Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Oogzenuw

Auteur(s): María Gainza
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Oogzenuw
Oogzenuw

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marjon Nooij

Korte verhalen over schilderkunst, kunstenaars en de kunst van het kijken

“De visuele aspecten van het leven zijn voor mij altijd belangrijker geweest dan de inhoud.”

Joseph Brodsky

[Recensie] In deze roman, bestaande uit elf verhalen, verweeft María Gainza, op een natuurlijke, volstrekt originele en uiterst boeiende wijze, kunst en het verhaal van de kunstenaar met de ervaringen uit het leven van de ik-figuur, haar familieleden en vrienden. Ze schakelt hierbij regelmatig, maar krijgt het voor elkaar om het op elkaar aan te laten sluiten en vloeiend weer terug te schakelen naar de gebeurtenissen anno nu of in een recent verleden. De liefde van de ik-figuur voor de kunst komt tot uiting, wanneer ze schrijft: “Mijn overlevingsinstinct leidt me altijd naar musea, zoals mensen in de oorlog schuilkelders in vluchten.”

Wanneer ze een afspraak heeft voor een ontmoeting met haar broer die ze jarenlang niet heeft gezien, blijkt dat ze niet al teveel gespreksstof hebben, waarop ze besluiten om de stad in te gaan. Totdat ze voorbij een museum lopen: “Ik ging alleen naar binnen, opgelucht, maar zodra ik de zaal betrad, wist ik weer dat naar El Greco kijken een gevecht is met jezelf. ‘[…] Zijn dogmatisme stoort ons, maar zijn sensualiteit irriteert ons net zo goed. Of we vinden het moeilijk om die twee op één schilderij met elkaar te rijmen omdat we hebben geleerd dat het elementen zijn die niet samengaan: het vlees en de geest.”

De ik-figuur kijkt terug op haar jeugd, wanneer ze meegaat met vrienden die gaan windsurfen. Genietend van een jointje gaan haar gedachten naar het veranderende klimaat in Argentinië, wat haar “[…] ineens sterk deed denken aan de laarzen van de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog: er was geen links of rechts, maar slechts één model waar iedereen zich in moest wringen.”

De meeste schrijvers hebben wel een zin aan de zee besteed, maar de schilder Gustave Corbet, die de basis legde voor het realisme, zorgde al voor fascinatie toen ze nog jong was. Vol passie beschrijft ze zijn La mer orageuse; een olieverfschilderij uit 1869, met een zee die buldert en nog lange tijd in haar gedachten bleef rond zoemen, waarbij de rollende medeklinkers van de titel het bulderen van de golven benaderen. Wanneer je dit leest en het schilderij ook daadwerkelijk aanschouwt, is het fascinerend om te ervaren dat ze zo volkomen helder kan overbrengen wat deze afbeelding bij haar oproept.

Over het schilderij Hert van Alfred de Dreux zegt ze: “Het wees me er nog maar eens op dat in de kunst alles draait om het verschil tussen mooivinden en gegrepen worden, en dat de factoren die je beleving bepalen meestal buitengewoon onbenullig zijn.”

Tijdens een ziekenhuisbezoek, met zeer onzekere gevoelens, valt haar oog op een klassiek, abstract schilderij van Rothko, waarvan ze zegt dat het niet via je ogen binnenkomt, maar dat je hem voelt branden in je maag. Zeer treffend hoe ze haar gevoel bij dit in bijzonder felle kleuren geschilderd tafereel weet te beschrijven.

Na het overlijden van zijn vader, die helaas niet tijdig kans heeft gezien om zijn zoon het vak van blikslager bij te brengen, begint Henri Rousseau te schilderen. Met zijn linkerhand welteverstaan, die hij trainde nadat zijn rechterhand verloren ging in de oorlog. Hij is een rauw talent dat lichtgevende bossen schildert, maar ook zijn fascinatie voor luchtballonnen, zeppelins en vliegmachines vastlegt.

De kunst van het schrijven over kunst beheerst de erudiete Gainza grandioos. Het moge duidelijk zijn dat ze precies weet waar ze over schrijft en de kennis over de bijzonderheden van de schilders is groot. Het prikkelt de nieuwsgierigheid om te kijken door haar ogen en te lezen hoe ze filosofeert. De korte verhalen staan vol met mooi proza, beeldspraak, een helder relativeringsvermogen, humor en soms zelfs wat vileine ironie.

Een opsomming van alle kunstenaars, vormen van kunst, auteurs en literatuur laat ik achterwege. Zorg er gewoon voor het boek in handen te krijgen en geniet van de kritische, maar zeer heldere kijk van Gainza, die de kunst beheerst om allerlei enthousiasmerende draadjes te ontrollen en er toch geen warboel van te maken.

Tijdens het lezen is het niet onverstandig om een tablet bij de hand te houden om de schilderijen die ze beschrijft ook zelf op te zoeken. Haar manier van schrijven over de schilderkunst is beeldend en maakt absoluut nieuwsgierig.

Over de auteur

María Gainza (1975) is een Argentijns journalist en kunstcriticus. Van The New York Times is ze correspondent geweest. Oogzenuw is haar romandebuut.

Eerder verschenen op met de neus in de boeken

Recensie door: Marijke Laurense
4/5

Het museum als schuilkelder

[Recensie] Ik beken: ik wantrouw verhalen over kunst. Ze gaan me iets te vaak over hoe fantastisch je het getroffen kunt hebben met je eigen goede smaak. Wat je dan vooral bewijst door anderen af te schilderen als grofbesnaard of, nog erger, als snobs – de Franse socioloog Pierre Bourdieu wijdde er zo’n veertig jaar geleden al een dikke studie aan.

Dus als de Argentijnse kunsthistorica María Gainza (1975) haar debuut Oogzenuw opent met een verhaal over hoe een nog jonge en hoogst gevoelige zzp’ster een “vlak en gekunsteld glimlachend” (uiteraard!) Amerikaans stel van middelbare leeftijd rondleidt in de privécollectie van een zelfvoldane vrouw met een messcherpe haviksneus, bittere lijntjes om haar mond en een ivoren sigarettenpijpje, zitten we al meteen midden in de karikaturale contrasten.

Jong versus oud, zacht versus hard, gevoel versus geld, echt versus nep. Even verderop in het verhaal stelt Gainza esthetische ontvankelijkheid tegenover de onverschillige pronkzucht van de rijke elite, voor wie een huiveringwekkend jachttafreel van de Franse schilder Dreux in de eetzaal indertijd vermoedelijk even onzichtbaar is geweest als beige behangpapier. En dan vaagpraat als: “Dreux schiep beelden waar geen ruimte is: alleen stoffelijke aanwezigheid.” Bij zo’n zin vraag ik me ernstig af of ik mijn (en uw) tijd verder wel aan dit boek wil verdoen.

Goedkope paraplu in de storm

Toch ben ik blij dat ik Oogzenuw niet heb weggelegd. Want behalve als haar hyperkritische moeder ter sprake komt, heeft Gainza na deze valse start gelukkig geen negatieve referentiepunten meer nodig – ze volgt gewoon haar eigen, stille weg door de kantlijn van de kunst. Bovendien heeft ze me ondertussen al verleid met haar beeldende taal: een butler die als een aal tussen het meubilair doorglijdt, een maag die zich omkeert als een goedkope paraplu in de storm, ontvoerd worden door een zacht donzen dekbed, het museum als schuilkelder… Bijna elke bladzijde biedt wel een fraaie vondst, hoewel er soms ook akelig mottige clichés langs fladderen, zoals de overbekende buikvlinders.

Oogzenuw maakt nieuwsgierig. Om te beginnen naar een aantal bekende en minder bekende schilders die bij Gainza om de hoek in musea in Buenos Aires hangen, met werk dat u niet altijd ogenblikkelijk tevoorschijn zult kunnen googelen. Om je door kunst te laten overdonderen blijk je als vliegangstige Argentijnse heus niet naar het buitenland te hoeven, ook al beweert je mondaine moeder nog zo stellig van wel.

Gainza beschrijft de veldslagen van de Zuid-Amerikaanse Cándido López, de ruïnes van Hubert Robert (het enige onderwerp waarover ze geen ruzie krijgt met haar moeder), de katten van de Japanse Tsuguharu Fujita. De paarden van Toulouse-Lautrec, de luchtballonnen van Rousseau tot en met het religieuze werk van El Greco. Ze vertelt over de glorie en ondergang van de makers en, de grootste charme van dit boek, spiegelt hun werk en leven aan haar eigen levenspijn als ondeugdelijke dochter uit een Zuid-Amerikaans patriciërsgeslacht in verval.

Aftakeling

Het oogt aanvankelijk als los haakwerk hoe Gainza bijvoorbeeld herinneringen aan eenzame blowtjes “zo dun als dennennaalden” op het strand linkt aan Courbets Storm op zee en diens succes en alcoholische dood. Om daarna over te stappen naar een vervallen en tochtig landhuis, waar ’s nachts een excentrieke nicht schichtig door gangen doolt, de muren beplakt met zeeblauwgroene collages en wegglijdt in de waanzin van “de weerlichten in haar hoofd”, terwijl haar baby ergens anders in het huis onophoudelijk ligt te krijsen. Maar vergis u niet: hoe naïef en machteloos de vertelster ook in het leven lijkt te staan, haar verhalen zitten sluw en spannend in elkaar, ook als je al gauw kunt voorspellen dat onder alle schimmel en stof natuurlijk alleen nog maar meer aftakeling ligt te wachten.

Tot slot: mocht uw portemonnee of duurzame levensstijl niet stroken met een vliegreis naar de musea in Argentinië, kijk dan op You Tube naar María Gracia Chiaradia’s diavoorstelling El nervio óptico, met daarin alle schilderijen uit Gainza’s boek, tipt mederecensent Cees Nooteboom in de Groene Amsterdammer. Helaas zijn de afbeeldingen soms verre van scherp – misschien een taak voor uitgeverij Podium? Maar voor de echte ervaring zult u dus toch op pad moeten. Naar Buenos Aires. Of doe als de schrijfster: ga gewoon naar een museum, park of wachtkamer bij u in de buurt. Na Gainza’s boek ziet u gegarandeerd iets dat op uw eigen oogzenuw zal werken.

Eerder verschenen op Marijkelaurense.nl

Samenvatting


Mijn overlevingsinstinct leidt me altijd naar musea, zoals mensen in de oorlog schuilkelders in vluchten.
In Oogzenuw verweeft de Argentijnse María Gainza fictie en bespiegelingen over kunst op virtuoze wijze. Vol ontroerende melancholie, indringende beelden en verrassende humor werd het een underground-sensatie in Argentinië.

‘Volstrekt uniek, de manier waarop Gainza kunst in haar boek integreert.’ Cees Nooteboom
‘Volstrekt origineel, schitterend, nu eens gevoelig en dan weer brutaal.’ Mariana Enríquez

Toon meer Toon minder
€ 20,50

Verwachte leverdatum: dinsdag 15 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789057598906
Verschijningsdatum
januari 2018
Druk
1
Aantal pagina's
pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: speciale kenmerken
  • Vertaalde fictie
Categorieën

Auteur
Uitgever
Podium

Vertaald door
Trijne Vermunt

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden