Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Zwart licht

Auteur(s): María Gainza
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
Zwart licht
Zwart licht

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Just Houben

Het plezier van een goede vervalsing

[Recensie] Met Zwart licht blijft María Gainza (Buenos Aires, 1975) op bekend terrein. Net als haar debuut Oogzenuw gaat het in deze nieuwe roman over beeldende kunst. Specifieker nog: het draait om het onderscheid tussen een ‘echt’ werk en een vervalsing. De naamloze verteller van het verhaal, een jonge kunstcritica, probeert de roman lang meer te weten te komen over drie vrouwen: kunsttaxateur Enriqueta Macedo, de Oostenrijkse kunstenares Mariette Lydis en de enigmatische meestervervalser La Negra.

Aforismen

De jonge kunstcritica komt te werken bij een bank waar schilderijen getaxeerd worden. Van haar directe baas, Enriqueta Macedo, hoort ze voor het eerst over La Negra, zij het niet als waarschuwing voor haar vervalsingen – integendeel. Jarenlang heeft Enriqueta, de meest gezaghebbende taxateur van Argentinië, met haar samengewerkt en vervalsingen voor echt laten passeren. María Gainza beschrijft deze fluïde moraal mooi met een achteloos zinnetje:

“Enriqueta was van de rake, levendige uitspraken. Ze sprak in aforismen en kende geen onderscheid tussen geleend en zelfbedacht.”

Bij haar aanstelling neemt Enriqueta de kunstcritica onder haar hoede om haar het vak te leren. Niet lang daarna overlijdt Enriqueta, maar ze blijkt een goede leermeester te zijn geweest. Om het werk van Mariëtte Lydis weer onder de aandacht te brengen – haar werk was de specialiteit van La Negra – organiseert de kunstcritica een veiling met Lydis’ werk. Vervalsingen uiteraard.

Cement met regenboog

De hoofdpersoon van Zwart licht probeer grip te krijgen op de levens van de kunstenares, haar vervalser en de taxateur. Ze spreekt met mensen die hen gekend hebben, leest de boeken die zij gelezen hebben en pluist rechtbankverslagen uit – die ook in de roman zijn opgenomen. Het ene verhaal leidt naar een ander, en zo voert de roman langs de levens van diverse schilders, vervalsers en oplichters. Een coherent beeld van hen levert het alleen niet op.
Niet dat dat een probleem is overigens. María Gainza laat haar hoofdpersoon – en de lezer met haar – hoe langer hoe meer verstrikt raken in de verhalen die mogelijk waar zijn maar misschien ook niet. Net als bij een bij een goede vervalsing zijn ‘echt’ en ‘namaak’ niet meer te onder­scheiden.

“Het geheugen edit, kleurt, verfraait, mengt cement met regenboog, doet wat nodig is om het verhaal te laten werken, soms zie ik het geheugen als zo’n ghostwriter die achter de schermen andermans autobiografie schrijft, een nègre heet zo iemand in uitgeversjargon ook wel, een sluwe nègre litteraire, ja dat is het geheugen: nog een Negra!”

Waarachtiger dan echt

Voor wie zich mee laat voeren in deze onontwarbare kluwen verhalen, indrukken en gefingeerde documenten (in Zwart licht is ook de catalogus opgenomen van de veiling met valse werken van Mariëtte Lydis), valt er veel te genieten. Gainza geeft mooie typeringen waaruit ook haar humor spreekt, zoals “clichés pasten goed bij mijn ooms intelligentie.” Elders getuigt ze van zelfspot wanneer ze haar personage laatdunkend laat spreken over kunstcritici – zelf schrijft Gainza sinds 2003 over kunst voor kranten en tijdschriften. “Je bekijkt een kunstobject, verwoordt je mening en voegt er een willekeurige bespiegeling aan toe je je toepasselijk lijkt. Als de mening niet komt, kun je ook over het werk schrijven met woorden waarover je zelf niet beschikt.”

 Zwart licht – de titel verwijst naar blacklight waarmee je volgens Enriqueta vervalsingen kunt herkennen. De vraag rijst hoe belangrijk dat onderscheid is. Volgens Enriqueta zijn alleen werken van twijfelachtige kwaliteit vals.

“Kun je van een goede vervalsing niet net zoveel plezier hebben? Is vals in zekere zin niet waarachtiger dan echt? En is de markt niet het eigenlijke schandaal?”

Het zijn weer lessen van Enriqueta die de kunstcritica ter harte neemt. Wanneer ze incheckt in een hotel, vult ze bij haar naam in: Mariëtte Lydis.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Ger Groot
3/5

De levenslessen van de assistent van een kunstfraudeur

[Recensie] Een jonge kunsthistorica assisteert een ‘expert’, die uitmunt in kunstfraude. Kun je van een goede vervalsing niet net zoveel plezier hebben als van een origineel?

Wie had er nog maar een paar maanden geleden verrast van opgekeken in een Argentijnse roman te lezen dat “de uil van Minerva uitvliegt bij het invallen van de duisternis”? De filosofisch onderlegden hadden er Hegel in herkend, alle anderen hoogstens een bloemrijke beeldspraak. Dat de Argentijnse schrijfster María Gainza (1975) die woorden in de mond legt van een sprookjesachtige oude Rus had die indruk nog eens versterkt.

Maar intussen heeft Thierry Baudet een ronkende speech gehouden en mocht Nederland er wekenlang over bakkeleien hoe dat nou zat met die uil, met Minerva en vooral met de duisternis. Pas aan het eind komt de waarheid aan het licht, of wordt zij werkelijk: dat zou Hegel er ongeveer mee hebben bedoeld.

Bij Gainza ligt het nog wat simpeler. Nu is het moment om onze slag te slaan, lijkt haar Rus te bedoelen. Die slag is een uitvoerige fraude met vervalste kunstwerken en al dan niet authentieke parafernalia van een in vergetelheid geraakte kunstenares.

Rond die kunstfraude weeft Gainza een intrige die aanvankelijk hoge verwachtingen wekt. Al in haar internationaal succesvolle boek Oogzenuw (2018) bewees ze schilderkunst knap te kunnen verenigen met literatuur: het genre van het zien met het genre van het voorstellingsvermogen. Hoe een schilderij zich aan iemand toont is sterk afhankelijk van de blik waarmee hij of zij ernaar kijkt, zo werd in talloze voorbeelden spelenderwijs duidelijk. Van diens verwachtingen, ervaringen, gemoedsrust, verlangens.

Jeroen Bosch

Met vervalsingen is dat misschien nog wel meer het geval. Want “kun je van een goede vervalsing niet net zoveel plezier hebben als van een origineel?”, zo laat zo Gainza in Zwart licht de vrouwelijke schilderijentaxateur vragen die in het eerste deel een hoofdrol speelt. “Is vals in zekere zin niet waarachtiger dan echt? En is de markt niet het eigenlijke schandaal?”

Dat zijn goede vragen die elke lezer zich ook wel eens zal hebben gesteld wanneer een ‘echte’ Jeroen Bosch plotseling een onechte blijkt – en prompt niet meer in tel is. Of wanneer voor één Van Gogh een prijs betaald wordt waar alle hongerenden ter wereld een half jaar van zouden kunnen eten.

Die levenslessen krijgt de vertelster en ik-figuur van het boek (net als Gainza ‘juffrouw M’ genoemd) als jonge kunsthistorica te verstouwen wanneer ze assistente wordt van meester-taxateur Enriqueta Macedo, die als ‘kunstexpert’ de ene vervalsing na de andere van een echtheidsverklaring voorziet. Vooral de ooit succesvolle Oostenrijks-Argentijnse schilderes Mariette Lydis ziet haar oeuvre zo postuum aanzienlijk uitgebreid worden – als zij (zo stelt de vertelster zich eens voor) bij leven zelf al niet aan de hele vervalsingsoperatie leiding gaf.

Vanaf dat moment gaat het er in Zwart licht om spannen, want Mariette Lydis heeft echt bestaan, zoals ook sommige van haar in dit boek beschreven schilderijen moeiteloos op Google terug te vinden zijn. Echt of vals? Als lezer durf je daar steeds minder op te vertrouwen. En dat wordt nog erger wanneer de vertelster na de dood van haar mentrix Enriqueta Macedo benaderd wordt door de sprookjesachtige Rus, met een koffer vol parafernalia die ooit aan Lydis zouden hebben toebehoord. Niet dat de schilderes dan nog erg in zwang is, maar – zo realiseert ‘juffrouw M’ zich – een kunstenaar met een verhaal verkoopt altijd beter dan een zónder. En dít is het uitgelezen moment voor Minerva’s uil om uit te vliegen.

Zonder scrupules schrijft zij bij de rommel in de koffer een catalogus die leest als een levensverhaal van de vergeten schilderes, en de veiling loopt als een trein. De opbrengst gaat naar een berooide vertaalster die ooit in hetzelfde bohémien-hotel woonde als de schilderes van de vervalsingen – en die op haar beurt honderd procent een reële figuur is met naam en toenaam: Matilde (Horne).

Fröbelen
Zo maakt Gainza in haar boek een collage van echt en vals, zoals ze haar hoofdpersoon met bric-à-brac een biografie-catalogus van Mariette Lydis bij elkaar laat fröbelen. Zelf windt ze daar geen doekjes om: “De hele mensheid is één boekwerk, waaruit je met behulp van een schaar en een potje lijm je eigen verslag in elkaar kunt knutselen, wat min of meer is wat ik hier zit te doen.” We zitten dan nog niet op de helft van het boek – en daarna raakt het verhaal helaas in het ongerede.

Zonder veel aanleiding laat Gainza in de tweede helft Macedo en Lydis voor wat ze zijn, om haar vertelster op zoek te laten gaan naar de vrouw die al die vervalsingen geschilderd zou hebben. De hechte vertelling die Zwart licht tot dan toe was wordt een soort collage, en wat in Oogzenuw goed werkte doet dat veel minder in een (speurders)roman die vraagt om een sterkere vorm.

In dit tweede deel passeren nog de nodige vervalsingszaken, en Gainza weet een mooi beeld te schetsen van het alternatieve leven in het Buenos Aires van voor de junta, maar de stuurloosheid overheerst. En daarmee verliest de roman ook aan filosofische kracht – al ga je tegen het eind nog wel even rechtop zitten bij de cynische constatering van ‘juffrouw M’ dat waarheid niet veel meer is dan ‘gewoon een goed gebracht verhaal’.

Als dát de waarheid is die Gainza in de vlucht van Minerva’s uil aan het licht wil brengen, dan is dat een opmerkelijk postmoderne bekentenis. Thierry Baudet zou er weinig gelukkig mee geweest zijn, maar wie gelijk heeft moet de lezer zelf maar uitmaken. Zo krijgt hij toch nog het mes op de keel gezet door een deels mislukte roman van een schrijfster die niettemin nieuwsgierig blijft maken.


Eerder verschenen in NRC Handelsblad.

Samenvatting

Dit is een roman over vervalsers en vervalsingen. Een jonge kunstcritica in Buenos Aires vertelt het verhaal van een mysterieuze bende aangevoerd door La Negra, de legendarische vervalster van schilderijen van Mariette Lydis.
In Zwart licht draait het om de zoektocht naar deze ongrijpbare kunstenares – een onmogelijke missie waarbij de werkelijkheid begint aan te voelen als een niet van het echt te onderscheiden vervalsing.

Toon meer Toon minder
€ 19,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 15 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789057599699
Verschijningsdatum
mei 2019
Druk
1
Aantal pagina's
pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Auteur
Uitgever
Podium Uitgeverij

Vertaald door
Trijne Vermunt

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden