Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Laatste vrienden

Auteur(s): Jane Gardam
Taal: Nederlands
0,16666666666667/5
3 recensies
Laatste vrienden
Laatste vrienden

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Jan Koster
3/5

Voegt te weinig toe

[Recensie] Laatste vrienden is het slot van de Old Filth Trilogie van Jane Gardam. De drie belangrijkste personen spelen in elk deel de hoofdrol. In Een onberispelijke man is die weggelegd voor Edward Feathers, succesvol advocaat, maar emotioneel zwakbegaafd. Een trouwe vrouw gaat vooral over zijn vrouw Betty, gevangen in een liefdeloos huwelijk. Het woord gevangen kun je in dit geval letterlijk nemen gezien de manier waarop de bewaking van haar trouw is geregeld. Het laatste deel, Laatste vrienden, is vooral gewijd aan Terry Veneering, in meerdere opzichten de eeuwige rivaal van Edward.

Wie is Veneering?

In de eerste twee delen was zijn rol minimaal, het belang van zijn aanwezigheid des te groter. Hij is evenzeer een succesvol advocaat en zakelijk de eeuwige rivaal van Edward Feathers. Veneering is ook in ander opzicht zijn rivaal. Een uur nadat Betty haar jawoord had gegeven aan Edward Feathers ontmoette zij Veneering. Ze beseft meteen dat zij een uur te vroeg is geweest, maar erop terugkomen kan niet. Tenzij zij haar leven op het spel wil zetten. Toch is het onmogelijk om elkaar te mijden. Het resultaat is een merkwaardige, levenslange driehoeksverhouding die op het eind van hun leven en vooral na het overlijden van Betty nog een bijzondere wending krijgt.

In Laatste vrienden doet Gardam de achtergrond en de levensloop van Terry Veneering uit de doeken. Om kort te gaan: hij heeft een bewogen jeugd gehad, hij heeft met het nodige geluk de oorlog overleefd, in tegenstelling tot zijn ouders. Dat geluk en toeval, gepaard aan zijn doorzettingsvermogen, speelt ook een rol in de aanloop naar zijn carrière als jurist. We volgen hem vooral tot het moment dat de rivaliteit tussen hem en Feathers ontstaat.

Oninteressante bijrollen

Eerlijk gezegd is dat het meest interessante aan Laatste vrienden. Er is verhoudingsgewijs veel ruimte voor andere personen die hun licht laten schijnen op het illustere drietal, met name op de jaren die zij later in Engeland doorbrengen. Het biedt weinig nieuwe gezichtspunten. Daarbij komt dat deze personages van zichzelf niet interessant genoeg zijn om (een deel van) het verhaal te dragen. Een merkwaardige keuze van Jane Gardam die wat mij betreft een beetje afbreuk doet aan de rest van de trilogie.

De stijl van Gardam verdient, zoals altijd, alle lof. Lichtelijk ironisch schrijft zij over de mensen  met al hun zwakheden, de sfeer in het stijve Britse milieu met zijn standsverschillen geeft zij prachtig weer.

Al met al is het een prachtige trilogie van een schrijfster met een goed oog voor detail en met een hele fijne stijl.

Eerder verschenen op jkleest.nl

Recensie door: Marnix Verplancke
4/5

Een gevoel van menselijk begrip en warmte

In haar Old-Filth-trilogie vertelt Jane Gardam vol flair en klasse drie keer hetzelfde verhaal over rivaliteit en overspel, telkens gezien vanuit een ander perspectief.

[Recensie] Eind 2002 kreeg Jane Gardam van de redactie van het tijdschrift The Oldie de vraag of ze een kerstverhaal voor hen wou schrijven. Omdat zij zich met haar 74 jaar wel kon vinden in het opzet van het blad, een luchtig alternatief bieden voor een pers die geobsedeerd lijkt door jeugdigheid en sterrendom, wou zij dat best doen. Alleen wist ze niet waarover te schrijven. Denk er eens over na, zei de hoofdredacteur en niet veel later had ze iets: een verhaal over twee oude rechters, levenslange rivalen, zowel professioneel als in de liefde, die met de dood in zicht op Kerstmis vrede sluiten. Het gegeven bleek zo rijk dat Gardam meteen besefte dat er een roman in zat, Een onberispelijke man. Toen die klaar was, voelde ze dat ze slechts een kant van het verhaal had verteld, dus kwam er een vervolg, Een trouwe vrouw. En nog bleek niet alles verteld, want uiteindelijk werd het een trilogie, met Laatste vrienden als sluitstuk.

In Een onberispelijke man volgen we Edward Feathers, de zoon van een Britse expat. Opgegroeid tussen de lokale Maleisische kinderen en amper in staat een fatsoenlijk woord Engels te spreken wordt hij op schoolrijpe leeftijd naar Wales gestuurd om er klaargestoomd te worden voor een goede private school. Eens die achter de rug wil hij rechten studeren in Oxford, maar daar steekt WO II een stokje voor. Hij moet terug naar zijn vader in het Verre Oosten, een reis die drie maanden zal duren en zijn leven zal veranderen. Aan boord van het schip dat hem naar Singapore zal brengen dient hij immers een brits te delen met Albert Ross, of ‘Albert Loss’, zoals de kleine Chinees het zelf zegt omdat hij de r niet kan uitspreken. Albert blijkt een kaartengoochelaar die ook wel eens iets anders kan laten verdwijnen dan pijkenaas en die een levenlange sympathie opvat voor Ed.

Albert bezorgt hem, eens advocaat, zelfs een internationale carrière in Hongkong. Hij wordt een autoriteit op het vlak van bouwrecht en een gerespecteerd rechter. Old Filth noemt iedereen hem, naar het oude gezegde “Failed in London, Try Hong Kong”, wat in zijn geval natuurlijk niet helemaal opgaat. Edward trouwt met Betty, een huwelijk dat kinderloos blijft en eens op pensioen koopt hij een oud huis in Dorset. Het koppel leeft er in peis en vree tot Betty op een namiddag tijdens het planten van bloembollen onwel wordt en sterft. Tot overmaat van ramp wordt het huis van de buren niet lang daarna ook nog eens gekocht door Terry Veneering, Edwards levenslange rivaal die, zo wordt gefluisterd, ook iets had met Betty. Wanneer Edward zichzelf op Kerstmis buitensluit uit zijn eigen huis en ten einde raad aanklopt bij Terry, volgt de vriendschap.

In Een trouwe vrouw vertelt Gardam ditzelfde verhaal, maar nu gezien vanuit het standpunt van Betty, en dan blijkt Edward opeens een veel minder charismatische figuur te zijn dan eerst uitscheen. Haar vriendin waarschuwde haar al dat er iets aan hem ontbrak en zelf bekent ze dat het geen passioneel huwelijk was: “Ik stel me tevreden met precies datgene wat mijn moeder zou hebben gewild: een rijke, veilige, goede echtgenoot en een prettig leven.” Of Edward en zij na hun huwelijksreis ooit nog seks gehad hebben, kom je als lezer nooit te weten.

Nee, passie voelde Betty alleen voor Terry Veneering, de brutale en onstuitbare Engelsman die getrouwd was met de steenrijke Chinese Elsie, maar in feite nooit thuis was. Hij had een boon voor Betty en zij voor hem. Wanneer plichtsgetrouwe Edward Betty verlaat tijdens hun verlovingsnacht omdat een of andere rechtszaak nog voorbereid moet worden, blijkt Terry maar al te bereid om zijn plaats in te nemen.

Gardam, die dit jaar 90 wordt, schrijft heel erg Brits. Haar boeken staan vol understatements en ingehouden ironie, en class blijkt, hoewel nooit expliciet, toch een van de grote onderwerpen te zijn. Zowel Old Filth als Veneering worden geridderd en zijn best tevreden met de ‘Sir’ die ze voor hun naam mogen plaatsen. Al blijven ze natuurlijk van eenvoudige komaf. Tot de echte adel zullen ze nooit behoren, laat Gardam meermaals voelen, daarvoor zijn ze te eendimensionaal juridisch en ontbreekt het hen aan culturele bagage. Muziek, kunst of literatuur zegt hen weinig tot niets, ook al laat Gardam de jonge Veneering er in een ironische bui van dromen om criticus te worden bij de New Statesman. Nee, in een Bentley zullen Old Filth en Veneering nooit rijden. Ze zijn tevreden met een taxi en een eerste-klasplaats in de trein: gedistingeerd, maar met klasse. En zo schrijft Gardam dus ook. Haar Old Filth-trilogie is geen Rolls en nog veel minder een hippe McLaren. Wanneer ze een auto zou zijn, dan was het ongetwijfeld een Jaguar XJ, het type waarin Theresa May zich laat rondrijden.

Met dat Britse klassebewustzijn komt natuurlijk ook een flinke portie nostalgie mee. Naarmate de overdracht van Hongkong aan China van 1997 dichterbij komt merken Edward en Betty dat de lokale bevolking  steeds minder respect toont voor de Britten. Edwards auto wordt op straat bespuwd en wanneer Betty naar de juwelier gaat kijken de meisjes die jade aan elkaar rijgen zelfs niet meer op. Eens terug in Groot-Brittannië is het al niet veel beter. Het Lake District wordt overspoeld door toeristen en wanneer Betty in Dorset aan het hek van een boerderij een eierkastje ziet hangen waar je eieren uit kunt nemen in ruil voor een paar pond, blijkt dit leeg te zijn, op een briefje na: “Opgelicht, kent u die uitdrukking?”

Hoe knap Gardam haar trilogie wel uitgedacht heeft, blijkt uit het derde deel, Laatste vrienden, waarin het verhaal van Betty, Edward en Veneering door externe ogen wordt bekeken, die van Dulcie, de wat dommige weduwe van een collega van de twee rechters, en Fiscal-Smith, de raadselachtige ex-asistent van Veneering. In dit boek worden de gaatjes opgevuld die achter gebleven waren na het lezen van de eerste twee delen. Zo krijgen we het levensverhaal van Veneering te lezen, de zoon van een Russische circusartiest en een naïef Noord-Engels meisje. Venetski bleek hij in feite te heten en het was Ewards leraar die hem de naam Veneering gaf, naar een personage uit Onze wederzijdse vriend van Charles Dickens. In dat boek is Veneering een onaangenaam personage, zegt hij erbij, en het is aan jou om die naam van iedere blaam te zuiveren. Wanneer de jongen dan ook nog eens financieel geholpen wordt door een rijke vrek, blijkt Dickens wel heel erg aanwezig.

Wat blijft hangen na het lezen van de Old Filth-trilogie is een gevoel van menselijk begrip en warmte. Net zo min als Edward de onberispelijke man uit de titel van het eerste boek was, blijkt Betty die trouwe vrouw uit de titel van het tweede boek te zijn. Edward wordt zijn leven lang gekweld door het idee dat hij als kind iemand heeft vermoord, en ook Betty’s geweten blijft schrijnen na die nacht met Veneering. Maar meer dan dat is het nooit geworden. Mensen maken fouten, maar betekent dit dat we hen daarom over de hele lijn moeten veroordelen? Nee, aldus Gardam, die benadrukt dat Edward de advocatuur niet inging omdat hij de waarheid wilde kennen, maar wel omdat hij op zoek was naar gerechtigheid. Soms doet de waarheid er gewoon niet toe, en is het belangrijker om het verleden te laten rusten, beseffen ook Edward en Veneering wanneer ze op het einde van hun leven samen bij het haardvuur in stilte een goed glas whisky drinken.

Eerder verschenen in De Morgen

Recensie door: Karin de Leeuw
3/5

Nostalgie voor een dag dat men binnen moet blijven

[Recensie] Een oude heer, gepensioneerde rechter, onberispelijk in zijn decennia oude tweeds of getooid met bolhoed, woont aan het begin van deze eeuw in Dorset, Groot-Brittannië. Zijn vrouw is onverwacht overleden, terwijl zij, met parelketting om, bloembollen aan het planten was in hun tuin. Ze zijn altijd heel precies en schoon geweest, zij met glanzende, roze nageltjes. Des te grappiger is de bijnaam van de oude rechter, Old Filth. Maar die naam slaat dan ook niet op zijn uiterlijk, maar op zijn loopbaan. Het is een acroniem voor Failed in London, try HongKong. Het is een man die in zijn hele leven niets heeft meegemaakt, oordelen buitenstaanders.

Jane Gardam is in Groot Brittannie al langer bekend als schrijfster van lichte literatuur en kinderboeken. Al haar werk kenmerkt zich door een leesbare stijl en een voorliefde voor Engelse humor en understatements. Nu is een trilogie van haar uitgegeven in het Nederlands, maar wie enigszins kan, moet de drie boeken liever lezen in het Engels. De woordgrapjes zijn namelijk toch nogal onvertaalbaar.

Hoofdpersoon in Eduard Feathers, Sir Eddie later in zijn leven, en zijn vrouw Elisabeth (Betty) Mackintosh. In de eerste twee boeken wordt hun levensverhaal verteld; In ieder boek vanuit het gezichtspunt van een van de twee hoofdpersonen. Het is een constructie die in de mode is momenteel. Het derde deel gaat over Eduards levenslange tegenspeler en concurrent in het vak, Terence Veneering. Het beroepsleven van de twee mannen speelt zich af in HongKong. Eduard en Betty hebben hun roots in het oosten. Hun ouders woonden er. In de Tweede Wereldoorlog zijn die daar ook om het leven gekomen, behalve de moeder van Eddie; zij stierf al bij zijn geboorte. Eddie was een Raj wees, zoals in Engeland de kinderen werden genoemd die al heel jong vanuit de koloniën naar Engeland werden gestuurd (Home werd er gezegd) en via pleeggezinnen en kostscholen groot werden, terwijl ze hun ouders hoogstens nog een paar keer in hun jeugd zagen. Eddie is in daarbij slecht behandeld en heeft een eenzaam leven, maar krijgt naast geld ook connecties overgeërfd, een niet onaanzienlijk opstapje in het leven.

Enkele jaren na de oorlog vestigt het dan kersverse echtpaar Feathers zich in Hongkong, waar Eddie en Terry, aanvankelijk als advocaten, hun rechtszaken over publieke werken en bodemtransacties voeren en rijk worden, heel rijk. Het zijn echte kolonialen, overtuigd dat de Aziaten blij zijn met het Engels bestuur en zelf nooit in staat zouden zijn de orde in hun stadstaat te bewaren. Maar Eddie heeft wel een geweten. Het werk als rechter valt hem vaak zwaar, vooral wanneer hij doodvonnissen moet uitspreken. En in zijn lange carrière zien ze de wereld veranderen. Ook tot deze mensen dringt door dat HongKong en China misschien wel niet meer op hen zitten te wachten. Vandaar de pensionering en de verhuizing naar Dorset.

Met veel droge humor wordt het voortzetten van een universele Engelse levenswijze beschreven: het omkleden in avondkleding, of er nu bezoek is of niet, de clubs waar men altijd wel lotgenoten ontmoet en de zilveren toastrekjes bij het ontbijt. Maar Gardam schrijft ook vanuit de positie van een buitenstaander in het tweede decennium van de 21e eeuw. Ze heeft oog voor hoe deze manier van leven het enige is dat deze mensen houvast geeft, een gevoel tenminste nog ergens bij te horen, namelijk bij het British empire. Ze weet zelfs een Nederlander te laten voelen wat dat empire aan emotionele waarde had.

De Feathers zijn mensen die zich moeilijk uiten. In het tweede deel van de reeks bekijken we het leven vanuit Betty’s gezichtspunt en worden deelachtig hoe zij als jonge bruid in Londen woont en daar een miskraam krijgt, waarna een begin van kanker wordt onderdekt en haar baarmoeder wordt verwijderd. Ze is nog geen dertig, maar ze weet al zeker dat ze geen kinderen zal krijgen, terwijl ze er zo graag tien had gehad. In gesprekken met derden doet het stel er luchtig over, zegt dat ze er niet geschikt voor zouden zijn geweest, daar ze zelf niet in gezinsverband opgegroeid zijn. Maar beiden hebben er verdriet van; en kunnen er met elkaar niet over communiceren. Tot de laatste dag van Betty’s leven denken ze er allebei aan hoe het geweest zou zijn als…

Betty verlegt een deel van haar potentieel moederlijke gevoelens naar Harry, de zoon van haar mans concurrent Terence Veneering. En daar zit een pikant detail. Het vaderschap bij de zwangerschap die Betty niet voldragen kon, stond namelijk niet honderd procent zeker vast. Slechts Betty en Veneering weten daar van.

Het derde deel draait om deze Veneering. De grote, joviale man heeft een totaal andere achtergrond dan Old Filth. Betty ontmoet hij voor het eerst een uur nadat zij eeuwige trouw heeft gezworen aan Feathers. Na zijn pensionering, en na Betty’s overlijden, strijkt Veneering eveneens neer in Dorset en wordt, onbedoeld, de buurman van Feathers. Na een tijd van elkaar negeren, gaan de buren elkaar bezoeken en verlichten elkaars laatste jaren met schaakpartijen en kleine uitstapjes.

Gardam zegt dat zij nooit de bedoeling heeft gehad een trilogie te schrijven. Het verhaal was begonnen als een kort stukje op aanvraag. Dat is te merken. De reeks rammelt qua compositie en plot behoorlijk. Er zitten inconsequentietjes in de volgorde van gebeurtenissen zoals ze zijn weergegeven in de drie verschillende boeken. De prominente rol van Feathers maatje, Albert Loss, is in het derde deel vrijwel verdwenen en zo meer. Met name het derde deel hangt er maar een beetje bij. Het is ook in dat derde deel dat de personages en gebeurtenissen grotesk en onrealistisch worden. Het verhaal wordt een soap. Dat is eigenlijk niet wat de karakters in de eerste twee delen hadden verdiend.

De spitse schrijfstijl, de understatements en de grappen worden er kwalitatief niet minder van. Ook blijft Gardam zo af en toe blijk geven van een goed observatievermogen. De hyperactiviteit van Feathers, onmiddellijk na het overlijden van zijn vrouw, komt realistisch over. Om hem dan meteen dol driest de autosnelweg op te sturen om twee nichtjes te gaan bezoeken, waarvan minstens een toch een knettergek genoemd kan worden, is wat mij betreft teveel van het goede. Maar de observatie van de schrijfster dat al deze Raj wezen in hun leven moeite hebben met het onderhouden van evenwichtige liefdesrelaties, zet ze weer mooi neer.

In het derde deel wordt ook teveel gewisseld van observatieperspectief. Ineens wordt de zaak bekeken vanuit het gezichtspunt van een aangetrouwde achternicht. Grappig is dan wel weer dat fijntjes Gardam weet te schetsen hoe deze nicht zich familieverwantschap met de oude, beroemde rechter aanmeet en haar zoontje naar hem vernoemt.

Eigenlijk helemaal niet zo’n geslaagde trilogie, maar heerlijk om te lezen. Eenmaal begonnen, lees je zonder ophouden door tot het eind. Het is als een Netflix serie, en dat zal dit verhaal waarschijnlijk ook nog wel eens worden. Wanneer je dus de griep krijgt of op wintersport gaat, leg deze drie maar vast klaar.

Voor het eerst verschenen op De Leesclub van Alles

 

Samenvatting

Het zou een leven lang duren - en Betty is dan al over-

leden - totdat Edward Feathers en Terry Veneering, als

advocaten felle tegenstanders in talloze processen, zich

realiseren dat zij net zo goed vrienden hadden kunnen

zijn. En toch: het blijft voor Edward ondanks dit voort-

schrijdend inzicht een raadsel wat Betty zo aantrekke-

lijk vond aan Veneering. Hij is dan wel een imposante

verschijning en getrouwd met de mooiste vrouw uit een

van de rijkste families van Hongkong, maar desalniet-

temin iemand die in de betere kringen van Hongkong

(en in Engeland al helemaal!) als een parvenu wordt be-

schouwd.

Over Veneerings afkomst waren er altijd geruchten.

Was zijn vader een circusartiest - of wellicht een Russi-

sche spion against the British Empire? Voor Feathers was

dat gossip, hij wilde slechts weten waarom Betty nooit

een kwaad woord over Veneering wilde horen. Maar zo'n

vraag is not done voor Feathers - net als voor Veneering,

die er uiteindelijk nooit achter kwam waarom Betty on-

omstotelijk trouw bleef aan haar onberispelijke man.

In het slotstuk van haar Old Filth-drieluik vertelt

Gardam met de serene ironie van ouderdom en fatsoen,

over de kunst van het zelfbedrog en de wonderbaarlijke

capriolen van het leven. Maar vooral is Laatste vrienden een betoverende roman over een onverwachte vriendschap, de kunst van het vergeven en het vermogen om lief te hebben.

Toon meer Toon minder
€ 17,50

Verwachte leverdatum: donderdag 24 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789059367234
Verschijningsdatum
januari 2018
Druk
1
Aantal pagina's
320 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Cossee, Uitgeverij

Vertaald door
Gerda Baardman, Kitty Pouwels

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen