Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De voyeur

Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
De voyeur
De voyeur

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Roeland Dobbelaer
3/5

Wie bespiedt wie?

[Recensie] Lange tijd weet je als lezer niet met wat voor boek je hebt te maken. Is het sterk autobiografische De voyeur van de Franse schrijver Christophe Boltanski nu een thriller, een roman of een egodocument, of allemaal in een. De hoofdrol is voor de moeder van de ik-persoon. Als het boek start is de moeder recent overleden en moet de zoon het appartement van zijn moeder leegruimen. En dat is geen geringe opgave. Moeder hield er een bijzondere leefstijl op na, vooral de laatste jaren van haar leven verzamelde ze steeds meer rotzooi om haar heen, het hele appartement was een grote vuilnisbelt. Midden in de kamer was nog een plaatsje vrij waar een matras lag en waar de moeder met haar hond sliep, tv keek en haar sigaretten rookte. De hond liet ze niet meer uit, die deed zijn behoefte in haar voormalige slaapkamer. De moeder kwam nauwelijks meer buiten in de laatste jaren van haar leven. Ze had allang geleden besloten op te houden met leven, alleen haar lichaam wist dat nog niet, zo zou je haar bestaan kunnen samenvatten. De zoon verwoordt het zo:

“Zo had ze zich langzaam maar zeker uit de wereld terug getrokken. Ze leefde in een bijna compleet isolement. Opgesloten. Achter slot en grendel. Waarschijnlijk was ze altijd zo geweest: een gereserveerde vrouw, op haar hoede, op haar manier een liefhebbende moeder, maar gesloten voor het kind dat ik was.”

Het overlijden van de moeder lijkt de ik-persoon niet al te veel te doen, het contact met zijn moeder was al heel lang moeizaam. De eerste hoofdstukken ademen de sfeer uit van: goed dat ze nu overleden is. De zoon wil zo snel mogelijk van het verleden af en het appartement leegruimen. Dan ontdekt hij een stapel manuscripten, was zijn moeder bezig met het schrijven van een detective? En had ze een illegaal verleden?

De ik-persoon leest de documenten met belangstelling en honderden vragen komen naar boven. We worden meegenomen naar de jeugd van de moeder, die als student lid blijkt te zijn geweest het illegale en gewelddadige FLN, Front de Libération Nationale, een organisatie die ijverde voor de onafhankelijkheid van Algerije. Voor de meeste Fransen was Algerije geen kolonie maar gewoon een provincie van Frankrijk. Voor de Algerijnen waren Fransen net als in andere landen botte kolonisten die hen onderwierpen aan een tweederangs burgerschap. Voor- en tegenstanders van de onafhankelijkheid kozen voor het pad van geweld. Vele aanslagen op militairen en politie, maar ook op burgers waren het gevolg, zowel in Algerije als in Frankrijk. In Algerije kwam het tot een jarenlange oorlog met naar schatting meer dan 1,5 miljoen doden. Het land werd in 1962 onafhankelijk. De moeder droeg haar steentje bij aan de onafhankelijkheid van Algerije zo ontdekt de zoon. Ze bracht geheime informatie rond en af en toe logeerden er kopstukken van de FLN in haar appartement. Zijn moeder blijft ook naar haar studententijd politiek actief. Er is altijd wel iets om voor te vechten of om tegen te protesteren.

De voyeur bedient vervolgens verschillende tijdspaden. De ik-persoon reconstrueert het leven van zijn moeder, als revolutionaire student, als jonge moeder, als werkende vrouw en als bejaarde dame die steeds meer paranoïde werd. De moeder heeft voortdurende het idee dat ze wordt bespied. Tussendoor lezen we ook fragmenten uit de misdaadroman die de moeder schreef. Overal gaat het over kijken, over bespieden, over in de gaten houden. Langzaamaan neemt de sympathie van de zoon voor de moeder weer toe. naarmate het beeld van zijn moeder completer wordt. Naarmate het beeld van zijn moeder completer wordt, is zijn toon zachter. Op een gegeven moment zegt hij ook dat hij altijd zijn moeder heeft geobserveerd, altijd wilde weten wie ze was.

“Mijn moeder was wat ik niet van haar wist en waar ik de rest van mijn leven naar zou blijven zoeken. Ze verschanste zich, trok vestigingsmuren op en spiedde naar een onzichtbare vijand. Om haar te kunnen doorgronden moest ik een politieroman van haar maken, haar terugbrengen tot de informatie die ik in mijn opschrijfboekje verzameld had […] en haar zodoende ook op afstand houden, want deze hele geschiedenis maakte me bang.”

Een echte thriller wordt het boek nergens, De voyeur blijft een boek dat niet weet wat het wil zijn. Het is geen gemakkelijk roman om te lezen. Je moet je aandacht er goed bijhouden, fictie en werkelijkheid lopen door elkaar heen, enige kennis van de Franse geschiedenis is onontbeerlijk. De complexe verhouding tussen moeder en zoon ontroerd naar mate het einde van het boek in zicht komt, maar laat veel vraagtekens over.

De oorspronkelijke titel van De voyeur is ‘Le Quetteur’, wat letterlijk ‘De waker’ betekent. Dat geeft een heel andere betekenis aan het boek. Het impliceert onmiddellijk dat de zoon niet zijn moeder liefdeloos heeft zitten begluren, wat met de titel De Voyeur zou kunnen, maar dat hij haar voortdurend in de gaten hield, om haar te snappen, om nog wat van haar liefde mee te krijgen, om erger te voorkomen.

Pas na lezing zag ik wat de oorspronkelijke titel was. Door de titel De Voyeur word je volkomen op het verkeerde been gezet. Een ernstige fout van de uitgeverij. De term voyeur heeft iets negatiefs, ook zit er een seksuele connotatie aan het woord. Als je het boek gaat lezen, houdt dan als titel De waker in gedachte. Want het boek lezen met deze titel in het hoofd maakt het veel meer de moeite waard.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Ger Leppers

Reconstructie van een schimmig bestaan

[Recensie] Het was meteen raak toen de Franse journalist Christophe Boltanski (1962) zich voor het eerst aan een roman waagde. Zijn debuut De schuilplaats, over zijn joodse familieleden en het Parijse herenhuis dat zij tientallen jaren bewoonden, werd in 2015 bekroond met de gezaghebbende Prix Fémina, die al sinds 1904 jaarlijks wordt toegekend door een jury die uitsluitend uit vrouwelijke intellectuelen bestaat.  

In zijn nieuwe roman De voyeur neemt Boltanski opnieuw de vervlechting van zijn familieverhaal met de grote geschiedenis als uitgangspunt. Dit keer schrijft hij over de strijd waarmee de Franse kolonie Algerije zich in de late jaren vijftig en de vroege jaren zestig los maakte van het moederland – een periode vol geweld waarmee Frankrijk net zo moeizaam en besmuikt omgaat als Nederland met de politionele acties in Indonesië.  

Wanneer je ouders sterven en je bij het opruimen van hun huis of appartement stuit op de spullen uit hun vroegere leven, ontdek je onvermoede kanten van mensen die je je hele leven hebt meegemaakt en die je misschien dacht door en door te kennen. Na het overlijden van Boltanski’s moeder bleek dat zij enkele zeer verschillende levens achter elkaar had geleid. Het was een intrigerend raadsel hoe die op elkaar aansloten en in elkaar pasten.

Boltanski had zijn moeder meegemaakt in haar meest succesvolle jaren, toen ze manager was bij de Franse openbare omroep, altijd druk in de weer en met een stoet van jongere minnaars. Nooit is zij de bezuinigingsoperatie te boven gekomen waarin ze vervolgens op straat werd gezet. Kettingrokend, vroeg in de ochtend het eerste glas wijn wegtikkend en honderden detectiveromans verslindend zwierf ze in haar latere jaren van het ene appartement naar het andere, hulp afwijzend. Sporadisch verrees ze van haar matras om boodschappen te doen en haar hond uit te laten. Wel schreef ze tientallen aanzetten tot detectiveromans, maar ze vond nooit de kracht om verder te komen dan een bladzijde of vijf, zes. “Ze had,” schrijft Boltanski vol mededogen over die ontluisterende neergang van zijn moeder, “wel wat blessuretijd verdiend.”  

Maar het belangrijkste en meest meeslepende avontuur in haar leven, ontdekt Boltanski, had zich afgespeeld in haar studentenjaren, juist voor zijn geboorte. Zij was toen betrokken bij het Parijse studentenverzet tegen de Franse koloniale politiek in Algerije. Parijs was het toneel van ideologische debatten op het scherp van de snede, bomaanslagen door voor- en tegenstanders en ook een genadeloze onderdrukking van protesterende Algerijnen, waarvan er op een donkere avond door toedoen van de politie tientallen zo niet honderden in de Seine zijn verdronken.

Boltanski’s moeder hoorde bij de jongeren uit een burgerlijk milieu die zich, gedreven door rechtvaardigheidsgevoel, zin voor avontuur en de drang iets nuttigs met hun leven te doen,  in Parijs inzetten voor de Algerijnse zaak – als koerierster, als onderduikadres of brievenbus. De schrijver zoekt in de oude papieren van zijn moeder, neemt contact op met personen die toen een rol speelden in haar leven, en probeert het schimmige bestaan dat zijn moeder in de jaren leidde te reconstrueren. De concrete resultaten zijn tamelijk beperkt, maar het gevoel van onmachtige ontroering waarmee de schrijver achterblijft is misschien wel de mooiste hommage aan zijn moeder.

Bij dit boek met zijn mooie beschrijvingen van het Parijs van de vroege jaren zestig, zijn ongrijpbare personages met duistere activiteiten en onmogelijk meer te achterhalen namen is het moeilijk om niet te denken aan het werk van Patrick Modiano. Maar  Boltanski schrijft een ‘memoir’ en geen roman – zoals de uitgever ons wil doen geloven – en hij speurt naar de werkelijke toedracht van de gebeurtenissen. Modiano daarentegen laat in de magische zinnen van zijn romans het mysterie van het ongrijpbare intact en stelt dat ongrijpbare zelfs centraal. Daarom is hij wellicht ook de betere schrijver van de twee. Modiano maakt op schrijnende wijze voelbaar dat het hele verleden voorgoed en onachterhaalbaar voorbij is, Boltanski confronteert zijn lezers met de onmogelijkheid om zelfs iemand die je zo nabij staat als je eigen moeder ooit helemaal te doorgronden.

Niets dan lof voor het beknopte, heldere nawoord van Ariejan Kortweg, dat precies de informatie geeft die de Nederlandse lezer van nu nodig heeft om dit boek in zijn historische context te kunnen plaatsen – en dat je daarom het beste voorafgaand aan de roman kunt lezen.

Eerder verschenen in Trouw

Samenvatting

Een zoon probeert het leven van zijn overleden moeder te reconstrueren in haar troosteloze appartement waar ze alles leek te bewaren: kranten, rekeningen, lege flessen. Waar ze nooit schoonmaakte en op een matras op de grond sliep, omringd door lege blikken hondenvoer. Een huis vol boeken, vooral detectives, die ze zelf ook bleek te schrijven op haar Olivetti-typemachine.

Als hij op een manuscript stuit dat ze aan het schrijven was over een voyeur raakt hij geïntrigeerd. In het verhaal wordt de hoofdpersoon bespied. Gaandeweg komt de zoon erachter dat dit niet slechts fictie is en dat zijn moeder haar eigen leven lijkt te beschrijven. Werd ze daadwerkelijk in de gaten gehouden of was zijzelf de stalker die de geesten uit het verleden op de hielen zat?

Nu ze dood is, wordt het mysterie rond haar leven steeds groter. Was het tijdens haar studententijd aan de Sorbonne, op het hoogtepunt van de Algerijnse oorlog in de jaren vijftig, dat er bij deze briljante studente een omslag plaatsvond? Terwijl ze in rokerige cafeetjes droomde van een heroïsch leven en zich aansloot bij de onafhankelijkheidspartij FLN? De speurtocht van de zoon en het verleden van zijn moeder grijpen in elkaar en vormen zo zelf ook een thriller.

De voyeur is een hartverscheurende roman over een vrouw die zichzelf heeft verloren en over de harde klappen van de geschiedenis. Tegelijkertijd schildert Boltanski met rijke details een levendig beeld van een Frankrijk in tijden van radicale sociale verandering.

Toon meer Toon minder
€ 21,99

Verwachte leverdatum: donderdag 17 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789059368804
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
256 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
Cossee, Uitgeverij

Vertaald door
Prescilla van Zoest

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden