Amsterdam

Auteur(s): Ian McEwan
Taal: Nederlands
0,175/5
2 recensies
Amsterdam
Amsterdam

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Vera Weterings

Russell Shorto over de geschiedenis van onze hoofdstad

[Recensie] In 2015 was het de 740ste verjaardag van de stad Amsterdam. Op 27 oktober 1275 kwam Amestelledamme, later Amsterdam, namelijk voor het eerst in een geschreven document voor. Graaf Floris V tekende die dag een tolprivilege in Leiden waarin hij de bewoners bij de dam in de Amstel toestemming gaf om in zijn gebied goederen te vervoeren zonder tol te hoeven betalen. De stad kent een rijke geschiedenis van bijna driekwart millennium.

De Amerikaanse historicus Russell Shorto (1959) is al langer gefascineerd door de Nederlandse geschiedenis. Eerder verscheen van zijn hand The Island at the Center of the World: The Epic Story of Dutch Manhattan and the Forgotten Colony that Shaped America (2004). In dit werk ging Shorto in op de Nederlandse wortels van New York. Hij baseerde dit boek op de gegevens van het New Netherland Project (huidige New Netherland Research Center). In de periode van 2007 tot 2013 woonde Shorto zelfs in Amsterdam, in deze periode werkte hij aan Amsterdam. In Amsterdam behandelt Shorto de geschiedenis van de Nederlandse hoofdstad vanaf de stichting, via de Gouden Eeuw tot aan het Amsterdam van vandaag de dag.

De stad Amsterdam is wereldberoemd om zijn tolerantie, Shorto neemt die tolerantie als rode draad door zijn boek. Amsterdam gaat dan ook niet alleen over een stad, maar ook over een begrip. Zo stelt Shorto dat Amsterdam met name bekend is om één ding, het liberalisme. Hierbij gebruikt Shorto het woord ‘liberaal’ als synoniem aan vrij, open en verdraagzaam. Hierbij maakt Shorto de kanttekening dat ‘liberaal’ een woord is dat door de geschiedenis heen krachtig naar diverse richtingen is getrokken. Zo is het een probleem dat het woord tegenstrijdige betekenissen lijkt te hebben in de Verenigde Staten en in Europa. Dat komt volgens Shorto doordat de bijbetekenis ‘vrij’ op veel dingen betrekking kan hebben. In Europa wordt het liberalisme vooral gebruikt om vrijheid van prijzen te bepleiten, terwijl in de Verenigde Staten de nadruk ligt op maatschappelijke zaken en de individuele vrijheid. Kortom, historisch gezien houdt liberalisme een geloof in individuele vrijheid en individuele rechten in. In Amsterdam wil Shorto kijken of het liberalisme in Amsterdam is ontstaan.

“Er bestaan natuurlijke verbanden tussen de oprichting van de eerste effectenbeurs ter wereld, de ontwikkeling van seculiere kunst door Rembrandt en zijn tijdgenoten, de implementatie van een baanbrekend officieel tolerantiebeleid (…) én de fysieke transformatie van de stad die werd bereikt door het graven van de beroemde Amsterdamse grachten. ” (p. 26-27)

Omdat, zo stelt Shorto, liberalisme neerkomt op individuele vrijheid en dus op het belang van het individu, staan mensen centraal in zijn boek. Bekende historische figuren zoals Rembrandt, Spinoza en Anne Frank worden in Amsterdam behandelt, net als minder bekende personen zoals Wouter Jacobszoon, Catalina Trico, Geertje Dircx en Frieda Menco.

Amsterdam was tot het jaar 1345 een achtergebleven gebied. Tot die tijd waren steden aan de rivieren die Duitsland en Midden-Europa met de Noordzee verbonden belangrijker, zoals Utrecht, Nijmegen en Maastricht. In het jaar 1345 kreeg Amsterdam te maken met een omslag, het zogenoemde mirakel van Amsterdam. Het verhaal gaat dat op een koude winternacht van 15 op 16 maart in 1345 een man ziek in bed lag. Hij kreeg van een pastoor het sacrament der zieken. Later die avond braakte hij de hostie weer uit. Het braaksel werd in een schaal opgevangen die in het vuur werd gegooid. De volgende ochtend zag een verzorgster in de haard een ongeschonden, stralend witte hostie. Zij pakte de hostie uit het vuur en legde deze op een kussen in een kistje. Sindsdien is de plek een plaats waar pelgrims komen en vond er tweemaal per jaar in de vastentijd een grote sacramentsprocessie plaats. Het mirakel zette Amsterdam op de kaart en zorgde voor een toestroom aan mensen uit Europa die hun zieken mee torsten.

Gelijktijdig met het mirakel van Amsterdam bloeide de haringvaart op. Dit had te maken met een ontdekking bij vissen zoals haringen. Zo bleek dat deze vissen een klein zakje in hun maag hadden. Als je niet alle ingewanden voor het pekelen verwijdert, maar dit zakje en de alvleesklier laat zitten, dan blijft de vis langer goed en heeft hij bovendien meer smaak. Hierdoor konden Nederlandse vissers verder uit de kust gaan vissen. Binnen enkele jaren domineerden de Nederlanders de hele markt met hun haringindustrie.

Uiteraard gaat Shorto niet alleen in op deze oudere perioden uit de geschiedenis van Amsterdam, maar ook op de bekende episoden uit de geschiedenis, waarin de handelsreizen van de VOC de stad ongekende rijkdom en wereldwijde invloed brachten, de Tweede Wereldoorlog en de Provo’s. Hier en daar loopt Shorto met zevenmijlslaarzen door de geschiedenis van Amsterdam en slaat hij verschillende gebeurtenissen die van belang waren voor de geschiedenis van de stad over. Dat is echter niet storend. Amsterdam betoogt immers geen geschiedenis van de Nederlandse hoofdstad te zijn, maar enkel specifiek in te gaan op het liberale en tolerante karakter van de stad. Dit weet Shorto goed te vatten in de verschillende historische gebeurtenissen die hij voor zijn hoofdstukken uitkiest.

Dit boek leest als een trein, doordat Shorto op treffende wijze precies die passages uit de geschiedenis weet te pikken die laten zien hoe de Nederlandse hoofdstad de vrijzinnige stad is geworden die het heden ten dage is. Hij neemt de lezer mee op een reis door de tijd; van de aanleg van de eerste grachten tot aan de opkomst van Rembrandt en van de handelsgeest van de VOC tot de scherpe filosofie van Spinoza. Hoewel dit boek geen complete stadsgeschiedenis omvat, behoort het zeker tot de must reads met betrekking tot de historie van Amsterdam.

Eerder verschenen op Hereditas Nexus

Recensie door: Roeland Dobbelaer
3,5/5

Verloren moraal van vijftigers

Als voorbereiding voor DLVAlive van dinsdag 7 maart leest Roeland Dobbelaer het oeuvre van Ian McEwan. Deze week bespreekt hij Amsterdam, een roman uit 1998.

[Recensie] Na een boek of vier van Ian McEwan begin je zijn schrijfprocedé door te krijgen. McEwan kiest een of meerdere actuele maatschappelijk thema’s en vraagstukken en weeft daar zijn nieuwe verhaal omheen. Zo zijn zijn boeken altijd politiek en cultureel relevant en weet hij zich gegarandeerd van de aandacht van zijn lezers. Wordt dat saai? Nee, integendeel, want elke keer weet McEwan rond zo’n thema een geheel onvoorspelbaar en intrigerend verhaal neer te zetten. De plots zijn verrassend en McEwan kan prachtig schrijven.

In Notendop is dat het perspectief van een ongeboren kind dat ziet wat voor zooitje zijn ouders en aanverwanten er van maken terwijl de wereld in brand staat. Na honderd pagina’s de ouders vrij spel te hebben gegeven in Notendop laat McEwan de ik-persoon verzuchtend opmerken: “In Nigeria zijn kinderen levend verband voor de ogen van hun ouders door hoeders van de vlam. In Noord-Korea wordt een raket gelanceerd. Over de hele wereld loopt de stijging van de zeespiegel op de voorspellingen vooruit. Maar dit komt allemaal niet als eerste. Dat is aan een nieuwe catastrofe voorbehouden. Een combinatie van armoede en oorlog, met nog de klimaatverandering als reserve, verdrijft miljoenen mensen uit hun huizen, een oeroud epos in een nieuwe vorm, grote volksverhuizingen als gezwollen rivieren in het voorjaar…”

In De kinderwet is het de vraag of een adolescent, nog niet meerderjarig, een bloedtransfusie op geloofsgronden mag weigeren. In het boek beschrijft McEwan de worsteling van de rechter in dienst. Het leverde een hele mooie kleine roman op.

In Amsterdam gaat het over de positie van vijftigers.  McEwan won er de Booker Prize mee. Het boek beschrijft de levens van een aantal mannen van middelbare leeftijd. De mannen staan op het toppunt van hun macht en kunnen, maar weten dat hun houdbaarheidsdatum nadert. Ze doen er alles aan te voorkomen dat ze hun posities kwijt raken of willen zelfs nog hoger op. We maken kennis met de begaafde componist Clive Linley die aan een stuk werkt voor een Millenniumviering. Het moet zijn absolute meesterwerk worden, maar hij heeft geen inspiratie. Dan is er Vernon Halliday, hoofdredacteur van een kwaliteitsdagblad met een oplage probleem. Halliday is gepokt en gemazeld in het krantenbedrijf, al een meer dan kwart eeuw journalist en heeft diverse voorgangers van hem weten te overleven. Hij is vast besloten om alles uit de kast te halen om de oplage van de krant te laten stijgen. Meer op de achtergrond spelen de politicus Julian Garmony, beoogt minister-president en George Lane, zakenman en aandeelhouder van de krant van Vernon, een rol van belang.

Het boek opent met de crematie van een gemeenschappelijke vriendin, Molly Lane. Alle vier de heren hebben een relatie met deze dame gehad. George was lange tijd met haar getrouwd, tot haar dood. Molly stierf na een lang ziekbed. De boezemvrienden Vernon en Clive beloven elkaar, zij het na enige moeite, te zorgen dat hen zo’n einde bespaard zal blijven mocht een van hen ziek worden.

De gebeurtenissen na de crematie volgen elkaar snel op. Vernon kan compromitterende jeugdfoto’s publiceren waar Garmony op staat, nota bene gemaakt door Molly. Goed voor de oplagecijfers en mogelijk kan het de carrière van de rechtse Garmony breken. Clive is getuige van een misdrijf maar grijpt niet in omdat hij opeens inspiratie heeft voor een deel van zijn partituur.

De mannen kiezen voor zichzelf, de roem, de macht of wat dan ook, maar in ieder geval niet voor de moraal, en daar spreken ze elkaar verontwaardigd op aan. De herinneringen aan Molly in de gesprekken tussen de heren lopen door het hele boek heen. Ze realiseren zich dat ze haar nooit hadden mogen laten gaan, dan was het vast anders gelopen in hun leven en hadden ze wel de goede keuzes gemaakt. En zo is Molly voor hen het symbool van het onbedorven, prille, zorgeloze leven van de jeugd.

Vrolijk wordt het nergens in Amsterdam. Babyboomer McEwan houdt zijn generatiegenoten een akelige spiegel voor. Alsof hij wil zeggen: kom tot inkeer, en maak nu eindelijk eens de goede keuzes. Denk nog eens aan je idealen van toen en heb fatsoen. En wat het actuele maatschappelijke thema betreft in Amsterdam. Dat vertellen verraadt al teveel  over de plot, maar het heeft wel een Nederlands tintje, vandaar de titel.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Op dinsdag 7 maart  gaat Roeland Dobbelaer in gesprek met dichter en Shakespeare vertaler Bas Belleman over het laatste boek van Ian McEwan Notendop.

Samenvatting

Mede ter gelegenheid van Amsterdam Wereldboekenstad verschijnt op 23 april 2008, in fraaie gebonden editie, Amsterdam van Ian McEwan.

Op een kille februariochtend in Londen ontmoeten twee oude vrienden elkaar bij de crematie van Molly Lane; het zijn de vooraanstaande componist Clive Linley en Vernon Halliday, hoofdredacteur van een kwaliteitskrant. Beide mannen hebben ooit een relatie met Molly gehad. Naar aanleiding van haar schokkende dood sluiten de twee een verbond dat hun vriendschap tot het uiterste zal beproeven.

Toon meer Toon minder
Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789061698500
Verschijningsdatum
april 2008
Druk
5
Aantal pagina's
183 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Harmonie, Uitgeverij De

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden