Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Ontregelde geesten

ziektegeschiedenissen

Auteur(s): Douwe Draaisma
Taal: Nederlands
1 recensie
Ontregelde geesten
Ontregelde geesten

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Cyril Lansink

Eponiemen uit de hersenwetenschap

[Recensie] Eind november 1901 wordt in Frankfurt een vrouw opgenomen in een inrichting. Ze is verward, en lijdt aan slapeloosheid. Ze herkent haar eigen man niet meer en haar geheugen laat haar in de steek. De volgende dag heeft de neuropatholoog Alois Alzheimer een gesprek met haar en noteert als eerste zin op de ziektestaat ‘Zit in bed met radeloze uitdrukking’.

Na haar dood, ruim vier jaar later, onderzoekt hij haar hersenen en ontdekt specifieke weefselafwijkingen die kenmerkend blijken voor de geestelijke aftakeling die de vrouw in de greep had. Vele jaren later zal zij te boek staan als de eerste Alzheimerpatiënt.

Alzheimer is een van de dertien eponiemen – eigennamen die een soortnaam zijn geworden – uit de hersenwetenschap die Douwe Draaisma bespreekt in zijn nieuwe boek Ontregelde geesten. Naast Alzheimer onder andere ook Gilles de la Tourette, Parkinson, Korsakov en Asperger: arts-onderzoekers die voortleven in de naam van ziektes en syndromen in de vaststelling en beschrijving waarvan zij een beslissende rol hebben gespeeld. Wie waren deze mannen? Hoe kwamen ze tot hun ontdekkingen? Hoe kwam hun vernoeming tot stand? En wat gebeurde er daarna met ‘hun ziekte’ in de arena van de wetenschap? In het beantwoorden van deze vragen verweeft de auteur op fraaie wijze biografie, ziekte- en wetenschapsgeschiedenis. Hij haalt de artsen weer achter hun eponiem vandaan, beschrijft hun gedrevenheid en twijfels, en geeft een beeld van de klinische context waarin zij hun werk verrichtten. Daarbij paart hij wetenschappelijke zorgvuldigheid aan een prachtige schijfstijl, en nog steeds actuele psychiatrische discussies aan historische couleur locale. Draaisma is een van die schrijvers van wie je de boeken graag van je bureau naar je nachtkastje verplaatst. En terug. 

In zijn speurtocht naar de oorsprong van de dertien ziektebeelden ontdekte hij – maar niet als eerste! –  dat de meeste ontdekkingen van eponimisten herontdekkingen waren. Vóór Alzheimer had ene Redlich al de afwijkingen in de hersenen geconstateerd die de eerste beroemd zou maken. ‘De eerste zijn’ is hooguit een bijkomende factor bij het toekennen van een eponiem.

Eenmaal verbonden met de naam van zijn ontdekker is de geschiedenis van een syndroom of aandoening niet afgerond. Een diagnose stellen is een ding, het vaststellen van de oorzaken is wat anders. De eponimisten zelf zaten er in hun verklaringen soms behoorlijk naast. Gilles de la Tourette verbond de vreemde tics van zijn patiënten (het roepen van obsceniteiten, het dwangmatig maken van geluiden en gebaren) met erfelijke degeneratie en wilszwakte. Psychiaters na hem schroomden niet de oorzaak te zoeken in een te beschermende moeder of  in een te sterke onderdrukking van masturbatieneigingen. Pas driekwart eeuw na de ontdekking van het syndroom begon men zicht te krijgen op de organische stoornissen die tot de tics leiden. Over de rug van ontregelde geesten speelt zich een strijd tussen psychiatrische theorieën af – ook dat leert ons deze studie. De geschiedenis van een geestesziekte weerspiegelt voor een belangrijk deel de machtsverhoudingen in het wetenschappelijk bedrijf.

Zoals hij zelf in het eerste hoofdstuk ironisch vaststelt, is er voor Draaisma geen eponiem weggelegd. Maar niet getreurd, ook het schrijven van een goed boek kan iemand behoeden voor de vergetelheid.

Eerder verschenen in Intermediair

Samenvatting

Psychiaters en neurologen eren hun vakgenoten door vernoeming. Alois Alzheimer, James Parkinson, Sergei Korsakov, Georges Gilles de la Tourette, Hans Asperger: ze zijn van mensen van vlees en bloed veranderd in namen die nu verwijzen naar een ziekte, een syndroom, een autistische aandoening. Daarbij leverden ze hun voornaam in en al snel ook de rest: de herinnering aan hun leven en de omstandigheden van hun ontdekkingen.Douwe Draaisma reconstrueert de levens van dertien 'namen' uit de wetenschap van hersenen en geest. Wat hebben ze precies ontdekt? Wie waren hun patiënten? Artsen als Parkinson, Alzheimer, Korsakov en Asperger, maar ook minder bekende psychiaters als Capgras of Clérambault hadden een talent dat aan Oliver Sacks doet denken: schrijvend aan hun ziektegeschiedenissen konden ze een patiënt laten opstaan van papier. Als je hun werk leest merk je dat ze je geheugen binnenwandelen en daar niet meer uit vertrekken.Ontregelde geesten geeft een verrassend en tegelijk ontroerend beeld van de recente geschiedenis van het hersenonderzoek. De ziektegeschiedenissen van syndromen als van Asperger, Bonnet, Korsakov, Clérambault, Gilles de la Tourette, en Capgras, van de ziekten van Parkinson, en Alzheimer, van de Gage-matrijs, van de gebieden van Brodmann, en van Broca, de Jackson-epilepsie en het Lombroso-hoofd, worden dankzij Douwe Draaisma's fijne oog en innemende stijl tot onvergetelijke verhalen.

Toon meer Toon minder
€ 24,50

Verwachte leverdatum: donderdag 13 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789065544506
Verschijningsdatum
juli 2006
Druk
1
Aantal pagina's
328 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
770: Psychologie algemeen

Uitgever
Historische Uitgeverij Groningen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen