Voor 23:00 besteld, overmorgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Opgevangen in andijvielucht

De opvang van ontheemden uit Indonesie in kampen en contractpensions en de financiele claims op basis van uitgebleven rechtsherstel

Auteur(s): Griselda Molemans
Taal: Nederlands
1 recensie
Opgevangen in andijvielucht
Opgevangen in andijvielucht
Opgevangen in andijvielucht

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Koen de Jager

Het verleden komt tot leven met vaak schrijnende voorbeelden maar ook met mooie verhalen.

[Recensie] Opgevangen in andijvielucht van onderzoeksjournalist Griselda Molemans belicht op heldere wijze een vergeten stuk Nederlandse geschiedenis: hoe is de Nederlandse overheid omgegaan met hen die na de oorlog vanuit Nederlands Indië naar Nederland kwamen.

Daar is genoeg over te zeggen. Zo’n 380.000 ‘ontheemden’ kwamen naar ons land. Nederlandse staatsburgers, onderdanen en loyalisten die niet konden of wilden blijven in de voormalige kolonie Nederlands-Indië. Zij werden in Nederland opgevangen. Soms in kampen of op boten, maar vaker in pensions. Een pensioneigenaar gaat een contract aan met de overheid en sluit zo een lucratieve deal; bezetting is verzekerd en er wordt tijdig betaald.

Er worden reglementen opgesteld voor minimumeisen aan huisvesting en er is een ‘menuboek’ vereist waarin de verstrekte voeding bijgehouden moet worden. Ook worden er contractambtenaren aangesteld om op de naleving toe te zien. Tot zover lijkt alles prima geregeld, maar schijn bedriegt.

Op het moment dat de gezinnen in Nederland aankomen is er al kleding verstrekt of wordt dat gedaan. Er worden meubelvoorschotten verstrekt en tijdens het verblijf in een contractpension krijgt men zakgeld. Wat er niet bij wordt gezegd, is dat iedere cent terugbetaald moet worden. Hetty Anderson-Kuitems vertelt;

“‘We waren dankbaar dat we geholpen werden, aangezien we helemaal niets meer hadden, maar eigenlijk zijn we heel erg naïef geweest,’ blikt Hetty terug. ‘In feite heeft de overheid ons belazerd: de maatschappelijk werkster die ons begeleidde, heeft nooit iets toegelicht over het verstrekte zakgeld dat bij onze schuld werd opgeteld, noch over de kleding- en meubelvoorschotten.’”

Feit is dat vaak werd aangewezen welke kleding men moest kopen en dat het eten in veel gevallen ondermaats was. Melk werd met water aangelengd, vlees of vleesvervangers ontbraken vaak en zelf koken mocht niet. Het komt steeds weer terug in de persoonlijke verhalen waar het boek vol mee staat. Als men het pension verlaat voor een eigen woning en er is werk gevonden, wordt men geconfronteerd met een schuldbrief. Er moet betaald worden voor de kosten van onderdak, kleding, meubels en zakgeld. Er wordt direct zestig procent van het loon ingehouden en er moet gedurende tien tot vijftien jaar lang afgelost worden. Er heerst stille armoede onder hen die door Nederland opgevangen zijn. Gezinnen met bloeiende ondernemingen in Indië worden geconfronteerd met een enorme afwaardering van hun bezittingen. Een voorbeeld;

“Weduwe Henriëtte Pompe van Meerdervoort-Ziesel heeft zich…aangemeld voor ontvangst van de schadeformulieren. Haar bloeiende rubberonderneming Jombang in Jakarta (bestaande uit een plantage en fabriek plus een woonhuis met paardenstallen) is door de Indonesische overheid genationaliseerd… Vanuit haar vlieringkamertje in het bejaardentehuis Patria in Bussum dient Henriëtte een claim voor 150.000 gulden in….Inclusief de uitgestelde rente krijgt ze onder de Verdelingswet 21.950 gulden uitgekeerd op 5 november 1969.”

Onder de Nederlandse bevolking heerst vaak onbegrip. Er wordt gedacht dat alles met belastinggeld wordt betaald. Er is al woningnood en dan moeten er voor ‘repatrianten’ ook nog woningen komen. Er valt dus van alles af te dingen op de “geruisloze integratie” die door de overheid graag wordt gehanteerd als modelvoorbeeld van een geslaagd integratiebeleid.

Molemans heeft uitputtend archiefonderzoek gedaan, maar het sterke punt van het boek zijn de vele persoonlijke verhalen. Het verleden komt tot leven met vaak schrijnende voorbeelden maar ook met mooie verhalen. Er waren pensionhouders die het beste voor hadden met de mensen die zij opvingen. Het boek wordt besloten met een sterke epiloog waarin nog tien openstaande financiële claims beschreven worden. Claims die de Indische gemeenschap nog tegoed zou hebben van de overheid en van verzekeringsmaatschappijen. Besloten in archieven die (nog) niet toegankelijk zijn voor onderzoek of die verloren zijn gegaan. Er valt nog genoeg uit te leggen.

Eerder verschenen op Quis leget haec?

Samenvatting

Na de onafhankelijkheid van Nederlands-Indië op 27 december 1949 vindt een gedwongen uitstroom plaats van gemengdbloedige Nederlanders, onderdanen en loyalisten onder wie Indische Nederlanders, Indo-Afrikanen, Chinese Nederlanders, Moluks KNIL- en marinepersoneel, Papoea’s, Toegoenezen, zogeheten maatschappelijke Nederlanders en veiliggestelde Indonesiërs.

Deze massale uittocht heeft jarenlang te boek gestaan als ‘de repatriëring’; een term waarmee goede zorg en overheidssteun wordt gesuggereerd. Deze zeer gemêleerde groep ontheemden is echter opgezadeld met een forse schuld aan de Nederlandse overheid voor de kosten van de overtocht, de tijdelijke opvang in een contractpension, kleding en meubels voor de toekomstige woning.

Het fenomeen contractpension wordt in het voorjaar van 1950 geïntroduceerd wanneer de overheid vanwege de grote woningnood besluit om contracten aan te gaan met eigenaren van badhotels en pensions, die in deze na-oorlogse periode grotendeels leeg staan.

Een pensionhouder krijgt per dag per tijdelijke bewoner 4 gulden ‘all in’ betaald door de overheid voor de kosten van voedzame maaltijden, water, licht en verwarming van gemeubileerde kamers. De berekening daarbij is dat de winstmarge f 0,49 bedraagt. Contractpensions en –hotels worden met een winstoogmerk gerund.

Veel pensionhouders ontdekken al snel dat ze meer winst kunnen maken door goedkoop in te kopen. Populaire groenten zijn andijvie, witlof en spinazie, bij voorkeur gemengd met aardappelen. Culinaire ‘hoogstandjes’ die in pensions geserveerd worden, zijn havermoutpap, aardappelen met jam, erwtensoep met hoefjes, kaken en snuiten van varkens en zuurkoolstamppot.

Om de kosten voor de tijdelijke opvang af te dekken worden alle leden van ontheemde gezinnen die een baan hebben, verplicht om 75 procent van hun maandinkomen af te staan aan de Nederlandse overheid. Vanaf 1951 wordt dit bijgesteld tot 60 procent. Gedurende het verblijf in een contractpension wordt deze afdracht wekelijks geïnd door contactambtenaren van de Dienst Maatschappelijke Zorg.

Bij het vertrek vanuit een contractpension naar een eigen woning dient het gezinshoofd een schuldbekentenis te tekenen, waardoor hij zich verplicht gedurende 15 jaar het restbedrag maandelijks af te betalen. De schuld wordt overgedragen aan de Gemeentelijke Sociale Dienst van de nieuwe woonplaats van het gezin. Sommige gemeentelijke diensten innen de openstaande schuld met rente, hetgeen tegen de regels in is.

Uit schaamte en vernedering hebben de gedupeerde ontheemde gezinnen al die jaren gezwegen; hun lot was stille armoede, gedwongen assimilatie en ondoorzichtige misstanden.

Tot op de dag van vandaag heeft deze grote groep ontheemden negen claims openstaan: zeven jegens de Staat der Nederlanden en twee tegen banken en verzekeringsmaatschappijen uit voormalig Nederlands-Indië. Uit archiefmateriaal uit de National Archives & Record Administration (NARA) in Washington blijkt eveneens dat de Joodse gemeenschap in Nederland een claim jegens de Nederlandse overheid heeft openstaan op grond van niet of nauwelijks uitgekeerde verzekeringspolissen.

Toon meer Toon minder
€ 19,95

Verwachte leverdatum: woensdag 08 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789082373936
Verschijningsdatum
september 2019
Druk
3
Aantal pagina's
432 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Categorieën

Uitgever
Quasar Books

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden