Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Tere min

Auteur(s): Dietske Geerlings
Taal: Nederlands
0,25/5
2 recensies
Tere min
Tere min
Tere min

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Elisabeth Francet

Aangeraakt op afstand

[Recensie] Op een begraafplaats verschijnen voor zonsopgang twee mensen, een man en een vrouw, die elkaar niet kennen. Zwijgend bevinden ze zich op de rand van elkaars waarneming. Zij kijkt door een verrekijker naar vroege vogels, terwijl hij, roerloos en in zichzelf gekeerd, onder de treurwilg aan het water staat. De lezer komt nauwelijks iets over hen te weten. Hun naam en levensgeschiedenis zullen ongewis blijven. Het enige wat we zeker weten is dat aan beiden iets ontbreekt. Zij is kaal (van bij de geboorte) en hij mist een been. Ietwat ongemakkelijk beginnen ze een gesprek, bijna uitsluitend in metaforen. Het hechten begint vanaf het eerste moment.

Tere min, de jongste roman van Dietske Geerlings, is een fascinerende poëtische reflectie over verlies en gemis. Het verhaal is symbolistisch, etherisch, ambigu. Geerlings liet zich inspireren door de Vuurvogel van Igor Stravinsky, de mystiek van Hadewijch en het spel van de theremin. De theremin is een elektronisch muziekinstrument dat bespeeld wordt zonder het aan te raken: in een magnetisch veld bepaalt de beweging van de ene hand de toonhoogte, die van de andere het geluidsvolume. Afstand is noodzakelijk én betekenisvol. Als uit het niets ontstaat muziek, waarvan de klank het midden houdt tussen het gezang van een operazangeres, het geluid van een viool en een zingende zaag.

Hij heeft het over een mythische vuurvogel (de mooiste vogel die je je kunt voorstellen) en de theremin. Zij begrijpt hem niet. Ze maakt er ‘tere min’ van, ziet de vuurvogel dansen in zijn ogen en verbindt wat hij zegt met erotiek. Verward houden ze vast aan elk misverstand. Gebiologeerd door wat ontbreekt bij de ander en tussen hen in, dwalen ze als naamloze schimmen langs de oever van het meer. Ondanks of dankzij de afstand, raken ze iedere dag voor zonsopgang op de begraafplaats een snaar bij de ander.

Hij nodigt haar uit om de theremin, het magische instrument waaraan hij eindeloos sleutelt, bij hem thuis te bekijken. Hij verlangt dat zij het bespeelt. Ze aarzelt, maar in zijn ogen verschijnt opnieuw de vuurvogel, die haar verleidt. Op geen enkel moment raken ze elkaar aan. Het lukt haar niet om de theremin te bespelen: ze ontlokt er slechts valse klanken aan. Gekooid door gemis en gebrek, verlangen ze naar wat ze krampachtig ontwijken: vrijheid en nabijheid.

Als verdwaalde insecten zoemen de man en de vrouw om elkaar heen. Het gebrek aan lucht verstikt hen. De onderlinge afstand wordt steeds groter. Tot hij op een dag niet meer op de begraafplaats verschijnt. De muziek verstomt.

“Het grote verdwijnen begint in jezelf, als een missen dat steeds verder uitdijt. Het begin en einde staan fier overeind, maar daarbinnen gebeurt het, als een gevaarlijke stroming, een draaikolk waarin je plotseling meegesleurd wordt en verdwijnt.”

Tere min is etherisch én aards. Geerlings verenigt wat vrijwel onverenigbaar is, verkent op een fijngevoelige manier het onzegbare en het onzichtbare. Het geluid van de theremin en de aanblik van de vuurvogel zinderen na.

Eerder verschenen op Geendagzonderboek

Recensie door: Jan Stoel
5/5

Kleine roman van een ontroerende schoonheid

[Recensie] In het werk van Dietske Geerlings zijn een aantal constanten te zien, die we ook in haar nieuwste publicatie, de novelle Tere min zien terugkeren. Zo is er de aandacht voor muziek (in haar roman Waar maanlicht vleugels raakt was het de ‘Mondscheinsonate’ van Beethoven; in In het oog een blik van de wolf La Folia’ van Corelli en in Tere min het muziekinstrument, de eerste synthesizer, de Theremin, en De Vuurvogel van Stravinksy). Ook thema’s als gemis en de zoektocht van mensen naar datgene wat er echt toe doet keren terug. Steeds is er dat subtiele in haar werk, dat fijnzinnige, de aandacht voor het detail, de intertekstuele verwijzingen, het zoeken naar de juiste woorden op de juiste plaats, de gelaagdheid, het zoeken naar de diepere menselijke waarden. Dat maakt het lezen van haar romans tot een avontuur, tot een ervaring die je lang bijblijft. Maar Geerlings is ook eigenzinnig: ze geeft haar eigen boeken uit en de ontwerpster van haar covers is haar dochter Sterre Charlotte van den Berg.

In Tere min staan verlies en gemis centraal, maar ook het verlangen naar elkaar, de liefde, de ‘tedere minne’. Het verhaal ontwikkelt zich als het ware in een dialoogvorm waarbij eerst de man en dan de vrouw (hun namen worden niet genoemd, zijn dus universeel) aan het woord is. Zij ontmoeten elkaar op een begraafplaats als de zon opkomt. “Achteraf gezien is het echt onvoorstelbaar, dat hij zich toen slechts in de periferie van mijn waarneming bevond, terwijl hij later al mijn gedachten zou beheersen.” De vrouw is sinds haar geboorte kaal (“een maanlandschap dat ik meestal bedek”). De man mist een been. “Hij leek wat op een treurwilg, de ruwe bast met groeven, de lange haren.” Zij bekijkt de vogels en hij staat introvert onder de treurwilg aan het water.” Vanaf het eerste moment dat ze elkaar spreken ontstaat er een band. Zij zijn gefascineerd door wat ieder van hen mist en wat hen bindt, een tere min, een tedere liefde. Elkaar aanraken doen ze niet. Ze vullen elkaar aan, wat de een mist heeft de ander. Het is een verhaal over twee kwetsbare mensen, klein van omvang, maar groot in zeggingskracht.

Drie grote elementen, motieven zo je wilt, komen constant terug in het verhaal. De Theremin is het eerste. Het is een elektronisch muziekinstrument (in 1919 uitgevonden door Léon Theremin). De speler raakt het instrument niet aan. “De antennes zorgen voor een magnetisch veld. Door met de handen te bewegen beïnvloed je het veld. (…) Met de rechterhand bepaal je de toonhoogte, met de linker het volume. Elke kleine beweging van je handen en vingers verandert de klank.” De man is het instrument aan het bouwen en de vrouw is er door gebiologeerd. Theremin is een metafoor voor het opbouwen van de relatie tussen de man en de vrouw, hun wederzijdse aantrekkingskracht. Maar het refereert ook aan wat ieder van hen mist. De muziek raakt, maar je raakt het instrument niet aan. Met de Theremin maak je muziek van wat er niet lijkt te zijn. “Wat er niet is, neemt toch ruimte in.” Denk daarbij aan het missen van het been en het haar van respectievelijk de man en de vrouw. Man en vrouw raken elkaar in het verhaal ook niet aan. Er lijken zich alleen magnetische trillingen tussen hen te bevinden, heel delicaat, heel teer. “Na mijn eerste kennismaking met het kastje op zijn bureau kreeg de wereld andere vormen. Zo bracht de onzichtbare wind de lange haren van de treurwilg in beweging als een omgekeerde theremin, waarbij nu juist het onzichtbare het zichtbare in beweging bracht.”

Een tweede motief is dat van De Vuurvogel, een ballet in 1909-1910 gecomponeerd door Igor Stravinsky. De man vraagt of de vrouw de vuurvogel, de mooiste vogel die je je kunt voorstellen, al eens gezien heeft. “Hij zal sterven als je hem kooit,“ zegt de man. Dat doet de vrouw denken aan het zakdoekje van haar oma. Daar staat een rood vogeltje op geborduurd. Ze kreeg het van opa na de dood van oma. Het heeft voor haar een magische betekenis, geeft op een gevoelige manier uiting aan het gemis van haar oma. Het blijkt een roodborstje te zijn, waardoor ze anders naar vogels is gaan kijken. De man speelt Berceuse uit de Vuurvogel van Stravinsky op zijn Theremin. Ze is geëmotioneerd. “Ont-roering”, zei hij nadrukkelijk, “ontdaan van beweging”. Ze wil deze vogels steeds weer opnieuw horen en voelen. Ze vindt het het mooiste dat hij haar gegeven heeft. “De vuurvogel, onbeschermd, puur, mijn hele lijf in vuur en vlam.”

Het derde motief is de minne, zoals Hadewijch (ca. 1200-1270) onze grootste dichteres en mystica uit de middeleeuwen. ‘De minne is al’ is het centrale thema in haar werk. Het leven heeft voor haar maar één doel: totaal opgaan in een allesverterende liefde.  De minne is het streven om een te worden met God en die staat voor Liefde. De tegenstelling tussen het aardse en het bovennatuurlijke komt in haar werk vaak terug. Niet voor niets is de opdracht van de novelle een fragment uit Lied XXX1 van Hadewijch dat de titel draagt ‘Om grote minne in hoghe ghedachte.” (Steeds wil ik hoge gedachten over Liefde koesteren). Als je de inhoud van dit lied bekijkt past het perfect op het verhaal van Geerlings: het gaat over de kracht van de Liefde, over het samengaan van vreugde en verdriet, de kracht van de Liefde die verder gaat dan het aardse. Overal in het verhaal kom je Hadewijch tegen. Dat begint al met het begin van het verhaal. Hadewijch gebruikt vaak de zogenaamde Natureingang: een beschrijving van de vredige natuur, waarin meteen het thema aan de orde gesteld wordt. Daarna begint het verhaal pas echt. Precies zo doet Geerlings. Soms zijn het zinnen die refereren aan Hadewijch: “Ik wil de tere min bespelen. De kleine ruimte tussen de woorden rekte zich uitdagend uit.” Of ze speelt met de woorden ‘tere min’ en ‘theremin’: “De theremin is magisch, is hemelbestormend mooi, allesomvattend ontroerend.” En recent onderzoek heeft aangetoond dat de Liederen van Hadewijch ook gezongen werden. Ziedaar weer de relatie met ‘De Vuurvogel.’ En net zoals in het werk van Hadewijck blijft de liefde in de novelle onvervuld, resteert verlangen.

Zo grijpt alles in deze zorgvuldig opgebouwde novelle in elkaar. Geerlings schrijft in een poëtische taal, lardeert haar tekst met filosofische bespiegelingen over onder meer waar ontbreken en ont-roeren voor staat, over elkaar naderen en weer loslaten, over verlangen. Zoals de muziek uit de Theremin uit het niets lijkt te ontstaan, zo weet de auteur met woorden de gevoelens en verwachtingen van de hoofdpersonages prachtig te ‘vertalen’. Ieder detail, ieder woord telt. Tere Min is van een ontroerende schoonheid.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Zij heeft al vanaf haar geboorte geen haar. Op de begraafplaats, waar zij elke ochtend en nacht vogels spot, ontmoet zij hem die nog maar één been heeft. Er ontstaat een tere liefde tussen hen beiden. Hij bouwt voor haar een mysterieus kastje met twee antennes en speelt vanuit het niets 'de vuurvogel' voor haar. Zijn en ontbreken, beroeren en ontroeren, herinnering en missen zijn de thema's van dit kleine verhaal over twee kwetsbare mensen.

De theremin is een mysterieus kastje met twee antennes. Het is een van de oudste elektronische muziekinstrumenten, uitgevonden door Léon Theremin in 1920. De schoonheid van het instrument zit in het feit dat je het instrument niet aanraakt tijdens het spelen. Door met je handen boven het kastje te bewegen onttrek je muziek uit het niets.

Toon meer Toon minder
€ 16,95

Verwachte leverdatum: zaterdag 31 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789082955385
Verschijningsdatum
maart 2021
Druk
1
Aantal pagina's
140 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
Pumbo.nl B.V.

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden