Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Een kleine geschiedenis van het wonder

Auteur(s): Stephan de Jong
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Een kleine geschiedenis van het wonder
Een kleine geschiedenis van het wonder
Een kleine geschiedenis van het wonder

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Bert Altena

Het wondergeloof in de westerse cultuurgeschiedenis

[Recensie] Jezus liep niet op het water, maar langs het water. Door de ochtendnevel leek het echter voor zijn leerlingen in de boot, alsof hij daadwerkelijk over het water naar hen toe kwam, maar dat was dus gezichtsbedrog. En als Jezus doden tot leven wekt, gaat dat in werkelijkheid om schijndoden. Zulke verhalen worden verteld om te waarschuwen niet te vroeg tot begraven over te gaan, we zouden ons eens kunnen vergissen.
Op deze manier werden in de vroege 19e eeuw Bijbelse wonderverhalen uitgelegd door theologen, die onder de indruk van de Verlichting naar een rationale verklaring zochten. Want een echt wonder, daar kon een redelijk denkend mens toch niet meer in geloven?

Er zijn tijden geweest dat het wonder in hoger aanzien stond. In Een kleine geschiedenis van het wonder, van theoloog Stephan de Jong, wordt een overzicht gepresenteerd van het wondergeloof in de westerse cultuurgeschiedenis. Het gaat in dit boekje niet zozeer om de wonderen zelf, maar om de manier waarop daar tegenaan werd gekeken. Wie denkt dat men vroeger wonderen klakkeloos en naïef aannam, komt bedrogen uit. De gezonde scepsis is er altijd geweest.

Geleerde theologen als Augustinus (5e eeuw) en later Thomas van Aquino (13e eeuw) probeerden het wonder een plek te geven. Voor Augustinus was het wonder een aanwijzing voor het gebrekkige menselijke verstand. Voor Thomas demonstreerden de wonderen de grootheid van God die voor ons nooit helemaal te bevatten is. God is altijd groter dan ons verstand, maar dat betekent niet dat Hij irrationeel handelt. “God is trouw aan de natuur, omdat hij trouw is aan zichzelf. Hij gaat mogelijk tegen het menselijk begrip in, niet tegen zichzelf”, vat De Jong het standpunt samen (p. 53).

In de westerse geschiedenis is steeds gezocht naar een redelijke verklaring voor het wonder. De kerk en de officiële theologie bleef huiverig voor een al te buitenissig wondergeloof. Al blijft het voor een katholieke heiligenverklaring nog steeds noodzakelijk dat er aan de kandidaat in kwestie een aantal wonderen kunnen worden toegeschreven.

Sinds de Verlichting staat het wondergeloof nog meer in het defensief. In de 20e eeuw komt de Duitse theoloog Rudolf Bultmann met zijn ontmythologiseringsthese. De nieuwtestamentische wonderen zijn volgens hem mythische aankleding. Het gaat om de waarheid erachter. Volgens Bultmann vind je die in de keuze waar ieder mens voor komt te staan, om te leven vanuit de vergeving die God aanbiedt: “Er is maar één wonder: dat van de openbaring. Dat betekent nader aangeduid: openbaring van de genade Gods voor de goddelozen, vergeving” citeert De Jong (op p. 153).

Het handzame en prettig leesbare boekje van De Jong biedt een mooi overzicht, zonder de pretentie het wonder te verklaren. Je voelt de fascinatie voor het fenomeen van het wondergeloof, dat tot op de dag van vandaag blijft gelden. Want hoe rationeel we ook mogen zijn, wonderen blijven bestaan. Maar je moet ze wel kunnen zien. Juist een open houding, in geloof en wetenschap, laat ruimte voor het onverklaarbare, voor de verrassende gebeurtenis en het onverwachte. Met een fraaie slotzin eindigt hij zijn interessante zoektocht: “Het wonder is een voortdurend ons ontsnappende onmogelijkheid” (p. 198).

Eerder verschenen op NieuwWij en Bert Altena

Recensie door: Marijke Laurense
4/5

Waarom de wonderen de wereld maar niet uit willen

De auteur

[Recensie] Stephan de Jong (1957) is protestants predikant in Zuid-Friesland en schreef eerder overpeinzingen als U doet niets, want U bent God en Lof der eenzaamheid. Daarnaast is hij beeldend kunstenaar en vertelt hij graag verhalen, niet alleen vanaf de kansel, maar ook op scholen, kunstmarkten en festivals.

De theorie

En nu dan twee boeken tegelijk over wonderen. Bij uitgeverij Skandalon zette De Jong op een rijtje hoe sinds de oudheid filosofen en theologen zoal tegen wonderen hebben aangekeken. Wanneer is iets een wonder? En is het dan een kwestie van toeval, oplichterij of heeft het een ondoorgrondelijke, goddelijke oorzaak? Waar zijn wonderen goed voor? En waarom willen ze de wereld maar niet uit?

De Jong bemoeit zich niet met de historische waarheid van al die wonderbaarlijke verhalen over onverklaarbare genezingen, plotse bekeringen, opwekkingen uit de dood, wandelingen over water, sprekende dieren, Mariaverschijningen en vuurvaste martelaren.

Wel vertelt hij smakelijk over hoe bijvoorbeeld Augustinus en Thomas van Aquino verklaarden waarom God zich niet altijd aan de ons bekende natuurwetten houdt, over wat Verlichters als Spinoza, David Hume en David Friedrich Strauss ervan dachten en wat dat vervolgens betekende voor de verhouding tussen wetenschap en geloof.

Ook eigentijdsere verschijnselen als Jomanda en de pinksterbeweging komen langs, evenals de visie van Taede Smedes, Angela Roothaan en Ifeanyi Menkiti op een en ander. De Jongs eigen slotsom: wonderen vormen niet de kern van het geloof, maar ze houden ons wakker voor het onverwachte.

De verhalen

Tot zover de theorie; in ‘De lezende analfabeet’ vertelt De Jong in hedendaags Nederlands zeventig oude en minder oude christelijke wonderverhalen na, van oudsher bedoeld ter lering én vermaak. Bijvoorbeeld over hoe alle woestijndieren meehielpen om Jozef, Maria en het kindje Jezus op hun vlucht naar Egypte te beschermen tegen de soldaten van Herodes. Of over waarom (mijn favoriet) het roodborstje toch een rood borstje heeft.

Maar het is niet allemaal suikerzoet sprookjesgoed, geschikt voor ook de allerkleinsten op de zondagsschool. Neem bijvoorbeeld de verhalen over hoe sommige martelaren aan hun eind kwamen en niet net op tijd door een engel werden gered, althans niet voor hun aardse bestaan.

De Jong vertelt over wandluizen, woestijnvaders en -moeders en bezeten kamelen. Over de reis van Brandaan, over hoe Nederland de duinen aan Willibrord te danken heeft en hoe rond 1700 twee engelen de protestantse dominee van Middelburg het leven hebben gered. Over wat bidden kan doen voor al opgegeven kankerpatiënten. Of, de uitsmijter, over het wonder dat er nog steeds mensen naar het Woord proberen te leven.

Wonderlijkste zin

Voor wie hem snapt: “Het wonder is een voortdurend ons ontsnappende onmogelijkheid” (slotzin van Een kleine geschiedenis).

Redenen om deze boeken niet te lezen

Tot en met Carel ter Linden is Een kleine geschiedenis puur genieten voor wie – ik beken – overwegend rationeel in het leven en het geloof staat. Ja, dus ook van Augustinus’ idee dat wonderen al sinds de schepping als ‘zaden’ liggen te sluimeren tot we ze bijvoorbeeld door gebed tot leven wekken: geweldige vondst! Vanaf Richard Swinburne (1934) kon ik de redeneringen helaas niet meer volgen.

Redenen om deze boeken wel te lezen

De Jong maakt duidelijk waarom de mensheid ongeneeslijk dol is op ongelooflijke voorvallen. Ook weet hij hoe je verhalen vertelt: u moet welhaast Batavus Droogstoppel heten om niet te vallen voor de charme daarvan. En of ze allemaal waargebeurd zijn? Hallo! Sinds wanneer is dat belangrijk bij een echt sterk verhaal? 

Eerder gepubliceerd in dagblad Trouw en op Marijke Laurense

Samenvatting

Wonderverhalen hebben hun eigen geschiedenis. Door de eeuwen heen vervulden ze uiteenlopende rollen: ze brachten hoop in bange dagen, of bevestigden de eerbiedwaardigheid van een persoon of heiligdom, bijvoorbeeld.

Er is nog een geschiedenis: die van het denken over wonderen. Passen wonderen wel of niet in een rationeel, wetenschappelijk wereldbeeld? Vele denkers, filosofen en theologen, zetten hun tanden in het ‘ondenkbare’. Zo creëerden zij hun eigen geschiedenis.

Dit boek verhaalt beide geschiedenissen: van het wonder en het denken erover. Aan bod komen opzienbarende wonderverhalen en de bepalende, smaakmakende denkers als Augustinus, David Hume, Sören Kierkegaard, Rudolf Bultmann, Arthur Peacocke en Eugen Drewermann.

Dr. Stephan de Jong is predikant, verhalenverteller en beeldend kunstenaar. Hij publiceerde diverse theologische boeken en verhalenbundels, en is coauteur van de 'Doornse catechismus'.

Toon meer Toon minder
€ 21,50

Verwachte leverdatum: zaterdag 16 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789083041957
Verschijningsdatum
oktober 2020
Druk
1
Aantal pagina's
208 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
700: Theologie algemeen
Thema's
  • Filosofie en religie
  • Religie en overtuigingen
Categorieën

Uitgever
Skandalon Uitgeverij B.V.

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden