Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De bediende

Auteur(s): Robert Walser
Taal: Nederlands
1 recensie
De bediende
De bediende
De bediende

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Elisabeth Francet

Wereldvreemd, wereldwijs

[Recensie] Met een bruine koffer in de ene, een paraplu in de andere hand, meldt de vierentwintigjarige Joseph zich aan bij technisch bureau C.Tobler. De vorige bediende werd zopas ontslagen wegens chronische dronkenschap en vermeende onbetamelijkheden jegens de vrouw des huizes. Meneer Tobler, technisch ingenieur, uitvinder en handelaar in patenten, biedt de nieuwe bediende kost en inwoon aan in zijn voorname woning, idyllisch gelegen bij een meer in het Zwitserse dorp Bärenswil.
 
Robert Walser (1878-1956) schreef De bediende (1907), zijn meest succesvolle roman, in nauwelijks zes weken tijd. Het verhaal is gebaseerd op Walsers verblijf als twintiger in Villa zum Abendstern in het Zwitserse Wädenswil, nabij het meer van Zurich. Walser werkte er als kantoorbediende in een technisch bureau en verbleef, net als zijn personage Joseph Marti, in de torenkamer van de villa. In het nawoord schrijft Walservertaalster Machteld Bokhove dat de roman volkomen autobiografisch is: alle personages hebben echt bestaan en er gebeurde daadwerkelijk ook van alles en niets tegelijk.
 
Josephs werk omvat zakelijke correspondentie en boekhouding. Hij werkt mee aan de patentering van de reclameklok, de schuttersautomaat en andere Toblerse uitvindingen. Belangrijk is dat hij zijn baas ‘kleingeestige narigheden’ uit handen neemt, zoals het afpoeieren van lieden die geld van Tobler te goed hebben. Te zijnen behoeve rent Joseph als een bezetene van hot naar her. Het hele huishouden draait om meneer Tobler als planeten om de zon. Joseph wordt het manusje-van-alles van de familie. Hij besproeit de tuin, repareert sloten, vaart de kinderen per gondel over het meer en houdt mevrouw Tobler gezelschap wanneer haar man weer eens op zakenreis is. Dan is de sfeer in huis volkomen ontspannen en daalt de bediende op vrije momenten met kinderlijke vreugde af naar het meer, om te baden.
 
Net als Walsers andere alter ego Simon Tanner in zijn eerdere roman De Tanners, host Joseph geregeld euforisch langs de beek, door bossen en weiden. Zo monter, zwierig, vol mededogen en ironie beschrijft Walser Josephs zwalpende gemoed, dat je meteen zin krijgt om aan diens zijde met ‘een zwaaiende zwembroek’ in de hand, de helling af te rennen en een verfrissende duik te nemen. In Walsers universum is het landschap de ideale personificatie van de melancholische aard en het smachtende gemoed van de protagonist.
 
’s Avonds, gezeten bij het raam in de torenkamer, voert Joseph lange gesprekken met zichzelf. Hij voelt zich vaak tekortschieten en beseft dat hij nu en dan ook eens moet presteren, in plaats van zich na halve voltooiing van het werk in goedkoop genot te storten. De onvoorspelbare woede-uitbarstingen van zijn chef wanneer Joseph weer eens een begeerd contract laat schieten, boezemen hem angst in. Was de baas daarentegen in een lollige bui, “dan veranderde je ogenblikkelijk in een poedel.” Op zulke ogenblikken offreert Tobler zijn bediende een sigaar en nodigt hem uit voor een spelletje jassen. Joseph vindt het niet meer dan terecht dat hij nog geen loon ontving. Dat zou hij later wel krijgen, wanneer de firma weer geld in het laatje heeft. Nu heeft hij zijn handen vol met het afschepen van schuldeisers.
 
De bediende is een plichtsbewust man van bescheiden afkomst. Hij heeft een poëtisch aangelegd hoofd, vindt zichzelf eerder traag dan slim, stapt licht door het leven en tracht – op een gezapig tempo – zijn omgeving te doorgronden. Geleidelijk aan ziet Joseph ook de schaduwkant. Zo is hij er getuige van dat de Toblers twee van hun vier kinderen verwaarlozen, zelfs schaamteloos mishandelen. Joseph gaat twijfelen aan de aanpak van Tobler, die geen maat kent en “hooiwagens vol geld” uitgeeft ter verfraaiing van zijn woning, opdat elke Bärenswiler zou zien “hoe standvastig en hoe superieur hij het leven zag en aanpakte.”
 
De empathische Joseph raakt verwikkeld in talloze onfrisse zaakjes. Wanneer hij er tureluurs van wordt, vlucht hij naar buiten de natuur in, om zich onder te dompelen in de “zachte wisseling van de jaargetijden”. De bediende is een vat vol tegenstellingen. Denkt of voelt hij iets, dan denkt of voelt hij meteen ook het tegenovergestelde. Hij ‘beleeft’ meer dan dat hij denkt. Voortdurend laat Walser beide zijden van de medaille zien en, net als de seizoenen, wisselen euforie en wanhoop, idylle en kolder elkaar af, in een bijna manische opeenvolging.
 
Hoewel gaandeweg duidelijk wordt dat deze geschiedenis niet goed zal aflopen, lijkt de idylle zich voor Joseph te herpakken wanneer de eerste sneeuw valt.

“En dan stond hij plotseling weer voor het huis van de Toblers, keek er van beneden af naar omhoog en zag hoe de koude maan het betoverde, terwijl de halfdonkere nachtelijke wolken eromheen vlogen als grote, treurende maar lieflijke vrouwen, om het ogenschijnlijk de hoogte in te trekken opdat het op mooie wijze in ’t niets zou oplossen”.

Walsers wereldvreemde wereldwijsheid is moeilijk te overtreffen.

Eerder verschenen op Mappalibri en op Geendagzonderboek

Samenvatting

‘Voor de ogen van de man, die klaarblijkelijk net een reis achter de rug had, stond op een emaillen bord te lezen: C. Tobler, technisch bureau. Hij wachtte nog een moment om over iets vast heel onbelangrijks na te denken, toen drukte hij op de knop van de elektrische bel.’

Het begin van Robert Walsers in 1908 verschenen roman is tekenend voor zijn hoofdpersoon; voortdurend wacht Joseph om over iets vast heel onbelangrijks na te denken, voortdurend verwondert hij zich, voortdurend is hij in twijfel. Het ene moment maakt hij zich verwijten omdat hij de ondergang van het huis waar hij is aangesteld niet kan tegenhouden, het volgende moment staat hij volkomen onverschillig tegenover deze ondergang. Doorlopend zwaait hij heen en weer tussen verzet en onderdanigheid, tussen zelfvertrouwen en lafheid.

Met de karaktervastheid van de andere personages in de roman is het niet beter gesteld: Josephs werkgever, de ingenieur en uitvinder Tobler, wisselt uitbundige hartelijkheid af met woede-uitbarstingen, en zijn vrouw is een groot raadsel.

Walser belicht zijn personages van alle kanten in hun tegenstrijdigheden in deze zedenschildering van de vroege twintigste eeuw in Zwitserland.

Toon meer Toon minder
€ 21,50

Verwachte leverdatum: woensdag 27 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789083089874
Verschijningsdatum
april 2021
Druk
1
Aantal pagina's
264 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Auteur
Uitgever
NBC - Uitgeverij Koppernik BV

Vertaald door
Machteld Bokhove

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden