Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Tegen totalitarisme

Essays over politiek en literatuur

Auteur(s): George Orwell
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Tegen totalitarisme
Tegen totalitarisme
Tegen totalitarisme

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Marjan Slob
4/5

Schrijven vanuit een wanhopige tederheid

[Recensie] Hoewel hij al in 1950 stierf, is George Orwell dankzij zijn heldere proza nog steeds heel leesbaar. Maar dat je hem nog steeds wilt lezen, is te danken aan zijn blik. Met Animal Farm en 1984, en zeker ook met zijn non-fictie, verbrak sociaal-democraat Orwell in de jaren veertig zo ongeveer eigenhandig de ban die het sovjet denken uitoefende over linkse intellectuelen. Orwell had een feilloos gevoel voor totalitaire trekjes. Elke “heerschappij der heiligen” was hem een gruwel. En precies deze mentaliteit maakt de zestien hier verzamelde essays en columns die Orwell in de loop van de jaren veertig schreef zo verfrissend. Ook al is zijn tijd de onze niet meer, toch blijft Orwell blijft relevant omdat hij zich nooit verloor in het relletje van de dag en gedreven doorstak naar de hoofdzaken.

Niet dat Orwell daarbij altijd een serieuze toon aanslaat. Zelf hield hij van het satirische werk van Jonathan Swift (de schrijver van Gulliver’s Travels), en hij lijkt iets van Swifts satirische geest over te nemen als hij de spot drijft met arbeiders die lezen ‘te duur’ vinden maar wel eindeloos sigaretten paffen, of als hij een professioneel recensent kenschetst als een “geknakte figuur in een kamerjas” die reacties op boeken ‘uitvindt’ terwijl hij er spontaan eigenlijk geen mening over heeft.

Het interessantst is Orwell echter in zijn expliciet politieke essays, die uitblinken vanwege hun aandacht voor menselijke drijfveren. Zo lees je het langere essay Notities over nationalisme niet vanwege de tamelijk eigenaardige definitie van nationalisme die Orwell hier ontvouwt, maar vanwege de observatie dat een nationalist zijn geesteskracht inzet ‘voor zowel opschepperij als kleineren’, en dat zijn gedachten altijd uitgaan “naar overwinningen, verliezen, triomfen en vernederingen. In zo’n kenschets valt moeiteloos iemand als Baudet te herkennen. Ook stelde Orwell al in de jaren veertig dat Britse arbeiders hebben geprofiteerd van het plunderen van de koloniën. Socialisten moeten het eerlijke verhaal vertellen, vindt hij: mondiaal socialisme zal Britse arbeiders (in ieder geval op korte termijn) raken in hun portemonnee.

In deze bundelstaatook het heerlijke essay Politiek en de Engelse taal waarin Orwell zijn zes beroemde schrijfregels toelicht. Inleider Thomas Heij zegt weliswaar streng dat we die schrijfregels ‘in context’ moeten zien, maar ook in onze tijd en contreien maakt slordig taalgebruik het gemakkelijker om “dwaze gedachten” te hebben, zoals Orwell stelt. Wie stilistische kwesties te min vindt, zal qua denken aan precisie verliezen.

Orwell is scherp, grappig en aards. En hij ontroert, omdat hij zo humaan is. Zijn grote pijn was (aldus fan en filosoof Richard Rorty) dat wij inmiddels beschikken over de middelen om menselijke gelijkheid mogelijk te maken, en daar voluit op zouden kunnen inzetten – maar dat doen we niet. Waar mindere geesten na zo’n ontgoochelende constatering vluchten in nationalisme of totalitaire denksystemen, raakte Orwell vervuld van een ‘wanhopige tederheid’ voor de mensheid. De menselijke aard maakt onze kans op een zonnige toekomst klein, denkt Orwell. Maar zie hoe het leven – ieders leven! – desondanks altijd de moeite waard is.

Juist die aandacht voor reële, dagelijkse levens, en voor de toevalligheden die hun loop bepalen, maakt dat Orwell geen moment kon geloven dat ‘de mensheid’ of ‘de geschiedenis’ zich noodzakelijk naar een bepaald doel zouden ontwikkelen. Geen enkele ingreep valt in zijn ogen dan ook te rechtvaardigen met een beroep op dergelijke grootheden. Concreet betekent dit dat de staat moet afblijven van het gevoelsleven van individuen. En intellectuelen moeten geen grote en pompeuze woorden in de mond nemen, want die maken maar blind voor het leven hier en nu. “Iets schrijven van enige betekenis, dat kan alleen als men de waarheid van wat men zegt vóélt,” wist Orwell. 

Eerder verschenen in de Volkskrant

Op 27 september is Thomas Heij, vertaler van Tegen totalitarisme, te gast bij DLVAlive online. Roeland Dobbelaer gaat met hem in gesprek over de actualiteit van van Orwell naar aanleiding van Tegen totalitarisme. Kijk hier voor informatie. De toegang is gratis. Lees ook de recensie van dit boek van Roeland Dobbelaer.

Samenvatting

Waarin schuilen de verlokkingen van het nationalisme en het fascisme? Hoe worden taal en literatuur gebruikt voor politieke doelen? Wat kun je doen om je eigen schrijfstijl te verbeteren? In 'Tegen totalitarisme' lees je de antwoorden van George Orwell op deze vragen.

Orwell toont haarscherp hoe politieke ideologieën werken. Ook bespreekt hij de literaire helden die hem inspireerden bij het schrijven van Animal Farm en 1984. Orwells puntige columns en radio-optredens bevatten waarschuwingen voor duistere politiek, die niets aan actualiteit hebben ingeboet.

'Tegen totalitarisme' is een selectie van de beste teksten die Orwell schreef als journalist, criticus en politiek commentator — de meeste nu voor het eerst in het Nederlands vertaald.

Toon meer Toon minder
€ 24,95

Verwachte leverdatum: donderdag 21 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789083121505
Verschijningsdatum
juni 2021
Druk
1
Aantal pagina's
196 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
ISVW Uitgevers

Vertaald door
Thomas Heij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden