Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De revolutie die niet doorging

De tragedie van Troelstra - november 1918

Auteur(s): Rob Hartmans
Taal: Nederlands
2 recensies
De revolutie die niet doorging
De revolutie die niet doorging
De revolutie die niet doorging

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Wouter van Dijk

De vergissing van Troelstra

[Recensie] In 1918 waarde de revolutie door Europa. De tsaar in Rusland had het veld al moeten ruimen tijdens de Oktoberrevolutie van 1917 en nauwelijks een jaar later namen in Kiel, München en Berlijn arbeiders, matrozen, soldaten en tal van hervormingsgezinde burgers het heft in eigen hand en was met de vlucht van Wilhelm II ook in Duitsland de revolutie een feit. Daar kwam in de nieuwe Weimarrepubliek een sociaaldemocratische regering aan de macht. In Nederland had SDAP-leider Troelstra daar ook wel oren naar. In het parlement dreigde hij de conservatieve machthebbers met het revolutionaire buurland. Troelstra had echter voor zijn beurt gesproken. Hoewel de situatie ook in Nederland explosief leek, liep Troelstra’s revolutieoproep met een sisser af. Wat volgde was een massale steunbetuiging aan het koningshuis op het Malieveld, en een gebroken Troelstra die wekenlang het openbare leven schuwde. In De revolutie die niet doorging reconstrueert Rob Hartmans de aanloop naar Troelstra’s beruchte woorden in de Tweede Kamer en analyseert hij waarom de revolutie in Nederland er niet kwam.

Hartmans schetst hiervoor eerst de situatie in Nederland zoals die aan het einde van de Eerste Wereldoorlog was. Nederland had de neutraliteit weliswaar kunnen behouden, maar naarmate de oorlog vorderde was toch aan veel producten gebrek ontstaan. Daarbij kwam nog dat veel van het beschikbare voedsel bestemd was voor de gemobiliseerde krijgsmacht. De onvrede onder een groot deel van de armoede lijdende bevolking en de zich vervelende dienstplichtige militairen was groot. Maar groot genoeg om revolutie te maken toch niet bleek later. Achteraf is het gemakkelijk te oordelen dat Troelstra het bij het verkeerde eind had gehad. De internationale situatie in oktober en november 1918 gaf echter wel degelijk reden aan te nemen dat een revolutie ook in Nederland mogelijk zou kunnen zijn. Ook binnen Nederland waren diverse leden van het establishment gevoelig voor een mogelijke machtsovername door het linkse smaldeel van het land. De onderhandelingen die burgemeester van Rotterdam Zimmerman voerde met afgevaardigden van de SDAP en het NVV zet Hartmans ter illustratie daarvan uiteen.

De schrijver laat zien dat de gedachte aan een revolutie ook in reactionaire kringen sterk leefde, en geeft zo duiding aan wat later zo simplistisch als de ‘vergissing’ van Troelstra is weggezet. Zo geeft Hartmans inzicht in de acties en beraadslagingen van het groepje conservatieven dat onder leiding van Horace van Gybland Oosterhoff en Carel Gerretson voorbereidingen trof een mogelijke revolutie in de kiem te smoren. Waar Troelstra het begin november vooral druk had met debatteren met gelijkgezinde of juist gematigde partijgenoten over nut en noodzaak van de revolutie, daar namen hun politieke tegenstanders in het geheim al maatregelen om een mogelijke staatsgreep van het proletariaat met geweld in de kiem te smoren.

Troelstra’s tragiek was niet alleen dat hij zich met zijn revolutionaire retoriek liet meeslepen in wensdenken over een revolutie waar de Nederlanders niet op zaten te wachten, ook een groot deel van zijn eigen partij en zelfs kamerfractie was verbaasd toen hun politiek leider op 12 november sprak over de onafwendbare ommezwaai die in Nederland op stapel stond. Troelstra was altijd al een eigengereid en emotioneel opvliegende politicus geweest, maar dit werd door zijn partijgenoten getolereerd vanwege het charisma van de man. Keerzijde van deze begeestering was de diepe ontgoocheling die zich na de uiteindelijk geflopte oproep tot revolutie van hem meester maakte. Hij had de politieke en maatschappelijke situatie in Nederland inderdaad verkeerd ingeschat, er was in ons land geen voedingsbodem voor revolutionaire actie, al was er wel degelijk onvrede over maatschappelijk onrecht en de slechte economische situatie. Hartmans geeft dit in zijn boek op een uitermate prettig leesbare en nuchtere manier weer. Voor wie wil lezen hoe het nu precies zat met die mislukte revolutie van Troelstra is De revolutie die niet doorging hét boek dat uitkomst biedt.

Eerder verschenen op  Hereditas Nexus

Recensie door: Henk Slechte

De tragedie van Troelstra-november 1918

[Recensie] De poging van SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra om in 1918 een revolutie te laten uitbreken is de geschiedenis ingegaan als ‘de revolutie die niet doorging’. In 1968 wijdde H.J. Scheffer er een monografie aan en in 2018 deed Rob Hartmans dat opnieuw. Twee op degelijk onderzoek gebaseerde boeken over hetzelfde onderwerp met vergelijkbare titels en dezelfde hoofdpersonen: Troelstra aan de revolutionaire kant, twee secretarissen van H. Colijn (beoogd opvolger van de antirevolutionaire voorman A. Kuyper en directeur van de Bataafsche Petroleum Maatschappij) aan de contrarevolutionaire kant, en de bange bestuurder burgemeester A.R. Zimmerman van Rotterdam. Scheffer beschrijft de revolutiedreiging gedetailleerd met veel aandacht voor Rotterdam.

Hier hadden de socialisten 44% van de stemmen. Hun leiders leken tot revolutie bereid; de burgemeester en politiecommissaris hadden al besproken hoe ze de stad zouden overgeven. Hartmans geeft met zijn historische achtergrond van de SDAP de revolutiepoging een breder historisch kader dan Scheffer. De partij was in 1894 opgericht om het socialistische ideaal niet revolutionair maar parlementair te bereiken. Hij beschrijft ook de invloed van de revolutie in Duitsland op de politieke situatie in Nederland. De Nederlandse sociaaldemocraten zagen een hoopvol revolutionair teken in de muiterij tegen generaal C.J. Snijders in oktober 1918 in de legerplaats De Harskamp. Ze besloten eerst te congresseren, in Rotterdam, maar een paar dagen voor dat congres riep Troelstra zijn partijgenoten op de macht over te nemen. Hij voegde niet zelf de daad bij het woord. Rechtse politici vreesden dat de overheid onvoldoende was opgewassen tegen een mogelijke revolutie. Een sterke man moest tegenwicht bieden, en wel Colijn. Hij was zelf in het buitenland, maar zijn secretarissen F.C. Gerretson en H.H.A. Van Gybland Oosterhoff organiseerden het verzet. Hierdoor werden deze christelijk-historische conservatieven hoofdpersonen aan de contrarevolutionaire kant. De Bijzondere Vrijwillige Landstorm werd opgericht om te helpen bij het handhaven van de orde. Met 5000 man stond die paraat toen de SDAP in Rotterdam congresseerde. Ze waren niet meer nodig, want Troelstra had zijn vergissing al ingezien en erkend. Op het Malieveld in Den Haag werd op 18 november duidelijk dat het volk geen revolutie wilde en achter de koningin stond. Hartmans concludeert dat Troelstra de kracht van het politieke systeem en de betrouwbaarheid van leger en politie had onderschat, maar ook niet had aangevoeld dat de meerderheid van de arbeidersklasse geen revolutie wilde, omdat die nog hing aan kerk en koningin. Bovendien was de SDAP niet berekend op het leiden van een revolutie. En misschien wel bovenal: Troelstra was geen revolutionair.

Jammer dat Hartmans in een epiloog niet kort vertelt welke interessante en
opvallende rol Gerretson en Van Gybland Oosterhoff in de jaren ’30 op het reactionaire politieke toneel speelden.

Eerder verschenen in Geschiedenis Magazine

Samenvatting

In ‘De revolutie die niet doorging’ beschrijft Rob Hartmans de tragedie van Pieter Jelles Troelstra. In november 1918 braken er tal van revoluties uit in Europa. Ook in Nederland gist het. Socialistische leiders denken dat het einde van de monarchie en de kapitalistische orde is aangebroken. SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra roept op 11 november de arbeidersklasse op de macht te grijpen. Royalistische contrabewegingen zijn echter veel krachtdadiger en beter georganiseerd, zodat de zogenaamde ‘Rode Week’ eindigt in een massale steunbetuiging voor koningin Wilhelmina. Troelstra ziet in dat hij zich vergist heeft en stort in. ‘De revolutie die niet doorging’ stelt de interessante vraag: Had het ook anders kunnen aflopen? Eerder verscheen van Rob Hartmans het boek ‘Zwarte bladzijden uit de vaderlandse geschiedenis’.

Toon meer Toon minder
€ 20,00

Verwachte leverdatum: donderdag 06 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789401913409
Verschijningsdatum
november 2018
Druk
1
Aantal pagina's
224 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Thema's
  • Geschiedenis en archeologie
  • Geschiedenis
  • Europese geschiedenis
Categorieën

Auteur
Uitgever
Omniboek

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen