Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Xerxes in Griekenland

De mythische oorlog tussen Oost en West

Auteur(s): Jona Lendering
Taal: Nederlands
0,25/5
3 recensies
Xerxes in Griekenland
Xerxes in Griekenland
Xerxes in Griekenland

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Bart Deckx
5/5

Over hoe geschiedschrijving werkt

[Recensie] Xerxes in Griekenland is geen geschiedkundig werk, maar een werk over de wetenschap die geschiedenis is, en als dusdanig voorbehouden aan geschoolde experts. Het eindeloos weerleggen van foute interpretaties en oordelen van leken blijft vruchteloos. Daarom besloot Jona Lendering het wetenschappelijk proces achter het vak geschiedenis uit te leggen aan de hand van de Perzische Oorlogen (5de eeuw v.C.). Een prikkelend, de geijkte paden verlatend boek is het resultaat.

De ‘vader van de geschiedschrijving’, de Griek Herodotus van Halicarnassus, interpreteerde de geschiedenis zeer eenzijdig: historische gebeurtenissen zijn een kwestie van actie en reactie, specifiek van de machtigen. Ook voor de hedendaagse geïnteresseerde leek lijkt geschiedenis zo te werken. De Griekse koloniën in Klein-Azië kwamen in opstand tegen de Perzen en kregen steun van hun moedersteden in Griekenland; de Perzen reageerden met een invasie. Na de verloren Slag bij Marathon zon Darius’ zoon Xerxes op wraak en viel opnieuw Griekenland binnen, waarna de Perzen verslagen werden bij Salamis en Plataeae. Tot daar het oppervlakkige verhaal. Lendering graaft dieper en legt zo en passant uit hoe geschiedschrijving werkt. Eén van de echte oorzaken voor de Perzische agressie? Het Perzische Rijk balanceerde op een breuklijn tussen een stammenmaatschappij en een echte staat. Het gezag van de koning was nog niet stevig gegrondvest, rijke aristocraten waren nog te machtig. Om die aristocraten tevreden te houden was geld nodig – veel geld. Die geldhonger was de motor voor de Perzische veroveringsdrang: “Externe agressie betekende buit en buit kocht interne stabiliteit.”

De kern van het boek is een beschrijving van de Perzische veldtocht van 30 augustus tot 5 oktober 480 op basis van een dagboek van de Griekse generale staf. We volgen de Perzische en Griekse troepenbewegingen, diplomatieke manoeuvres en religieuze activiteiten. Lendering gooit overigens graag een stevige knuppel in het hoenderhok. De ingeburgerde 19de-eeuwse interpretatie van de Perzische Oorlogen – een conflict tussen vrijheid en onvrijheid, democratie en dictatuur, ratio en geloof – wordt door hem genadeloos gefileerd. En het idee dat de Griekse overwinning de Westerse beschaving gered heeft? Een Perzische overwinning zou de filosofie, astronomie, geografie en geneeskunde misschien wel een gigantische boost hebben gegeven. De geschiedenis zou eeuwen hebben ingelopen… Een stelling die tot denken aanzet.

De titel Xerxes in Griekenland oogt wat misleidend – de lezer krijgt geen traditioneel geschiedkundig verhaal over de Perzische Oorlogen ingelepeld. Met gigantische eruditie beschrijft Lendering de methode van de geschiedschrijving – kritisch denken, bronnenonderzoek, het inroepen van hulpwetenschappen, en dit alles in een superieur verhaal gegoten en rijkelijk geïllustreerd. Hij weerlegt de mythen die rond deze oorlog geweven zijn en de conclusies die al te lang staande bleven. Uiterst waardevol werk in tijden van fake news!

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Op donderdag 20 mei 2021, 20.00 uur (online) geeft historicus en archeoloog Jona Lendering een inleiding over zijn nieuwe boek Bedrieglijk echt. Daarna gaat DLVA hoofdredacteur Roeland Dobbelaer met hem in gesprek en is er gelegenheid voor het stellen van vragen. Kijk hier voor meer informatie.

Recensie door: Bert Overbeek

De mythische oorlog tussen oost en west

[Signalering] De Britse 19de-eeuwse filosoof John Stuart Mill stelde dat de Perzische oorlogen ook voor de Britse geschiedenis van groot belang waren geweest; groter dan de slag bij Hastings. Achter deze opmerking staat de ‘mythe’ dat de klassieke Grieken de ‘westerse vrijheid’ hadden verdedigd tegen het ‘oosters despotisme’ van de Perzen. Daarmee zouden zij aan de basis van de westerse beschaving hebben gestaan. Het is een onzinnige en achterhaalde gedachte, zoals Lendering in zijn slothoofdstuk uiteenzet.

De Perzische oorlogen, zoals de conflicten tussen het Perzische rijk en een wisselend bondgenootschap van Griekse staatjes vanuit dit perspectief worden genoemd, worden desondanks nog dikwijls in dit ideologische kader gepresenteerd. Toch is ideologiekritiek niet de voornaamste doelstelling van Lenderings boek. Het biedt primair een bronnenkritisch overzicht van de voornaamste gebeurtenissen uit deze oorlogen. En bronnenkritiek is hier van het grootste belang, omdat onze kennis van deze gebeurtenissen vaak op slechts één bron berust: het werk van Herodotos van Halikarnassos. Maar waar haalde Herodotos zijn kennis vandaan? Vaak gaat het om mondeling overgeleverde feiten en verhalen. Herodotos kan deze van directbetrokkenen hebben gehoord, maar ook van horen zeggen. Dikwijls is er duidelijk sprake van literaire vormgeving, zoals in Herodotos’ beschrijving van de dood van Pausanias en zijn Spartanen bij Thermopylai. Soms kunnen zijn gegevens vergeleken worden met die van andere bronnen, soms geeft hij zelf verschillende versies. Lenderings kracht is, dat hij laat zien hoe we methodisch feit en fictie enigszins kunnen scheiden – en hoe weinig we vaak weten over die boeiende antieke geschiedenis. En indirect toch ook dat de gedachte dat deze ‘Griekse vrijheidsstrijd’ aan de basis ligt van de westerse beschaving, een mythe is.

Eerder verschenen in Geschiedenis Magazine

Op donderdag 20 mei 2021, 20.00 uur (online) geeft historicus en archeoloog Jona Lendering een inleiding over zijn nieuwe boek Bedrieglijk echt. Daarna gaat DLVA hoofdredacteur Roeland Dobbelaer met hem in gesprek en is er gelegenheid voor het stellen van vragen. Kijk hier voor meer informatie.

Recensie door: Roeland Dobbelaer

Jona Lendering over zijn fascinatie voor de oudheid, over zijn werk, en over bedrog in de wetenschap

[Leesclubavond] Op donderdag 20 mei, 20.00 uur was historicus en archeoloog Jona Lendering te gast bij DLVAlive. Hij sprak over zijn nieuwe boek Bedrieglijk echt, oude papyri, moderne controverses. Ook zijn boek Xerxes in Griekenland kwam ter sprake. Ik vroeg hem ook waar zijn interesse in de oudheid vandaan kwam en hoe hij zijn eigen vak ziet.

Enkele uitspraken van Lendering tijdens het gesprek:

“In mijn vak is het heel moeilijk om niet wat sympathieën te ontwikkelen. Neem nu Barsine, de minnares van Alexander de Grote, ze was een Perzische vrouw, een paar jaar ouder dan Alexander. Zij moet een sleutelfiguur te zijn geweest. Zij sprak meerdere talen. Als bemiddelaar tussen de Grieken en de Perzen. Heel belangrijke figuur, wordt maar een paar keer in de bronnen genoemd.”

“Zeker met sensationele vondsten van papyri moet je voorzichtig zijn, want dat kan zomaar een vervalsing zijn.”

“Papyri kunnen literaire stukken zijn, zoals bijvoorbeeld iets van Sophocles, maar ook een kattenbelletje als: ik kom morgen langs, zorg je dat je gebak in huis hebt?”

“Het schrijven van historische boeken door populair-historici zorgt er eigenlijk voor dat minder bekende historische auteurs, zoals Jeroen Wijnendaele, die hun wetenschappelijke werk veel beter doen, niet worden opgemerkt.”

Jona Lendering over zijn boek op Sargasso:

“Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven. Elke eerstejaarsstudent weet namelijk waarom dit een rookgordijn was: analisten kunnen immers wel slechte vervalsingen ontmaskeren, kunnen goede vervalsingen niet ontdekken en kunnen niet aantonen of iets echt is. Dat weet elke oudheidkundige en het persbericht over de laboratoriumresultaten is minimaal te typeren als misleidend. Het was niet voor het eerst dat oudheidkundigen rookgordijnen legden. En ook niet voor het laatste. Sargasso had in Nederland de primeur van de ontdekking van de Sapfo-fragmenten, waarvan inmiddels duidelijk is dat de ontdekker snoeihard heeft gelogen. Er is sprake van óf vervalsing óf heling van geplunderde goederen. De simpele waarheid is dat datafraude veel meer voorkomt dan in elk geval ik vreesde. Ik heb erover geschreven in Skepter. Hoewel er redenen zijn tot grote bezorgdheid, gaat mijn boek niet alleen daar over. Ik hoop in Bedrieglijk echt vooral te tonen dat de bestudering van antieke teksten, ongeacht de moeilijkheden, vooral heel fascinerend is.”

In mijn recensie schreef ik:

Bedrieglijk echt biedt een fascinerende inkijk in de wereld van de oudheidkunde, met hele mooie en ook hele lelijke dingen. Ook voor elke leek een heerlijk boek om te lezen. Volgens Lendering loopt het aantal gepubliceerde antieke teksten in de tienduizenden. Bij opgravingen duiken nog steeds nieuwe papyrusrollen op, ook onvervalste. Interessant is dat er heel veel van die rollen, ook die al jaren geleden zijn gevonden, nog ongeopend zijn. Ze uitrollen betekent vaak, merkt Lendering op, dat ze onherroepelijk beschadigd raken. Gelukkig komen er steeds meer technieken bij om deze papyri intact te laten waarmee we toch kunnen lezen wat er staat. Zo wacht ons mogelijk nog een groot aantal nieuwe teksten uit de oudheid. Wat zou daar allemaal bij kunnen zitten? Waarom niet de dialogen van Aristoteles. Of zijn tweede deel uit de Poëtica over de komedie? Allemaal verloren gegaan, dachten we. Maar je weet het nooit.”

Eerder verschenen op DLVA youtube

Samenvatting

Jona Lendering vertelt in 'Xerxes in Griekenland' het verhaal van een grote historische confrontatie: de Perzische Oorlog. In het Oosten woonden arrogante despoten en onderdrukte volkeren, in het Westen leefde de ware vrijheid. Dat de Grieken 2500 jaar geleden de Perzen versloegen, redde de westerse beschaving. Dit geschiedbeeld was in de twintigste eeuw dood en begraven, maar is ten tijde van de Amerikaanse invasie van Irak als een zombie teruggekeerd. Jona Lendering beschrijft in 'Xerxes in Griekenland' de Perzische Oorlogen, van de veldslag bij de pas van Thermopylae tot de zeeslag bij Salamis, laat zien waarom het oude beeld niet klopte en legt uit waardoor zombiegeschiedbeelden kunnen terugkeren.

Eerder schreef Jona Lendering 'Het visioen van Constantijn', in samenwerking met Vincent Hunink, en het themaboekje van de Week van de Klassieken 2019 'Wahibre-em-achet en andere Grieken'.

Toon meer Toon minder
€ 20,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 18 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789401916509
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
208 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
683: Oudheid (tot 500)
Thema's
  • Geschiedenis en archeologie
  • Geschiedenis
  • Oude geschiedenis
Categorieën

Uitgever
Omniboek

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden