Voor 23:00 besteld, overmorgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Wanneer het water breekt

Auteur(s): Chris de Stoop
Taal: Nederlands
0.175/5
2 recensies
Wanneer het water breekt
Wanneer het water breekt
Wanneer het water breekt

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marijke Laurense

Omdat het water veiliger leek dan het land

[Interview] “Toen ik in 2015 die volggepakte bootjes in Europa zag aankomen, besloot ik het verhaal van een boot te gaan schrijven. En dan niet vanuit het debat van voor of tegen, maar een doorleefd verhaal vanuit de hoe-vraag. Hoe is het om je geboortegrond achter te laten, hoe vind je een bootje, een smokkelaar en hoe vergaat het de achterblijvers? Hoe gaat dat van uur tot uur in zo’n overvol en gammel bootje? Wat doet dat met vriendschappen? Daar weten we weinig over.

Toevallig ken ik een Vietnamese familie die dertig jaar geleden als bootvluchteling in België terecht is gekomen. Ik besloot zo veel mogelijk mensen van dat bootje te bezoeken en hun familiegeschiedenis op te schrijven. En omdat het nu zoveel jaar later is, kon ik ook vragen naar hoe het is om hier een nieuw, welvarend leven op te bouwen en toch zo naar terugkeer te verlangen.

Eigenlijk zouden er op 5 augustus 1981 38 mensen vertrekken in het vissersbootje van Hung. Het werden er uiteindelijk 63, met 25 van hen heb ik gesproken. Er was al meteen veel te weinig water, eten en diesel, het kompas was stuk, de motor ging op dag twee kapot en de boot brak bijna in een storm. Pas na negen dagen ronddobberen zijn ze opgepikt door een Belgisch vrachtschip.

Rieten mandje

Welk verhaal mij het meest heeft aangegrepen? Lastige vraag. Hung, de booteigenaar, worstelde enorm met schuldgevoelens omdat hij zijn hoogzwangere vrouw had achtergelaten en dacht dat hij haar nooit meer zou zien. Of het ongelooflijke verhaal van moeder Huong, die met twee baby’s in een rieten mandje Hungs bootje achterna voer. Of dat van het meisje Tam, dat meeging omdat ze een porseleinen bordje had gebroken en bang was voor haar strenge vader. Het zijn de epische verhalen van deze tijd: ik luisterde en tekende ze op.

Mijn belangrijkste vraag was: hoe kom je zover om je leven of dat van je kinderen zo op het spel te zetten? Het antwoord was meestal: uit liefde voor je kinderen, die je een betere toekomst wilt geven. Dat blijft de kern: universele mensenwensen, om met meneer De Uil uit de Fabeltjeskrant te spreken. Deze mensen dachten dat ze ongeveer 50% kans hadden om te overleven. Ze gingen omdat het water hun veiliger leek dan het land. Haalde je het, dan voelde je je herboren, dan had je een tweede leven gekregen. Ik denk dat ik in die situatie ook op zo’n bootje zou stappen.

Lantaarnpaal met benen

Hun geschiedenis is te vergelijken met wat er nu op de Middellandse zee gebeurt. De politieke en economische situatie in Vietnam was zo noodlottig, dat iedereen steeds meer aan vluchten dacht. Men zei: ‘Als lantaarnpalen benen hadden, waren ze al weggelopen’. En ook toen betaalde je een smokkelaar veel geld en riskeerde je bedrogen te worden.

Het grote verschil is dat de Vietnamezen hier toen welkom waren. Er was een enorme solidariteit, duizenden gastgezinnen gaven zich op, het koningshuis riep op om te helpen. Er was hulp te veel, er waren vluchtelingen te weinig. Onze ethische normen zijn sindsdien razendsnel verschoven: mensen die we vroeger slachtoffers noemden, noemen we nu criminelen. Zelfs drenkelingen en hun redders worden beschouwd als misdadigers. Empathie is een vloek geworden; we hebben veel eelt op onze ziel gekweekt. Maar we zitten in een wereld van migratie, dat zet je niet meer stop. Het is dus belangrijk om te weten wat dat met je doet.

Banaan

Het gevoel van ontworteling is essentieel voor migratie. Op Hungs boot zaten veertig kinderen en die hebben het bijna allemaal erg goed gedaan: ze werden dokters, ingenieurs, ondernemers. Maar economische welvaart beschermt je niet tegen dat gevoel van verscheurdheid, dat zit bij allemaal diep. En daarom wil een aantal van hen eigenlijk terug. Een Aziatische grap zegt: je bent een banaan – geel van buiten, wit van binnen. Maar ze ontdekken ze dat het andersom is: ze zijn van buiten verwesterd, maar van binnen Vietnamees gebleven.”

Eerder verschenen in Trouw en op Marijke Laurense

Recensie door: Jannie Trouwborst
3.5/5

Bootvluchtelingen uit Vietnam blikken terug

[Recensie] Bootvluchtelingen: mensen die alles op het spel zetten, zelfs hun leven en dat van hun kinderen, om elders een nieuw bestaan op te kunnen bouwen. Gedwongen door oorlogshandelingen, politieke omwentelingen of vervolging vanwege religie of geaardheid. Iedereen heeft daar wel een beeld bij: van wankele bootjes met verzwakte mensen tot een aangespoelde verdronken peuter.

Toch zijn degenen die nu het nieuws beheersen met hun ellende en alle problemen die deze migratie met zich mee brengt, niet de eerste bootvluchtelingen die de wereld in rep en roer brachten. Dat waren de Vietnamese bootvluchtelingen van zo’n 40 jaar geleden. Zij vluchtten vanaf 1975 massaal uit Zuid-Vietnam toen het communistische bewind vanuit Noord-Vietnam de macht overnam en de Amerikanen definitief verdreef. Het zouden er uiteindelijk 3 miljoen worden, waarvan er 2 miljoen in Amerika een nieuwe start konden maken. De overigen kwamen in 50 landen terecht over de hele wereld. Honderdduizenden haalden het echter niet, ze verdronken of kwamen om van de honger en dorst. Soms werden ze overvallen door piraten, overvaren door grote schepen of genegeerd als ze in nood verkeerden, of bedrogen door mensensmokkelaars die wel hun geld wilden, maar geen veilige overtocht regelden.

Chris de Stoop is journalist en auteur van spraakmakende boeken. Zijn werk werd bekroond met diverse journalistieke en literaire prijzen. Vooral bekend werd hij met het ontroerende Dit is mijn hof (2015), over de teloorgang van het Vlaamse boerenland, verteld vanuit zijn eigen perspectief als de laatste bewoner van “het hof” (de boerderij) van zijn ouders . In Zeeuws-Vlaanderen sprak dit boek enorm aan, omdat het raakvlakken (letterlijk en figuurlijk) heeft met de onteigening van de Hedwigepolder.

De geschiedenis van Hung en Quyen

In het meer journalistieke Wanneer het water breekt heeft hij een gezicht willen geven aan de opvarenden van een boot vol Vietnamese vluchtelingen die in 1981 door een Belgisch schip gered worden en waarvan de meesten in België een nieuw leven proberen op te bouwen. Om via hen het verhaal te vertellen over wat ze doormaakten, maar ook hoe het leven er na 37 jaar voor hen uitziet. Hij heeft daarvoor gesproken met veel van de opvarenden, maar ook met de achterblijvers in Qui Nhon. De rode draad in het verhaal vormen echter de schipper van de kleine vissersboot, Hung, en zijn dochter Quyen, die 5 jaar later via de gezinshereniging, samen met haar moeder en broertjes en zusjes, naar België komt.

Het verhaal meandert: er is aandacht voor de geschiedenis van Vietnam, vanaf de Franse overheersing tot na het vertrek van de Amerikanen, met alle nare verhalen die daarbij horen. Over de onderdrukking door het communistische bewind van de Zuid-Vietnamezen: onteigeningen, heropvoedingskampen en gevangenisstraffen. Over de kinderen van opstandigen die tot drie generaties geen universitaire studie mogen volgen en over geleerden die bij voorbaat verdacht zijn en na hun heropvoeding simpele baantjes moeten aannemen.

Wanneer het communistisch regiem na jaren de teugels wat laat varen, is het voor de vluchtelingen mogelijk (zeker als ze een andere nationaliteit hebben gekregen) voor een kort verblijf terug te keren. Bovendien zijn ze welkom omdat ze de achterblijvers ondersteunen met het in het nieuwe land verdiende geld. Ook Hung en Quyen gaan elk jaar op bezoek en Chris de Stoop gaat mee.

De verhalen

Deze achtergrondverhalen worden afgewisseld met de ervaringen van de vluchtelingen tijdens de bootreis en de voorbereidingen daarop. Niet alleen die van Hung, maar ook die van de andere opvarenden. En over hun leven na de redding. De Stoop spoort ze overal op, de meesten in België, sommigen in Amerika en een enkeling in Australië. De meeste verhalen zijn positief: de kinderen werden ingenieurs, advocaten, dokters. Van de 64 mensen aan boord komen er uiteindelijk 5 niet goed terecht. Maar de maatschappelijke status van zegt nog weinig over de heimwee waarmee niet alleen de ouderen, maar ook sommige van hun kinderen worstelen. Voor zover ze in België wonen, blijven ze elkaar opzoeken en verzorgen gezamenlijk het graf van de kapitein die hun leven redde. Tweespalt ontstaat wanneer er stemmen opgaan om te trachten alsnog vanuit het buitenland het verzet tegen het bewind te organiseren, terwijl anderen de toestand willen aanvaarden en op bezoek gaan bij hun familieleden. Soms zelfs een vakantiehuis bouwen in Qui Nhon.

Tot die laatste groep behoren Hung en zijn dochter Quyen. Hung is enorm goed opgevangen in Wichelen, een dorpje in Vlaanderen. Maar nu hij oud is, zou hij toch weer liever in zijn vissersdorp willen wonen. Ook zijn vrouw heeft heimwee, maar wil niet weg vanwege de kinderen en kleinkinderen die ze dan zou moeten missen. Maar het verhaal van zijn dochter Quyen is toch het meest treffend.

Brussel

Hoewel Quyen het helemaal gemaakt lijkt te hebben in Brussel met een sjiek en goedlopend restaurant, is het frappant, dat het nu juist zij is die na zoveel jaar ernstige emotionele problemen heeft. Maar wie naar de leeftijd kijkt waarop ze dit allemaal mee heeft moeten maken, begrijpt het beter. Ze is 10 als haar vader vlucht en haar moeder met 6 kinderen achterlaat. Moeder moet werken voor het onderhoud van het gezin, zijzelf moet voor de kleintjes zorgen en soms ook nog wat bijverdienen. Naar school gaan is afgelopen. Ze is 16 als ze met het gezin naar België mag komen en heeft dan net een vriendje dat achterblijft. In Vlaanderen stopt ze alles weg. Studeert, werkt keihard, heeft een succesvol leven en trouwt met een Belgische man. Ze is een geslaagde, goed geïntegreerde vrouw. Maar juist door de bezoekjes aan haar vaderland komt er van alles boven.

“Het is een rouwproces, het verlies van je geboortegrond. Zelfs mensen die het economisch goed hebben, voelen vaak hoe hun botten zeer doen van heimwee. Rijkdom beschermt hen niet tegen melancholie. Tot er een vorm gevonden wordt om met het verlies te leven. Maar sommigen blijven zich levenslang ontheemd voelen. Eens migrant, altijd migrant, denkt Quyen.”

Ze bouwt haar vakantiehuis in Vietnam, maar beseft nu twee werelden te hebben waarin ze zich niet echt thuis voelt.

Chris de Stoop schreef een belangrijk boek met deze terugblik op het leven van de Vietnamese bootvluchtelingen van zo’n 45 jaar geleden. De vergelijking met de bootvluchtelingen van nu gaat voor een deel op, zowel wat betreft de rampzalige vluchtpogingen als de opvang in mensonterende vluchtelingenkampen. Over de situatie van de huidige bootvluchtelingen zijn al eerder boeken verschenen en documentaires te zien geweest.

Over het leven na vestiging in het nieuwe thuisland is echter nog weinig bekend. Ik weet niet of Chris de Stoop een doel voor ogen had met het schrijven van dit verhaal. Om een ander licht te werpen op de bootvluchtelingen van nu? Meer begrip te vragen, nu en straks, als ze tussen ons wonen, maar altijd heimwee zullen blijven houden?

Wat mij betreft, is die boodschap duidelijk overgekomen.

Maar veel meer dan in Dit is mijn hof spreekt hier toch vooral de journalist, betrokken weliswaar, maar niet zo betrokken als toen het over de boerderij van zijn ouders ging. Dat stelde mij wat teleur, maar dat komt alleen doordat ik andere verwachtingen had en Dit is mijn hof me dierbaar is.

Eerder verschenen op Mijn boekenkast

Samenvatting

Dit is het waargebeurde verhaal van een visser en zijn dochter, die al een tijd geleden hun vaderland Vietnam ontvluchtten. Hung stak in een kleine vissersboot de zee over om hier in een dorp achter een hoge dijk een nieuw leven te beginnen. Quyen bouwde een succesvolle zaak op, maar worstelt met haar eigenheid.

Het is ook het verhaal van de tientallen reisgenoten die langdurig ronddobberden op zee: een kleine gemeenschap van met elkaar verknoopte levens, bijeengebracht op een beslissend moment van hun bestaan. Niet iedereen heeft het overleefd. Sommigen voelden zich daarna verloren. Anderen werden dokter, ingenieur, bankier of ondernemer.

Wanneer het water breekt is een universeel, aangrijpend verhaal over de diepe breuk die migratie is, inzoomend op één boot, één groep, één familie. Een verhaal van opoffering, bedrog, strijd, angst, liefde en heimwee, op een persoonlijke manier verteld door Chris de Stoop, die de familie al jaren volgt en met tientallen reisgenoten sprak.

Toon meer Toon minder
€ 22,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 03 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789403119809
Verschijningsdatum
september 2018
Druk
1
Aantal pagina's
288 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Biografie, literatuur en literatuurstudies
  • Biografie en non-fictieproza
Categorieën

Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden