Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Een Duitse fantasie

Auteur(s): Philippe Claudel
Taal: Nederlands
0,175/5
2 recensies
Een Duitse fantasie
Een Duitse fantasie
Een Duitse fantasie

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Nico Voskamp
3/5

Elkaar bijtende verhalen

[Recensie] Philippe Claudel is de meester van de vervreemding. In zijn verhalen komen getormenteerde zielen voor, mensen die hopeloos in de knoop zitten met fel opspelende emoties of juist met een volkomen gebrek daaraan. In beide gevallen weet Claudel er een al dan niet vijandige omgeving rond te boetseren en voilà, daar is weer een pregnant verhaal. Dat gaat onverkort op voor de verhalen in deze Duitse fantasie.

Denk even na over die woorden: Duitse fantasie. Hoe verdragen die twee woorden elkaar, waarom vechten ze niet tot de laatste snik om één van de twee onder het tapijt te vegen? Duits en grondigheid, dát combineert goed, al jaren. Maar fantasie? Zo’n frivool, lichtvoetig, ondeugend, niet-solide woord?

Toch noemt Claudel het expliciet – in het eerste verhaal klinkt al een echo door van wat hij bedoelt. Een gewonde Duitse soldaat trekt door een leeg, koud, tegenspartelend landschap op weg naar … dat weet hij zelf niet eens. Wat warmte misschien, iets te eten, een droog plekje in het hooi om eindelijk te slapen. Het zijn niet veel eisen maar het lot is blind, zelfs dat is hem niet gegund:

“Hoe ver hij ook keek, hij slaagde er niet in om de weg te zien. Hij miste het bos, dat hem tenminste de illusie gaf dat hij vooruitkwam omdat iedere boom die opdook en verdween ritme aan zijn tocht gaf…”

Een bittere uitputting maakte zich van hem meester. Hij kon niet meer. Zijn wond vrat aan hem..

Ze hadden hem een functie en een rang gegeven. Ze hadden hem gevormd. Ze hadden een efficiënt werktuig van hem gemaakt…. In het kamp was hij schrijver. Stelde hij lijsten op… Maakte systeemkaarten aan. Verzamelde ze… Gaf bejaarden die slecht ter been waren een hand als ze uit de vrachtwagen stapten, en kinderen ook, want zijn onverstoorbare gezicht stelde ze gerust, net als zijn bewegingen, die nooit ruw waren, en zijn rustige stem.”

In een ander verhaal dat jaren later speelt vindt een meisje dat tijdens de Tweede Wereldoorlog haar familie heeft verloren in het bos het dode lichaam van een verbrande soldaat. Ze staat erbij en kijkt ernaar – een trauma in wording?

Dan is er ‘Irma Grese’. Irma is een goed meisje, zegt de burgemeester. Heeft nooit een kans gehad. Niet bijster intelligent, maar ook niet kwaadaardig. Ze wordt op zijn voorspraak verpleegster van een oude man in een hospice, maar ze heeft geen medeleven of zorgzaamheid, de eigenschappen die bij die baan horen. Het kan haar niet schelen, onverschillig struint ze door de spullen van de oude man, laat hem lekker in zijn luiers gaarsudderen, gaat op zijn bed zitten en kijkt door het raam:

“Ze zag bomen, daken en de bovenste rand van het neonbord van de Apokalypse, een bar waar je ’s avonds kon dansen… Ze had haar leven graag in de Apokalypse doorgebracht. Maar daar was geld voor nodig… Muziek. Dansen. Ze hield van dansen. Daar kun je geen rekeningen van betalen, trut! zei haar moeder….”

De enige veranderlijke momenten waren de pauzes… Of zich liet bepotelen door de kok, als die er was. Als ze alleen waren. Hij nam haar mee naar het magazijn. Streelde haar met zijn zeemeerminhanden. Zat onder haar T-shirt aan haar borsten, trok haar slipje omlaag, streelde haar spleet.”

Dat ook dit verhaal somber afloopt, behoeft geen nadere uitleg.

Claudel laat de verhalen in de bundel een competitie voeren. Een wedstrijd in ongemak. Welk personage is het wreedst, welke figuur heeft het rotste leven? Aan het eind van het boek onthult Claudel welke thema’s hij in de verhalen behandelt, thema’s die hem al jarenlang fascineren. Dat verklaart veel, vooral ook de – behalve nietsontziendheid – niet erg aanwezige samenhang tussen de verhalen. Dat maakt de bundel zwakker dan hij verdient. Het voelt nu aan alsof de verhalen lukraak bij elkaar gezet zijn omdat ze binnen Claudels’ thematiek vallen. Maar afgezien van dat mankement zijn de verhalen messcherp geschreven. Zoals altijd.

Ook verschenen op Nico’s recensies

Recensie door: Jan Koster
4/5

Pijnlijke, tot nadenken stemmende verhalen

[Recensie] De vijf verhalen in Een Duitse fantasie door Philippe Claudel spelen zich af in het Duitsland van de twintigste eeuw. De tweede wereldoorlog is de verbindende factor. Hoewel ze verder vooral los van elkaar staan is er nog iets anders dat sommige verhalen aan elkaar knoopt: Viktor. De schrijver laat in het midden of de persoon die in meerdere verhalen terugkeert dezelfde persoon betreft. Soms lijkt dat onmiskenbaar het geval te zijn, in andere gevallen zou het ook op toeval kunnen berusten.

Het enige verhaal dat helemaal los van de andere lijkt te staan heet Gnadentod. Het is fictie, maar berust wel op ware gebeurtenissen. Het betreft de systematische moord op mensen met een beperking: Aktion T4. Het laatste verhaal heet Die Kleine en gaat over een meisje dat de resten van een lichaam vindt. Het kind houdt er wel wat aan over. Het lijkt er alleszins op dat het gaat om dezelfde persoon, een soldaat die in het openingsverhaal, Ein Mann, door het land strompelt. Aan het eind van de oorlog doolt hij tot op het bot verkleumd rond in lompen op zoek naar de bewoonde wereld. Deze man herinnert zich ene Viktor, een man die gruwelijke dingen uitspookte als bewaker van een kamp met gevangen Joden. In het daaropvolgende verhaal, Sex und Linden, speelt ene Viktor een bijrol. Dat is anders in het derde verhaal, Irma Grese.

Alle respect voor al het andere in dit mooie boek, maar dat is het verhaal dat mij het meest tot de verbeelding spreekt. Het draait om een meisje dat als een soort laatste kans een baantje in een verzorgingstehuis krijgt. Dat zij zich aldaar maar al te graag laat verleiden door de kok is geen onbelangrijke bijzaak, maar het gaat erom dat de verzorging van een oude man aan haar wordt toevertrouwd. Viktor is zijn naam. Afgetakeld, niet tot spreken in staat, hij moet bij alles worden geholpen. Het zou zomaar eens die Viktor uit Ein Mann kunnen zijn die nu een vergelijkbare behandeling krijgt als de Joden in dat andere verhaal.

Zou je dat karma kunnen noemen, ervan uitgaande dat het dezelfde Viktor is? De ultieme straf voor eerdere gruwelijke misdaden? Het meisje doet het niet bewust, ze kent zijn achtergrond niet maar langzaamaan krijgt zij aanwijzingen die in een bepaalde richting wijzen. Het contrast tussen de zich superieur wanende nazi die denkt zich alles te kunnen permitteren en de miserabele toestand aan het einde van diens leven is prachtig. Die behandeling komt hem toe, is eigenlijk nog mild, hoewel het nauwelijks mensonterender kan dan alhier beschreven.

Elk verhaal in Een Duitse fantasie is pijnlijk, schuurt, roept tegenstrijdige gevoelens op. Dezelfde persoon roept afkeer op, later mededogen en vervolgens krijg je gevoelens van genoegdoening. Verdient elke oude, hulpbehoevende man automatisch je mededogen of is het boontje komt om zijn loontje? Het is niet te beantwoorden, zeker niet als je een persoon slechts in een bepaalde fase van zijn leven meemaakt. Wanneer is iemand genoeg gestraft?

Een Duitse fantasie roept meer vragen, gedachten, dilemma’s op, stemt tot nadenken. De achtergrond, het kader is natuurlijk prachtig gekozen. Welk land roept meer gevoelens van tegenstrijdigheid op dan Duitsland in de twintigste eeuw? Dit zie je ook terug in de titel. De degelijkheid van Duitsers en de speelsheid van fantasie zijn begrippen die je niet snel met elkaar verbindt.

Het is een prachtig, tot nadenken stemmend, boek. Als je dat met zo weinig woorden kunt doen als Claudel in Een Duitse fantasie dan is dat een huzarenstukje.

Eerder verschenen op JKleest.nl

Samenvatting

Een Duitse soldaat strompelt door een bos, gekleed in lompen en tot op het bot verkleumd. Wanneer hij licht ziet branden in een gebouw denkt hij

hulp gevonden te hebben.

Vele jaren later vindt een meisje, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog haar familie is verloren, onder het wandelen door het bos het dode lichaam van een verbrande soldaat.

Elders wordt een ogenschijnlijk vreedzame oudere man in een hospice zeer slecht behandeld door een barse jonge vrouw. Maar wie van hen is het

wreedst?

Op ingenieuze wijze verbindt Philippe Claudel deze verhaallijnen en construeert zo een fabel over de condition humaine. Wie is slachtoffer,

wie is dader?

Toon meer Toon minder
€ 20,99

Verwachte leverdatum: woensdag 29 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789403122519
Verschijningsdatum
augustus 2021
Druk
3
Aantal pagina's
160 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Vertaald door
Manik Sarkar

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden