Republiek van licht

Auteur(s): Andrés Barba
Taal: Nederlands
0,2125/5
2 recensies
Republiek van licht
Republiek van licht

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Istvan Kops
4,5/5

Literaire horror in San Christobal

[Recensie] Zelden maakt een boek zo’n eigenzinnige indruk als Republiek van licht. Zodra je aan het eind van het boek terecht bent gekomen en het voor de laatste en misschien wel enige keer dichtslaat, want probeer als je éénmaal bent begonnen met lezen maar eens te stoppen met lezen, zou je zomaar kunnen denken hoe jammer het is dat er niet meer literaire horror wordt geschreven. Goede literaire horror is zo ontzettend schaars. Dat besef je door boeken als Republiek van licht.

Het verhaal samenvatten is nog niet eens zo gemakkelijk zonder de clue weg te geven. Wat dat betreft doet de informatie het op de achterkaft van het boek eigenlijk heel goed. “Uit het niets verschijnen 32 kinderen in San Christóbal, een stadje in de tropen, gelegen tussen de jungle en een rivier. De kinderen spreken een onverstaanbare taal en niemand weet wie ze zijn of waar ze vandaan komen. Ze hebben honger, zijn gewelddadig en hebben een ontregelend effect op de plaatselijke bevolking. Wanneer vervolgens twee volwassenen worden neergestoken in een supermarkt, neemt de angst hand over hand toe.”

Dit is eigenlijk het enige dat je hoeft te weten wanneer je aan het boek begint. Meer vertellen over de inhoud van het verhaal zou alleen maar de spanning onnodig wegnemen. Republiek van licht is aanvankelijk  moeilijk in een hokje te plaatsen, omdat het zo’n ontzettend vreemd verhaal is. Wél staat vast dat het literatuur van de bovenste plank is. Het geeft de lezer een rijkdom aan beelden en gedachtes die lang bij je blijven. Het boek toont bovendien aan hoe goed horror verweven kan worden met literatuur. De horror zit hem in dit geval niet in het expliciete geweld, maar in het onbevattelijke waarop onze rationaliteit geen greep kan krijgen. Republiek van licht is zo’n boek waarvan je het jammer vindt wanneer je die uit hebt. Zo’n boek dat je eindeloos door zou willen blijven lezen, maar dat je helaas vanwege de geringe omvang (het boek telt slechts een bescheiden 207 pagina’s) binnen een avondje lezen uit hebt.

Het verhaal maakt des te meer impact door de manier waarop het wordt verteld. Aan het woord is een naamloze man die op de gebeurtenissen van 22 jaar geleden terugkijkt en zich probeert te herinneren wat er toen precies is gebeurd. In een zakelijke, ambtelijke en bijna klinische stijl doet deze toenmalig afdelingshoofd van de gemeentelijke afdeling Sociale Zaken  verslag van de ontwrichting van de samenleving. Zelfs over zijn eigen privéleven doet hij ambtelijk verslag. Als hij het heeft over zijn pleegdochter dan heeft hij het steevast over ‘het meisje’. Dat heeft zowel iets vervreemdends als aanstekelijks. Het licht wellicht aan de bijzonder fraaie schrijfstijl van Andrés Barba, die hij weet te combineren met indringende beelden. In krachtige en tot nadenken stemmende zinnen (“de kindertijd is krachtiger dan fictie”) schildert Andrés Barba een maatschappij waarin het geloof in de kinderlijke onschuld op losse schroeven komt te staan. Voor velen in het stadje San Christóbal en wellicht ook voor de lezer is dat een schokkende realiteit.

De schrijver zet de lezer daardoor aan tot een kritische blik op onze tijd en maatschappij. Hoe verhouden wij ons tot onze kinderen en waartoe zijn wij bereid als wij niet alleen hun fantasie niet meer bij kunnen benen, maar die ons zelfs beangstigt? Andrés Barba maakt daarbij zelfs nog een mooie literaire referentie naar De kleine prins van Antoine de Saint Exupery. Er gebeurt ontzettend veel in deze compacte roman, waardoor dit boek na lezing nog wel even na zal resoneren.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Recensie door: Ger Groot
4/5

Een klopjacht op onschuldige kinderen

[Recensie] Waarschijnlijk zou iedere stad getraumatiseerd achterblijven wanneer er in één keer 32 kinderen verdronken. Voor de tropische provinciestad San Cristóbal, die de Spaanse schrijver Andrés Barba (1975) in zijn roman Republiek van licht aan zijn fantasie ontlokt, is dat niet anders. Decennia na de catastrofe blikt de naamloze verteller van het verhaal op die ramp terug. In de loop van dit fijnzinnige boek wordt almaar onduidelijker wat er precies gebeurd is en worden de gevoelens steeds tweeslachtiger.

Het waren geen gewone kinderen die omkwamen. Van de ene dag op de andere waren ze in de stad verschenen, van onbekende herkomst, met een onverstaanbare taal. Ze werden getolereerd tot hun gedrag uitmondde in vandalisme en een bloedige aanval op een supermarkt. Erger nog was de aantrekkingskracht die ze uitoefenden op kinderen van de ingezetenen. Een paar van hen hebben zich al bij hen aangesloten als de stad een klopjacht op hen inzet.

Paaldanseres
Internationale bekendheid kreeg Barba met zijn roman Het zusje van Katia, die in 2003 ook in het Nederlands verscheen. Geschreven vanuit de belevingswereld van het veertienjarige, enigszins simpele en naamloze zusje beschrijft Barba daarin de ondergang van de iets oudere Katia, van drop-out via paaldanseres tot prostituee. Voor de verfilming ontving cineaste Mijke de Jong vijf jaar later twee Gouden Kalveren.

Een dozijn romans, verhalenbundels en essays later roept Barba in Republiek van licht een heel andere binnenwereld op. De vertellende ‘ik’ is een man van middelbare leeftijd, ingetrouwd in San Cristóbal met een plaatselijke vioollerares en stiefvader van haar al even naamloze dochtertje. Hij is verantwoordelijk voor een sociaal project ten behoeve van de oorspronkelijke bewoners van de streek en raakt daardoor betrokken bij de raadselachtige kinderinvasie.

Zo naar buiten gericht als eerder het ‘zusje’ was, zo bespiegelend is de hoofdpersoon in Barba’s nieuwe roman. Over de hele vertelling ligt de melancholieke glans van spijtige nostalgie. Had het allemaal niet anders kunnen lopen; waarom waren we in San Cristóbal blind voor de tekenen? Al in het begin van zijn boek zet Barba de toon, als de hoofdpersoon zich ontfermt over een hond die hij heeft aangereden en door zijn stiefdochtertje ‘Moira’ wordt gedoopt: ‘Noodlot’.

Ontketende watermassa
Dat noodlot voltrekt zich wanneer de klopjacht op de kinderen zich van de jungle verplaatst naar het riool van de stad, waar zij zich hebben teruggetrokken. De grote ondergrondse ruimte die zij tot hun leefgebied maakten blijkt leeg, maar is versierd met talloze stukjes glas, glanzend blik en alles wat blinkt. Dankzij de binnenvallende zon verandert het gewelf, schrijft Barba, in een ‘kathedraal van licht’, waar de kinderen hun eigen onbegrijpelijke ‘republiek’ hadden gesticht.

Op hun vlucht ontwrichten zij onbedoeld de ondergrondse sluizen van het riool en vinden de dood in de ontketende watermassa. Dat is de ontknoping, maar uiteindelijk niet de inzet van de tragedie. De verteller wordt geplaagd door het besef moreel tekortgeschoten te zijn, maar veel meer nog door de vraag hoe je moet omgaan met iets dat zich uiteindelijk aan elk begrip onttrekt. Het plotselinge verschijnen van de kinderen, hun taal, maar vooral hun beweegredenen blijven een raadsel: even onachterhaalbaar als die van de tekenaars van oude grotschilderingen waarmee de ‘lichtkathedraal’ vergeleken wordt.

Op die onbegrijpelijkheid ketst het gepeins van de hoofdfiguur steeds weer af. In de stad wisselen vertedering om de onschuld van de raadselachtige kinderen en verontwaardiging over hun vandalisme en agressie elkaar af, en ook ‘ik’ weet er geen raad mee. Het is alsof de beschaafde samenleving bij die ongrijpbare kinderen op een menselijk aanvangspunt stuitte waarin schuld en onschuld nog niet waren uitgekristalliseerd.

Pas aan het eind van het boek ziet de verteller hun schuldeloosheid verstoord, wanneer hij op de muur van de lichtkathedraal het woord ‘hoer’ ontwaart. Een zondeval: “De plek waar de kinderen de weg kwijt waren geraakt, hier was hun leefgemeenschap uit elkaar gevallen.”

Cirkelen rond een leegte
Dat is waarschijnlijk het ware noodlot van deze vertelling. Het werd de kinderen door de goede burgers van San Cristóbal niet vergeven hun de illusie van onschuld te hebben ontnomen. Als een samenleving haar eigen oergrond peilt, raakt zij onzeker en tenslotte redeloos. In deze korte, maar diep reikende filosofische roman spreekt Barba niet het laatste woord en laat hij talloze raadsels onopgelost. Zoals de verteller verdoold blijft in zijn twijfels en melancholieke onzekerheid, zo kan ook de romancier alleen maar wijzen naar de plek waarop alles uit elkaar valt en waaromheen het denken blijft cirkelen als rond een leegte. Barba heeft dat ronddraaien heel subtiel beschreven. In deze op het oog tamelijk eenvoudige roman opent zich niet minder dan een wereldvraag – misschien wel dé wereldvraag, waarop het antwoord uitblijft.


Eerder verschenen op NRC

Samenvatting

Uit het niets verschijnen 32 kinderen in San Cristóbal, een kleine stad in de tropen, gelegen tussen de jungle en een rivier. Niemand weet wie deze kinderen zijn en ze spreken een onbegrijpelijke taal. Ze hebben honger, zijn gewelddadig en hebben een ontregelend effect op de bewoners van het stadje. Wanneer vervolgens twee volwassenen worden neergestoken in een supermarkt, neemt de angst hand over hand toe. Twintig jaar later schrijft een gemeentebeambte een verslag over de gebeurtenissen van toen, over hoe de bewoners gedwongen werden na te denken over chaos en orde, geweld en beschaving, en hoe ze uiteindelijk de terreur hebben weten te overleven.

In de stijl van Heart of Darkness en Lord of the Flies is Republiek van licht een prachtig geschreven, subtiele, maar ook zeer spannende fabel over de tijd waarin wij leven. Een unieke roman die voorbestemd lijkt een moderne klassieker te worden.

Toon meer Toon minder
€ 21,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 02 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789403132006
Verschijningsdatum
januari 2019
Druk
1
Aantal pagina's
224 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Auteur
Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Vertaald door
Irene Mheen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden