Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Thuis in muziek

Een oefening in menselijkheid

Auteur(s): Alicja Gescinska
Taal: Nederlands
0,15/5
1 recensie
Thuis in muziek
Thuis in muziek
Thuis in muziek

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Tanny Dobbelaar
3/5

Zet aan tot denken, luisteren en muziek maken!

De schrijver
[Recensie] Filosoof Alicja Gescinska (Warschau, 1981) vluchtte in 1988 met haar ouders uit Polen naar België. Ze publiceerde verschillende essayistische boeken, waaronder ‘De verovering van de vrijheid’ (2011), ‘Leszek Kolakowski: de onrust van onze eeuw’ (2014) en de roman ‘Een soort van liefde’ (2016). In het Belgische programma ‘Wanderlust’ interviewde ze filosofen uit binnen- en buitenland. Gescinska is in 2012 gepromoveerd op het werk van Max Scheler en Karol Wojtyla, beter bekend als Paus Johannes Paulus II.

Waar gaat het boek over?
Uit haar eerste levensjaren heeft Alicja Gescinkska veel auditieve herinneringen maar geen muzikale. Ze herinnert zich wel het kraken van de radio, maar niet of haar ouders liedjes zongen. Pas later in haar leven krijgt muziek een grote betekenis – maar welke?

Thuis in muziek behandelt de rol van muziek in onze persoonlijke en morele ontwikkeling. ­Gescinska stelt vragen als: word je van muziek een beter mens? Ze herinnert aan de bekende verzuchting van essayist George Steiner, hoe nazi’s overdag mensen konden vermoorden en ’s avonds ontroerd naar Schubert konden luisteren. Een echt antwoord formuleert ­Gescinska niet: ze tast verschillende visies af, waaronder die van Scheler. Hij stelt dat mensen ook goed doen als ze hogere niet-morele waarden realiseren. Daarom handelt iemand die goede dijken bouwt moreel goed. Net als Bach: “Met zijn zes cellosuites realiseerde Bach niet louter een esthetische waarde, hij stelde er ook een goede daad mee.’’

In een ander essay onderzoekt Gescinkska of je muziek kunt zien als een oefening in empathie. Ze behandelt onder meer de interpretatie van Edith Stein. Volgens Stein helpt empathie ons de innerlijke leefwereld van anderen te leren kennen, ook al kunnen we ons nooit volledig identificeren met de ik van de ander. En muziek is een oefening in empathie. In de termen van Martin Buber: “Muziek doet ons het Du, het menselijke van de ander zien.”

Toch komt Gescinkska er niet helemaal uit. Aan een kant stelt ze: “De gevoeligheid voor de wereld van klanken gaat samen met een gevoeligheid voor de medemens.’’ Aan de andere kant geeft ze juist tegenvoorbeelden van die stelling, onder meer met een uitspraak van Arturo Toscanini over Strauss: “Voor Richard Strauss, de componist, neem ik mijn hoedje af. Voor Richard Strauss, de mens, zet ik hem weer op.’’

Kennelijk gelooft ze toch niet in een causale relatie tussen muziek beoefenen of beluisteren en empathischer worden.

Redenen om dit essay niet te lezen
Thuis in muziek is eigenlijk een misleidende titel, omdat Gescinska bijna uitsluitend verwijst naar klassieke muziek, al verwondert ze zich even over de uitwerking van wiegeliedjes op haar kinderen. Ook volksliedjes komen ter sprake, als ze bespreekt hoe muziek heimwee kan oproepen en hoe muziek heeft bijgedragen aan de Poolse natievorming. Over jazz, blues, popmuziek, rap, allerlei soorten house of muziek uit andere delen van de wereld lezen we bijna niets, hoewel je zou kunnen beweren dat al deze vormen hun eigen oefeningen in menselijkheid creëren.

Wel maakt Gescinska een nogal twijfelachtig onderscheid tussen commerciële popmuziek en popmuziek die ontstaat uit een ‘authentiek verlangen om te creëren’. Helaas gebruikt ze ‘muziek’ als een containerbegrip waar ze wel erg algemene uitspraken over doet. Een ander bezwaar: Gescinska doet ook verslag van haar persoonlijk leven, maar dat blijft nogal particulier. Ze ontwikkelt weinig eigen standpunten maar informeert de lezer wel over de gedachten van andere filosofen. Een vruchtbare synthese ontbreekt.

Redenen om dit essay wel te lezen
Muziek blijft een wonderlijk fenomeen dat veel filosofische vragen oproept. Zoals: is muziek een taal? Maakt muziek je een beter mens? Kan muziek uitdrukken wat er in een maatschappij leeft? Zulke vragen komen aan bod in Thuis in muziek, inclusief de gedachten van een keur van filosofen. Dat zet aan tot denken – en luisteren – en muziek maken!


Eerder verschenen op Trouw en op Tanny Dobbelaar

Samenvatting

Maakt muziek mens en maatschappij beter? In de loop der tijd hebben filosofen zich met grote scepsis over die vraag gebogen. Plato waarschuwde dat muziek gevaarlijke veranderingen in de samenleving kan veroorzaken. Eeuwen later wees Adorno op de schadelijke kracht van jazz, die ons tot tamme burgers zou maken.


Alicja Gescinska is ervan overtuigd dat muziek eerder een verheffende dan een verderfelijke kracht bezit en een grote rol kan spelen in onze persoonlijke en morele ontwikkeling. Daar staan we vandaag de dag te weinig bij stil. In het onderwijs is muziek nauwelijks nog van belang, en in het dagelijks leven zien we het vooral als bron van ontspanning, ter verstrooiing of vertroosting. In dit heldere essay toont Gescinska op overtuigende wijze dat muziek eerder een fundament dan een ornament van ons bestaan is. Muziek laat ons thuiskomen in onszelf, en vormt ons thuis in de wereld.


Als ik nadenk over herinneringen uit mijn kindertijd, blijkt hoe sterk klanken, geuren en beelden met elkaar verbonden zijn. Hoe ze me hebben gevormd tot wie ik nu ben. Een stem, een accent, een gepiep kan in een fractie van een seconde een hele keten van gedachten en gevoelens oproepen.

Toon meer Toon minder
€ 19,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 27 november


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789403138503
Verschijningsdatum
oktober 2018
Druk
1
Aantal pagina's
96 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
323: Literaire essays
Thema's
  • Kunst
  • Muziek
  • Muziekgeschiedenis
Categorieën

Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen