Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De Bijbel

Het boek, de verhalen, de geschiedenis

Auteur(s): John Barton
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
De Bijbel
De Bijbel

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marijke Laurense
4/5

Dit kon weleens het nieuwe standaardwerk over het Boek der Boeken worden

De schrijver

[Recensie] De Brit John Barton (1948) was tot 2014 hoogleraar theologie in Oxford en heeft in zijn academische carrière een fraaie rits boeken geschreven over de interpretatie van de Bijbel en de bijbelse canon. Hij bleek vooral goed thuis in de profeten en de ethiek van het Oude Testament. Ook is hij sinds 1973 priester binnen de Anglicaanse kerk.

De thematiek

Soms moet ook een recensent even diep zuchten. Bijvoorbeeld als die een boek van dik 700 pagina’s voor zich heeft liggen, met een onderwerp waarover ondertussen toch al (bijna) alles gezegd moet zijn: de Bijbel. Weliswaar maar half zo dik als het gelijknamige Boek op je bureauplankje, maar zou daar echt zoveel nieuws over te melden zijn? Zoveel dat een van oudsher literaire en seculiere uitgeverij als De Bezige Bij er brood in ziet? Van een auteur die wil aantonen dat de Bijbel nog altijd een belangrijke bron is van religieus inzicht? En die zelfs belooft te bewijzen dat christendom noch jodendom Bijbelse religies zijn? Nu, dan ben je als critica toch weer meteen klaarwakker. Verklaar u nader, meneer professor!

Om zijn conclusies te kunnen trekken analyseert Barton minutieus hoe de Bijbel vanaf de eerste grote profeten is ontstaan en in de loop der eeuwen vaak verschillend is gebruikt en geïnterpreteerd, door zowel joden als christenen. En dat levert naar de laatste wetenschappelijke stand van zaken een complex en vaak verrassend verhaal op, zeker waar Barton zijn enorme belezenheid over ook de Hebreeuwse Bijbel over ons uitstort.

We krijgen een overzicht van bijkans alle denkbare theorieën over uit welke tijd al die bijbelboeken stammen, wanneer, waartoe en in welke volgorde ze door wie (of niet) kunnen zijn opgeschreven, vertaald en ‘verbeterd’ en wanneer ze welk gezag zijn gaan genieten. 

Dat er onderweg nogal eens gesjoemeld is met bijvoorbeeld de namen van auteurs, is redelijk bekend. Maar wist u bijvoorbeeld dat voor de eerste christenen de evangeliën waarschijnlijk helemaal geen heilige en onaantastbare boeken waren? Dat de verhalen over het leven van Jezus toen dus nog best verrijkt mochten worden met nieuwe anekdotes? Dat Origenes (185-254) al eeuwen voor Spinoza opmerkte dat alleen domoren het bijbelse scheppingsverhaal voor waargebeurd zouden houden? Waarom heel wat mensen de Engelse King James-vertaling uit 1611 ‘echter’ vonden dan de oorspronkelijke Hebreeuwse, Aramese en Griekse teksten? Waardoor het in de Hebreeuwse Bijbel soms een ‘rommelige knoeiboel’ is van goddelijke wetten, priesterlijke voorschriften en verhalende sagen?

Opvallendste stelling

Zoals gezegd: Bartons prikkelendste stelling is natuurlijk dat jodendom noch christendom bijbelse religies zijn. Er is hoogstens sprake van overlap, stelt hij, maar het belangrijke christelijke leerstuk van de drie-eenheid bijvoorbeeld heeft geen bijbelse basis. Bovendien staan er heel wat verhalen en uitspraken in die onmiskenbaar in strijd zijn met de joodse en/of christelijke ethiek.

Centrale zin

“De ongelooflijke diversiteit van het materiaal in de Bijbel mag niet versimpeld worden door er alleen wezenlijke principes uit te halen, maar moet juist worden omarmd als een feest van verscheidenheid.”

Redenen om dit boek niet te lezen

Om met Bartons redenering mee te gaan moet u wel afstand kunnen nemen van het (volgens hem conservatief-fundamentalistische) idee dat de Bijbel van A tot Z waar, betekenisvol, belangrijk, diepzinnig, consequent en door God geïnspireerd is. De Bijbel blijft weliswaar ontzagwekkend, maar is volgens Barton uiteindelijk toch feilbaar mensenwerk. Verder moet u er een zee van tijd voor nemen en soms enkele pagina’s willen watertrappelen als u dreigt te verdrinken in Bartons oceanische kennis van zaken.

Redenen om dit boek wel te lezen

Met De Bijbel heeft u het levenswerk in handen van een gelovig, kritisch en indrukwekkend geleerd man. Een uitdagend en ongelooflijk informatief boek, dat de komende decennia weleens het nieuwe standaardwerk zou kunnen zijn voor iedereen met historisch-theologische interesse in wat toch nog altijd het Boek der Boeken mag heten.

Eerder verschenen in Trouw en op Marijke Laurense

Recensie door: Koen de Jager

[Recensie] John Barton heeft met zijn boek De Bijbel een lijvig werk geschreven van zo’n 623 pagina’s. Ik was getriggerd door de ondertitel Het boek, de verhalen, de geschiedenis (oplettende lezers zien dat deze ondertitel iets afwijkt van de ondertitel op bovenstaande afbeelding, maar zo staat het echt op mijn stofomslag). Het gaat over al die verhalen die in de Bijbel staan en hoe die verhalen, wetten, spreekwoorden, profetieën, gedichten en brieven uit de Bijbel tot stand zijn gekomen en wat we weten, maar ook vooral niet weten, over hun auteurs.

Vanuit mijn jeugd heb ik al die verhalen wel meegekregen. Ik wist van profeten, alle boeken van het Oude én het Nieuwe Testament kon ik opdreunen, maar er is nooit vertèld over die profeten of al die anderen die blijkbaar nodig waren om het belangrijkste boek van de westerse cultuur te schrijven.

Daarom was ik nieuwsgierig naar dit boek. John Barton is hoogleraar en priester van de Anglicaanse kerk en geeft zelf aan wat hij met dit boek beoogt;

“Ik wil laten zien hoe het boek is ontstaan, zich heeft ontwikkeld en in de loop der eeuwen is gebruikt en geïnterpreteerd zowel binnen het christendom als het jodendom…Al doende zal ik vraagtekens zetten bij de neiging van bepaalde groepen godsdienstige gelovigen om van de Schrift zoiets bijzonders te maken dat zij niet meer gelezen kan worden als willekeurig welk ander boek ‘doordat men aan de Schrift meer toekent dan zij kan hebben”

Gezond kritisch dus en dat sprak mij aan. Hij trapt af met het Oude Testament en het wordt al snel duidelijk dat veel verhalen komen uit een lange traditie van vertelkunst. Vaak, en het verhaal van de Zondvloed is daar een voorbeeld van, lijken diverse verhalen met elkaar te zijn verweven. Barton geeft aan dat verhalen ook zijn geredigeerd en zelfs aangevuld met verzonnen gedeeltes, zoals in het verhaal van de boosaardige koning Manasse van Juda. Hij gaat ook in op de waarschijnlijk fictieve personages van Ruth, Jonas en Ester.

Het Oude Testament kent een veelheid aan bronnen. Spreuken kan deels worden teruggevoerd op een Egyptisch document, de wetboeken in de Bijbel vertonen sterke verwantschap met andere bekende wetboeken uit het Nabije Oosten. Barton staat stil bij de Tien Geboden die door Mozes ontvangen zouden zijn. Die geboden en wetten duiden namelijk op een agrarische gemeenschap, terwijl Mozes toch echt als een nomade op reis was met zijn volk toen hij ze ontving.

De profetische boeken zijn ook een verhaal apart. Profeten schreven in de regel geen lange, samenhangende boeken, maar deden korte, bondige uitspraken. Deze zijn verzameld en waarschijnlijk door discipelen opgeschreven, waardoor de profetische boeken zijn ontstaan. De profeet Jeremia is de enige die wel zijn gedachten liet opschrijven door zijn secretaris. En passant toont de auteur ook even aan dat de tekst van Jesaja niet minder dan een knoeiboel is.

Het Nieuwe Testament is ontstaan vanaf ongeveer 70 na Christus, waarbij sommigen menen dat het evangelie van Marcus het oudst bekende is. De evangeliën zijn gebaseerd op herinneringen die mondeling overgeleverd zijn, maar waar, na de dood en opstanding van Jezus, wel een generatie overheen ging. Het vormt ook geen consistent geheel. Soms is er overeenstemming, maar vaker zijn er verschillen en soms tegenstellingen. De datering is ook lastig;

“De datering van nieuwtestamentische boeken is wel omschreven als een lange rij dronkenlappen die elkaar overeind houden zonder een stevige muur om tegenaan te leunen.”

De datering van Paulus’ brieven is nog te doen, tussen de jaren 40 en 60. Die brieven zijn de vroegst bekende christelijke literatuur en waren bedoeld om voor te lezen aan christelijke geloofsgemeenschappen. Interessant is ook weer te lezen dat de Paulus uit zijn brieven weer verschilt van de Paulus uit het boek Handelingen. Barton legt het allemaal uit. Ook gaat hij uitvoerig in op de oorsprong van de evangeliën en waarom ze onderling verschillen.

Eigenlijk vind ik dat het meest interessante deel van het boek, maar er zijn ook nog deel drie en vier. Die gaan over de Bijbel en zijn teksten en de betekenissen van de Bijbel als boek. Hier volgt voor mij een beetje de makke van dit boek. De auteur weet vreselijk veel en hij etaleert die kennis met verve, maar het gaat soms wel diep. Zo staat hij uitgebreid stil over het woord ‘rustplaats’;

“[…] waarin staat dat God boos was op de generatie Israëlieten die met Mozes uit Egypte vertrok: vanwege hun hardnekkige ongehoorzaamheid zwoer hij: ‘Nooit gaan zij mijn rustplaats binnen.’ Daarop volgt…een lange preek die om het woord ‘rustplaats’ draait, en tracht aan te tonen dat de passage in wezen een voorspelling was van de ‘rustplaats’ die Jezus zijn volgelingen zou schenken.”

En dat gaat dan zo nog even door. Ontegenzeggelijk boeiende materie, maar houdt u de aandacht er even bij. Makkelijker te lezen zijn de verhalen over de gruwelijkheden die in de Bijbel staan, of de ogenschijnlijk onmogelijke verhalen zoals het doodslaan van kinderen tegen de rotsen of het scheppingsverhaal dat ergens met de evolutieleer in het reine moet komen. Barton geeft precies weer hoe men daar mee om gaat.

Tenslotte is er aandacht voor de Bijbel door de geschiedenis heen. De Bijbel in de Middeleeuwen, de invloed van Luther, Erasmus, Calvijn en Spinoza op de teksten, de verspreiding ervan én de verschillende vertalingen.

Het boek bevat dus een stortvloed aan informatie en het leest niet altijd even makkelijk weg, maar toch een aanrader voor wie nieuwsgierig is naar het ontstaan van de Bijbel.

Eerder verschenen op Quis leget haec?

Samenvatting

De Bijbel is het belangrijkste boek van de westerse cultuur: voor

gelovigen is het de autoriteit die laat zien hoe te leven, voor

niet-gelovigen is het een van de grote werken uit de wereldliteratuur.

De verzameling teksten waar de Bijbel uit bestaat, maakt

deel uit van onze geschiedenis en identiteit en is op unieke wijze

verweven met onze taal en ons denken.

In De Bijbel. Een geschiedenis beschrijft John Barton minutieus

hoe de verhalen, wetten, spreekwoorden, profetieën, gedichten

en brieven uit de Bijbel tot stand kwamen en wat we weten – en

niet kunnen weten – over hun auteurs. Hij behandelt de verspreiding,

vertaling en interpretatie van dit bonte gezelschap

teksten van de oudheid tot de moderne tijd.

Barton toont aan dat de Bijbel niet de onwrikbare tekst is waar

deze vaak voor wordt gehouden, maar het resultaat van een

lange en intrigerende evolutie. Meer nog dan een heilig wetboek

voor grote wereldreligies is het een in en in menselijk

document – inspirerend maar ook inconsequent, weerbarstig

en soms zelfs misleidend.

Toon meer Toon minder
€ 49,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 29 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789403148502
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
768 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden