Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Frictie

Ethiek in tijden van dataïsme

Auteur(s): Miriam Rasch
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Frictie
Frictie

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Tanny Dobbelaar
4/5

In dit boek ontdek je wat je digitale profiel níet over je zegt

De auteur
Essayist Miriam Rasch studeerde literatuurwetenschap en filosofie. Ze doceert aan het Instituut voor Netwerkcultuur aan de Hogeschool van Amsterdam. In 2017 verscheen haar essaybundel Zwemmen in de oceaan: Berichten uit een postdigitale wereld. Ze schrijft recensies en essays voor onder meer De Groene Amsterdammer.

Wat is dataïsme?
Hoeveel mensen overlijden aan ouderdom? In het Londen van 1650 waren dat er 696. Daarnaast stierven er negen aan verdriet, en 31 aan wolven. Ouderdom en verdriet zijn nu geen erkende doodsoorzaken meer. En pas in 1948 stierven er geen mensen meer aan wolven. Kortom: categorieën zijn minder neutraal dan ze lijken, maar zitten stilzwijgend vol interpretaties.
Dit is maar één van de vele onderwerpen in Frictie, waarin Miriam Rasch kritiek levert op wat ze beschrijft als ‘dataïsme’. Dat staat voor het geloof dat je de hele wereld in data kunt vertalen, nee, zou moeten vertalen, omdat de wereld daar baat bij heeft.
Rasch bekritiseert het dataïsme vooral omdat het streeft naar een gladde, wrijvingsloze, voorspelbare wereld. Daartegenover stelt ze de opvatting van Simone de Beauvoir: ‘sans échec, pas de morale’, zonder mislukking geen moraal. Ethiek ontstaat door falen, conflict, niet-weten, imperfectie. Een ethische keuze is altijd een tragische, menselijke, imperfecte keuze. Dataïsme probeert daarentegen voor elk probleem een technologische en perfecte oplossing te vinden waardoor het menselijke juist verdwijnt.

Citaat
“Zoals filosofen zich eerder gesteld zagen voor de theodicee – de vraag hoe God gerechtvaardigd kan worden in het aangezicht van het lijden – ziet Silicon Valley zich geconfronteerd met het probleem van de ‘technodicee’: hoe kan het kwaad bestaan in een door techniek geregeerde wereld?”

Gevangen in data
Kijk één keer een filmpje van Forum voor Democratie, en je staat bij Facebook bekend als een jonge man met rechtse sympathieën, waarna je ineens advertenties voor die doelgroep binnen krijgt. Je dataprofiel is kennelijk aangevuld met nieuwe informatie waarin je jezelf vaak niet herkent.

Als je je dataprofielen met jezelf vergelijkt, ontsnapt er iets. In navolging van John CheneyLippold, expert in digitale studies, noemt Rasch wat niet in data gevat kan worden het else. Ze beschouwt het als een ethische opgave om het else steeds opnieuw onder woorden te
brengen, in andere vormen van spreken, in woorden die niet precies in elkaar vertaalbaar zijn maar de rijkdom van menselijk taal laten zien.

Eén manier om gevoeligheid voor het else te ontwikkelen, is door aandacht te geven aan nutteloze details. Neem het steentje in je zak dat zo speciaal aanvoelt. Zo’n steentje staat los van leeftijd, sekse, klasse. ‘Dat steentje kan bij iedereen in zijn zak zitten en toch is het hyperindividueel. Jouw steentje is het mijne niet.’ Zo creëert een detail een psychische open ruimte – waar we kunnen rebelleren tegen de gladde, frictieloze wereld, meent Rasch. Hier is een essayist aan het woord die filosofische, literaire en politieke perspectieven speels met elkaar combineert.

Redenen om dit boek niet te lezen
Rasch begeeft zich op een jong en hip terrein, vol maffe termen waarvan je de noodzaak kunt betwisten, zoals math-washing, normoten, de-automatons en fauxtomation. Het boek bekritiseert allerlei filosofische aspecten van digitalisering, maar een afgebakende discussie
ontbreekt. Dat kan een lezer vervelend vinden. Het boek laat zich lastig samenvatten, schrijft Rasch zelf. Ook bekritiseert ze nauwelijks andere denkers. Alleen Yuval Noah Harari (‘Homo Deus’) krijgt kritiek, omdat zijn toekomstbeeld van de mens als algoritme weinig ruimte laat voor alternatieven.

Reden om dit boek wel te lezen
Rasch haalt veel overhoop, en dat doet ze in altijd frisse zinnen. Ze benut perspectieven die ze interessant vindt, en bewerkt ze of verrijkt ze, ze laat liggen wat haar niet boeit. Ze voert de lezer langs allerlei denkers en ideeën die bepaald niet mainstream zijn. Al doende laat ze zien hoe data onze wereld zijn gaan regeren. Ze lijken nauwkeurig, maar kunnen levens
verwoesten door hun onnauwkeurigheid; denk aan de slachtoffers van de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Data beschrijven ons alsof we meetbare types zijn, voor wie vrijheid, rechtvaardigheid en zelfbeschikking niet bestaan.

Eerder verschenen in Trouw en op tannydobbelaar.nl

Samenvatting

Dataïsme is het geloof dat alles te vertalen is in data. Data leggen

de wereld vast en maken haar beheersbaar. Maar voor wie en

met welk doel? Ethische dilemma’s rondom data worden vaak

gereduceerd tot zaken als privacy en regulering, terwijl de onderliggende

aannames van het dataïsme zelden ter discussie

staan. Is de mens echt als algoritme te begrijpen? Wat gebeurt er

met de dingen die niet in data te vatten zijn? En waarom wordt

de dataïstische toekomst voorgesteld als onvermijdelijk?

Tegenover het ideaal van een geautomatiseerde wereld die ons

gevangenhoudt in een onzichtbaar net, stelt Miriam Rasch een

herwaardering van frictie. Frictie is een geduchte strategie van

hen die strijden voor emancipatie of zich teweerstellen tegen de

eis van transparantie en constante communicatie. Rasch opent

de weg naar ‘de-automatisering’ als mogelijkheid om woorden

en dingen weer als nieuw te laten schijnen. Hoe kunnen we in

dataïstische tijden ons eigen verhaal blijven vertellen?

Toon meer Toon minder
€ 22,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 22 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789403183602
Verschijningsdatum
mei 2020
Druk
1
Aantal pagina's
240 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen