Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Wijvenwereld

Vrouwen in de middeleeuwse stad

Taal: Nederlands
0,225/5
2 recensies
Wijvenwereld
Wijvenwereld
Wijvenwereld

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jeanette van de Lindt
4,5/5

De wijven in de middeleeuwen hadden het zo slecht nog niet

[Recensie] Het woord ‘wijf’ heeft in deze tijd een negatieve klank. Tegenwoordig vinden we dat een lelijk woord. Een scheldwoord. Maar in de middeleeuwen was dat heel anders. Toen bedoelde men met ‘wijf’ een echtgenote of simpelweg ‘vrouw’. Wijvenwereld van Jelle Haemers, Andrea Bardyn en Chanelle Delameilieure gaat over vrouwen in de middeleeuwen. Deze jonge historici van de Leuvense universiteit hebben zich op enorme schat aan documenten gestort en aan de hand daarvan een interessant en makkelijk leesbaar boek geschreven over de vrouwen in de middeleeuwen. Veel mensen denken dat vrouwen het in die tijd niet makkelijk hadden. Men denkt bijvoorbeeld dat een vrouw voor ze het wist als heks werd verbrand en weinig vrijheid om een eigen leven te leiden had. Maar dat is niet zo. Dat kwam pas in de 16e eeuw en later.

In de 200 jaar daarvoor hadden vrouwen best veel rechten en vrijheid van handelen. Zo begint het boek met het verhaal van een vrouw die haar man voor de rechter daagde. Hij was bij een ander gaan wonen maar dat was het probleem niet. Wat de vrouw wilde was dat hij de huur van haar huis zou blijven betalen. De man voerde als verweer aan dat de vrouw een eigen bedrijf had en dus voldoende geld verdiende om zelf de huur te betalen. De rechter was het daar niet mee eens en veroordeelde de man tot het betalen van de huur.

Het boek gaat over de gewone vrouw. Of, zoals de schrijvers het noemen, “Janne met de pet”. De verhalen concentreren zich op de periode tussen 1350 en 1550 met als zwaartepunt de late middeleeuwen en spelen in de steden in het voormalig hertogdom Brabant. De vijftiende eeuw was een redelijk stabiele periode. De oorlogen, economische crisis en ziekten als de pest eisten hun slachtoffers maar zo dramatisch als het soms wordt weergegeven was het in werkelijkheid niet.

Wijvenwereld behandelt in ieder hoofdstuk een ander onderwerp. We kijken eerst naar het leven van vrouwen van vondeling tot weduwe. Het hoofdstuk Trouwende vrouwen gaat over partnerkeuze, huwelijksconflicten en relaties. Er was (nog) geen sprake van gedwongen huwelijken en er werd zelfs samengewoond zonder dat er een huwelijk gesloten was. Leuk om te lezen is ook het hoofdstuk over vrouwen als ondernemers. Want er waren ondernemende types bij die een goede boterham verdienden met hun bedrijf. Er zijn ook vrome vrouwen. De zogenaamde begijnen die in hofjes bij elkaar woonden.

Geweld en criminaliteit kwamen uiteraard ook voor bij vrouwen. De zogenaamde quade wijven roddelden en maakten zich schuldig aan diefstal, bedrog en geweld. Maar de sociale controle was groot en er waren veel regels waar eenieder zich aan te houden had. Een overspelige vrouw moest een tijd met een rood lapje op haar kleding lopen zodat iedereen wist wat ze uitgespookt had. Toch waren de normen rond seksualiteit en prostitutie helemaal niet zo streng. Zolang het vrijwillig gebeurde kon een vrouw een goede boterham verdienen als prostitué. Maar een pooier kon maar beter zorgen dat hij niet gepakt werd want dan volgden strenge straffen. Zo kon iemand op bedevaart gestuurd worden. Voordeel daarvan was dat de persoon in kwestie dan ook een tijdje weg was uit de stad. Zo voorkwam men dat een conflict uit de hand liep omdat de benadeelde partij wraak ging nemen.

Het boek is op luchtige toon geschreven en bevat enorm veel informatie over een boeiende tijd in de geschiedenis. Vrouwen waren helemaal niet zo ondergeschikt en konden vaak uitstekend voor zichzelf zorgen. Later werden ze aan banden gelegd en werd de man de baas over het huishouden. Dat is zo gebleven tot 1956 (!). De wijven in de middeleeuwen hadden het zo slecht nog niet.

Eerder verschenen op Hebban.nl

Recensie door: Marijke Laurense

Vrouwen in de middeleeuwse stad

[Recensie] De Middeleeuwen, dat waren nog eens duistere tijden. En dan vooral voor vrouwen, die er als erfgename van Eva immers voortdurend op uit waren mannen ten gronde te richten, zo waarschuwde rond 1530 de schrijver van Dat bedroch der vrouwen maar weer eens. Vandaar dus dat de man de broek aan moest hebben, ook in huis. Toegegeven, er waren ook dames met macht: gravin Ada, Jacoba van Beieren, Maria van Bourgondië, al waren die vaak tweede keus, bij gebrek aan mannelijke troonopvolgers. Ook op religieus gebied hebben enkele middeleeuwse vrouwen de geschiedenisboekjes gehaald, zoals Hadewijch en Lidwina van Schiedam.

Schrale pap?

Maar hoe zat het met de macht en rechten van de gewone, onbekende poortervrouw? Had zij nog een vinger in de schrale pap, waarin ze, zo wil het beeld, de hele dag thuis moeizaam stond te roeren? Had zij wat te willen als het op trouwen of seks aankwam of moest ze alles maar lijdzaam ondergaan? Kon ze een eigen inkomen hebben? Hoe zag de middeleeuwse ‘wijvenwereld’ er uit?

Met die vragen heeft een vijftal jonge, enthousiaste historici van de Leuvense universiteit zich op de laatmiddeleeuwse stadsarchieven van het voormalige hertogdom Brabant gestort – allereerst hulde dus voor de vele vrijwilligers die de afgelopen jaren al die documenten hebben gescand en getranscribeerd. Aan de hand van die schat aan verordeningen, gerechtelijke uitspraken, contracten en testamenten wordt in dit alleraardigste boek uitgeplozen hoe het tussen 1350 en 1550 stond met de feitelijke rechten van de inwoonsters van steden als Brussel, Antwerpen, Luik en ook Breda en Den Bosch. En daarbij jagen de schrijvers op heerlijk lichte toon menig cliché over de kling.

Coopwijven

Zo begonnen de echt duistere tijden van heksenvervolging en economische uitsluiting pas na de Middeleeuwen, in de roerige 16e eeuw; in de relatief rustige 15e eeuw blijken er in Brabant heel wat stadsvrouwen vlijtig en vrijelijk aan de weg te hebben getimmerd als ‘coopwijf’, geldschieter en ambachtsvrouw, soms zelfs als meesteres. Rechteloos waren ze zeker niet: zo werden erfenissen indertijd nog gelijkelijk verdeeld onder zonen en dochters. Weliswaar stonden gehuwde vrouwen (tot 1956 nog!) onder de voogdij (‘momboordij’) van hun echtgenoot, maar als hij zonder haar toestemming aan haar bezit zat, kon ze hem daarvoor nog tot diep in de 15e eeuw voor de rechter slepen.

Meer rechten hadden ongetrouwde vrouwen en weduwes; zij konden bijna overal zelfstandig zaken doen, zoals blijkt uit het levensverhaal van de Antwerpse Janne Schuts, een ongehuwde moeder die zich van dienstmeisje opwerkte tot geslaagd zakenvrouw.

Houten plank

Ook het huwelijksrecht was veel minder vrouwonvriendelijk dan vaak gedacht. Kindhuwelijken kwamen hoogstens voor onder de adel; gewone mensen trouwden doorgaans pas boven hun 20ste – in Brussel moest je er in 1445 zelfs minimaal 28 voor zijn. Gehokt werd er volop, zeker als er niets te vererven viel. En als ouders dwars lagen bij de partnerkeuze van hun dochter, kon ze hen voor een voldongen feit stellen met een schaking. Mits ze volwassen was en het inderdaad met haar instemming was gebeurd, want een verkrachter liep het risico dat zijn hoofd ervan afgezaagd werd met een houten plank. Mocht een echtgenoot impotent blijken of zich schuldig maken aan publiekelijk overspel, geweld of spilzucht, dan was scheiding van tafel en bed een optie; wel verbood de christelijke leer een tweede huwelijk.

De Brabantse steden waren zelfs beroemd om een grote groep alleenstaande vrouwen: de begijnen, vrome, kuise vrouwen die in veilige hofjes bijeen woonden en de sobere kost veelal verdienden met spinnen, weven en kantklossen. Uiteraard leefden niet alle stadse vrouwen deugdzaam, hoewel het aandeel van ‘quade wijven’ in de middeleeuwse misdaadstatistieken opvallend bescheiden is.

Rood lapje

Ze werden hoofdzakelijk veroordeeld voor diefstal, vechtpartijen, overspel en gescheld, vooral als dat de openbare orde en andermans reputatie in gevaar bracht. De straf bestond meestal uit een geldboete, een schandstraf (zoals een rood lapje op je kleren voor overspel) of een bedevaart; lijfstraffen werden meestal pas opgelegd in geval van recidive.

Maar wat mij in Wijvenwereld nog het meest verraste: in de late middeleeuwen was prostitutie weliswaar zondig, maar niet strafbaar zolang het vanuit die fameuze christelijke vrije wil gebeurde, in buurten en badhuizen die het stadbestuur daartoe gedoogde. Pooiers en vrouwenhandelaars daarentegen werden actief vervolgd en streng gestraft. Van zulk archiefonderzoek valt inderdaad nog heel wat op te steken.

Eerder verschenen in Trouw en op Marijke Laurense

Samenvatting

De middeleeuwen: een donkere periode waarin geweld regeert en mannen de samenleving domineren. Vrouwen komen er amper aan te pas, zo luidt het cliché. Dit boek brengt een ander verhaal. ‘Wijven’, het middeleeuwse woord voor vrouwen, zijn het hoofdpersonage. In de Lage Landen hadden vrouwen veel rechten, die ze gebruikten om handel te drijven, hun mening te verkondigen en hun wil door te drukken.

'Wijvenwereld' hangt een verrassend beeld op van de late middeleeuwen, de periode tussen 1250 en 1550. De auteurs gaan op zoek naar vrouwen die protesteerden, trouwden, vrijden en werkten. Dit boek laat rijke onderneemsters, ambachtsvrouwen, begijnen, criminelen, prostituees... aan het woord, en richt zijn schijnwerpers dus op een wonderlijke ‘wijvenwereld’.

Jelle Haemers (1980) doceert politieke en sociale geschiedenis van de late middeleeuwen en focust zich op stadsgeschiedenis van de Nederlanden. Andrea Bardyn (1991) onderzoekt de genderongelijkheid in de middeleeuwse economie en machtsverhoudingen binnen het huwelijk. Chanelle Delameillieure (1992) voert onderzoek naar huwelijksconflicten in de laatmiddeleeuwse Zuidelijke Nederlanden. De drie auteurs zijn allen verbonden aan de KU Leuven.

‘Wijvenwereld is een boek dat een wereld opent en een aftands wereldbeeld sluit. Het sloopt clichés over vrouwen in de middeleeuwen en toont een fascinerende wereld in de plaats. Eindelijk!’ - Jeroen Olyslaegers

‘Dit boek laat zien hoe spannend de middeleeuwen worden als het vizier op vrouwen in de de Lage Landen wordt gericht. Een ongekend rijke wereld gaat voor ons open. Door de blik te richten op vrouwen, komt het leven van gewone mensen tot leven.’ - Els Kloek

Toon meer Toon minder
€ 24,95

Verwachte leverdatum: Onbekend

Niet bestelbaar

Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789460017445
Verschijningsdatum
februari 2019
Druk
1
Aantal pagina's
352 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
684: Middeleeuwen (500-1500)
Categorieën

Uitgever
Uitgeverij Vrijdag

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden