Schampschot

een klein Nederlands dorp aan de rand van de Groote Oorlog

Auteur(s): Paul van der Steen
Taal: Nederlands
1 recensie
Schampschot
Schampschot
Schampschot

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Jos Palm

Door Dikke Bertha kwam er een carnavalsverbod

[Recensie] Vóór de Grote Oorlog was er één persoon die begreep dat de twintigste eeuw vroeg of laat ons land op gewelddadige wijze aan zou doen: koningin Wilhelmina. Zij weigerde in 1913 de eerste steen te leggen voor het onzindelijke Vredespaleis, en werd niet toevallig de heldin van geschiedschrijver Loe de Jong die betoogde dat Nederland door de Duitsers hardhandig uit zijn vredige winterslaap was gewekt. De twintigste eeuw begon hier te lande zogezegd op 10 mei 1940. Tot die tijd stond het vaderland op sluimerstand.

Er bestaat ook een andere opvatting, namelijk, dat de moderne geschiedenis hier binnen sijpelde. Zo leerden tienduizenden Belgische vluchtelingen, een stagnerende economie en honderdduizend gemobiliseerde Hollandse zonen tussen 1914 en 1918. Hoe de elite met veel geluk en wat polderend vermogen Nederland vier jaar voor het ergste verschijnsel van de twintigste eeuw wist te behoeden, is beschreven in Nederland Neutraal door de militair historici Wim Klinkert, Samuël Kruizinga en Paul Moeyes. Hoe het ‘het volk’ verging is te lezen in een klein en fijn boek over een Nederlands dorp in de Eerste Wereldoorlog. Het draagt de welgekozen titel Schampschot en is geschreven door historicus Paul van der Steen, die eerder in een boek over een nazi-opleidingsschool bewees de grote geschiedenis in het kleine te kunnen beschrijven.

Wat deed de Wereldoorlog aan het Limburgse grensplaatsje Eijsden, waar ‘meer kippen dan mensen woonden’? Te schrijven dat alles er anders werd, zou onzin zijn, maar helemaal hetzelfde bleef het ook niet. Ze hoorden er de Dikke Bertha bulderen rond Luik. Niet veel later arriveerden Belgische vluchtelingen, werd ‘de staat van beleg’ afgekondigd, inclusief avondklok en – erger – tijdelijk kermis- en carnavalsverbod, en moest men, bij gebrek aan meel, de vla ontberen.

Van der Steen onderscheidt drie fasen: in het begin overheerst de aanvaarding van de extra belasting van zo’n oorlog aan de grens. Later begint de irritatie over de beproeving, die dankzij smokkelarij van wollen borstrokken en paarden wel weer voordelen met zich meebrengt. Ten slotte overheerst de vermoeidheid, gevoed door armoede, voedselschaarste en distributiewet.

De harde twintigste eeuw dringt ondertussen mondjesmaat tot het dorp door, onder meer door een langdurige staking in de zinkwitfabriek. Het opvallendste gevolg van de oorlog is dat Eijsden blijk geeft van een martiaal nationalistisch patriottisme, alsof 1914-1918 Limburg tijdelijk ver Nederlandst. Verder rommelt het dorp de oorlog door. Een uitzondering is het oponthoud van de vluchtende Kaiser Wilhelm op station Eijsden. ‘Den Pruus! Den Pruus!’ jauwt het dorp hem uit. Wilhelmina daarentegen wordt er later bejubeld. In dit boek speelt ze geen grote rol, ook niet in de vaderlandse historie tot 1940. Haar moment komt als de geschiedenis hier binnenmarcheert, en zij in Londen haar finest hour beleeft.

Eerder verschenen in de NRC Handelsblad

Samenvatting

Een stippellijn op de kaart werd in augustus 1914 plotseling de scheidslijn tussen oorlog en vrede. Om aan te duiden waar het neutrale Nederland begon, hing men het rood-wit-blauw aan de kerktorens en markante gebouwen. In weilanden aan de grens werden koeien gemolken met een vlaggetje ernaast. Het gebulder van geschut leek niet op te houden, lijken en kadavers stroomden met de Maas het land in en nadat Belgische buurdorpen waren platgebrand, kwam een enorme vluchtelingenstroom op gang.

Het was een illusie dat door de Nederlandse neutraliteit alles zijn normale gang zou blijven gaan. De jaren 1914-1918 werden in een grensdorp als Eijsden heel anders beleefd dan in het hart van Nederland. Toen de Duitse keizer zich op een vroege ochtend in november 1918 juist hier meldde, kwam het einde van de oorlog in zicht. Maar de wereld was, ook in Eijsden, voorgoed veranderd. Op magistrale wijze verweeft historicus Paul van der Steen het grote verhaal van de Eerste Wereldoorlog met de weinig bekende grensgeschiedenis van vluchtelingen, overbevolking, smokkel en spionage.

Toon meer Toon minder
€ 21,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 10 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789460038549
Verschijningsdatum
juli 2014
Druk
1
Aantal pagina's
224 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Thema's
  • Geschiedenis en archeologie
  • Geschiedenis
Categorieën

Uitgever
Balans, Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden