Katholiek in de Republiek

De belevingswereld van een religieuze minderheid 1570-1750

Taal: Nederlands
0,25/5
1 recensie
Katholiek in de Republiek
Katholiek in de Republiek

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Marijke Laurense
5/5

Een verrukkelijk boek

De schrijfster

[Recensie] Juriste Carolina Lenarduzzi (1960) begon haar loopbaan als advocaat en studeerde in 2011 in Leiden cum laude af als historica. Eind vorig jaar promoveerde ze op een proefschrift over de geschiedenis van de katholieke subcultuur in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (1588-1795). Het nu bij Vantilt verschenen boek Katholiek in de Republiek is een bewerking daarvan voor een breder ­lezerspubliek.

De thematiek

U zult vast al weten dat de staatkundige start van de noordelijke Nederlanden begon met de afsplitsing van het katholieke Spanje en dat gelovigen die niet de gereformeerde leer aanhingen, vervolgens zo’n tweehonderd jaar lang konden fluiten naar een openbare functie en hun heil moesten zoeken in schuilkerken. Ook is er al een en ander bekend over hoe daar vanuit Rome op is gereageerd. Maar hoe pakte het verbod op mis en sacrament uit voor het leven van alledag? Liet de katholieke ‘minderheid’ – die trouwens op veel plekken numeriek in de meerderheid was – zich inderdaad gedwee uit het openbare leven verbannen? Hoe ging dat in de steden? Op het Brabantse platteland? Lieten de ­katholieken het zich verbieden hun geloof te praktiseren, waarmee ze hun hun zieleheil op het spel zetten? Of lukte het hun toch stiekem hun geloof te beleven of zelfs uit te dragen en onversaagd protestante zielen te bekeren?

Lenarduzzi zocht het allemaal uit aan de hand van een fraaie verzameling historische egodocumenten: dagboeken, pamfletten, martelaarsbiografieën, liederen, tekeningen van voorheen luisterrijke interieurs van leeggeroofde en geconfisqueerde kerken, herinneringen aan processies en bedevaarten toen die nog mochten… Maar ook kleding, lichaamstaal en familieportretten blijken verbazend veel te vertellen over de katholieke identiteit en subcultuur in de Republiek. Hoogtepunt van haar onderzoek is de reconstructie van het Nederlandse ‘klanklandschap’, voor- en nadat de gereformeerde synode klokgelui, orgelspel en meerstemmig gezang aan banden had gelegd.

Opvallendste conclusies

Lenarduzzi’s belangrijkste conclusie is dat de katholieke minderheid zich niet onder liet schoffelen en bijzonder vindingrijk en zelfbewust werd, juist tegen de verdrukking in. Dat betekende overigens niet dat iedereen altijd op dezelfde lijn zat. Wat te doen bijvoorbeeld met relieken als de nog altijd prachtig witte tanden van Thomas van Kempen? Moesten ze naar een veilig katholiek buitenland worden gesmokkeld of hadden ze nog wonderen te verrichten in het ketterse Zwolle? En mochten de ‘kloppen’ (kloosterloze nonnen) nu wel of niet de mis zingen? De onderlinge meningsverschillen zouden uiteindelijk in 1723 zelfs leiden tot een scheuring tussen de roomse en de oud-katholieke kerk.

Een tweede interessante conclusie is dat ook katholieken veelal loyale vaderlanders en Oranje-aanhangers waren, die bijvoorbeeld in het rampjaar 1672 niets moesten hebben van het wangedrag van de Franse ‘bevrijders’, hoe katholiek die ook waren. De protestantse angst voor een katholieke vijfde colonne was dus lang niet altijd gegrond.

Typische zin

“Niet alleen wat katholieken aantrokken, ook wat zij uittrokken was betekenisvol. [Bijvoorbeeld] … dat Amsterdamse katholieken blootsvoets de mirakelprocessie bleven lopen. Dit drukte boetvaardigheid uit. Tegelijk konden de gereformeerde Amsterdammers op deze manier niet om de katholieke overtuiging van hun stadgenoten heen.”

Redenen om dit boek niet te lezen

Als u terugverlangt naar de dagen dat de gereformeerde kerk het hier voor het zeggen had en andersge­lovigen zich vooral koest moesten houden achter gesloten deuren, dan is dit boek niet aan u besteed. De auteur is onmiskenbaar op de hand van de onderliggende partij, hoewel ze al te militante katholieken niet ontziet. Verder moet u niet schrikken van de soms lastig leesbare citaten in deels vervlogen Nederlands; een vertaling erbij was welkom geweest.

Redenen om dit boek wel te lezen

Laat ik niet zeuren: Lenarduzzi maakt maar weer eens duidelijk hoe belangrijk godsdienstvrijheid en verdraagzaamheid zijn en haar nuchter-droge, licht-ironische manier van vertellen verveelt geen moment. Katholiek in de Republiek is een formidabel voorbeeld van hoe je een mooi en verrassend historisch proefschrift ombouwt tot een verrukkelijk boek dat leest als een schelmenroman die u niet gauw weg zult leggen.

Eerder verschenen in Trouw en op Marijke Laurense

Zie eveneens Het katholicisme in Europa. Een geschiedenis, De opstand in de Nederlanden 1568-1648 en Kroniek van de Nederlandse oorlog

Samenvatting

Vrijwel meteen na het uitbreken van de Opstand werden de katholieke inwoners van de Republiek naar de zijlijn van de samenleving gedirigeerd. Hun rituelen en symbolen werden als ‘paapsche superstitien ende affgoderie’ uit het openbare leven geweerd, hun kerken en kloosters onteigend en hun priesters in de ban gedaan. Bovendien stond een bestuurlijke loopbaan niet langer voor hen open. Het verbod op de uitoefening van hun geloof en hun verbanning naar de maatschappelijke marges dwong de Nederlandse katholieken om zichzelf opnieuw uit te vinden. Wat betekende het om katholiek te zijn in de gereformeerde Republiek? Aan de hand van hun persoonlijke geschriften – variërend van dagboeken tot autobiografische poëzie – laat Lenarduzzi zien dat katholieken die vraag verschillend beantwoordden.Door de katholieke gemeenschap vanuit een aantal vernieuwende invalshoeken te benaderen, belicht zij daarnaast hoe Noord-Nederlandse katholieken op inventieve wijze hun geloof en cultuur levend hielden, zowel in de privésfeer als in het publieke domein.

Toon meer Toon minder
€ 29,50

Verwachte leverdatum: dinsdag 17 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789460044359
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
688: Vaderlandse geschiedenis
Categorieën

Uitgever
Vantilt, Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden