Martin Roemers - Relics of the Cold War

Iconen van de Koude Oorlog

Taal: Onbekend
0,25/5
2 recensies
Martin Roemers - Relics of the Cold War
Martin Roemers - Relics of the Cold War

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jan Stoel
5/5

Standbeelden in een gewonde omgeving

[Recensie] Leren we ooit van het verleden? Waarschijnlijk niet, want oorlogen blijven elkaar opvolgen. En wat leveren oorlogen op? Martin Roemers (1962), prijswinnaar bij World Press Photo 2006 en 2011  laat dat zien in zijn fotoproject Relics of the Cold War – Iconen van de Koude Oorlog. Roemers is bekend om zijn projecten die hij over meerdere jaren uitspreidt. Zo maakte hij The eyes of the war, portretten van mensen die blind geworden waren door de Tweede Wereldoorlog. In Kabul (2002) maakte hij zwart-wit portretten van ISAF-soldaten in Afghanistan. En in The never ending war (2004-2005) fotografeerde hij veteranen uit de Tweede Wereldoorlog.  In dit rijtje pas ook Relics of the Cold War. Roemers maakte daarin tussen 1998 en 2009 foto’s van overblijfselen uit de Koude Oorlog. Ter gelegenheid van de tentoonstelling in Museum De Fundatie is het boek opnieuw uitgegeven.

De Koude Oorlog was de ‘strijd’ tussen twee machtsblokken in de wereld en duurde liefst veertig jaar. Een oorlog bleef – godzijdank – uit. De vrede kon blijven bestaan door de angst voor elkaar, en het afschrikwekkend beeld van het elkaar bestoken met atoomwapens.

Op de cover van het boek staat een iconische foto die de kern van het boek weergeeft. Hij is genomen in Altengrabow op een schietterrein van het Russische leger in het voormalige Oost-Duitsland. Deze foto laat ‘de tijd’ zien. Roemers heeft een verroeste, kapotgeschoten tank gefotografeerd. Op het heuveltje staat een bunkertje uit de Keizertijd met daarin grote gaten. Het heeft de vorm van een gezicht, verkrampt in een schreeuw en kijkt uit over het landschap. Het rode markeringsteken is het teken van het huidige Duitse leger, dat het terrein nu beheert. De tijd, de angst, de verschrikking in één krachtig beeld gevangen. Het boek staat vol met dit soort foto’s: een verwrongen stuk staal op een oefenterrein voor Russische bommenwerpers in het Oost-Duitse Wittstock: een monument van staal; een landschap voor lege hulzen als ware het een begraafplaats; Poolse gevechtsvliegtuigen in de sneeuw, verkrotte kazernes en legerhospitalen, een Russische raketbasis waar SS-4-raketten met kernkoppen gericht op het westen gericht stonden. Steeds zie je dat het landschap de ruimte herwint. De laatste foto’s dateren van 2009 dus wellicht zijn de meeste relicten van dit verleden inmiddels definitief in de tijd vergleden. Prachtige foto’s in full colour, groot afgedrukt in een fraai vormgegeven boek.

Publicist H.J.A. Hofland duidt de Koude Oorlog, zet het in historisch perspectief in een bijdrage (overigens geschreven in 2006). Het artikel heeft niets aan kracht verloren. Hij citeert Huizinga die zegt dat ‘de wapenindustrie aanmaak is van oud roest’. Dat laten de foto’s in het boek ook duidelijk zien. Volgens Hofland is de Koude Oorlog begonnen tijdens de conferentie in Jalta waar de naoorlogse wereld werd georganiseerd en ook Europa verdeeld werd in twee invloedssferen. Hij roept het verleden op waarin de Bescherming Bevolking actief was in Nederland, er gezegd werd de ramen wit te schilderen als de atoombom zou vallen zodat het licht teruggekaatst zou worden.

Curator Nadine Barth noemt Martin Roemers een bijzonder archeoloog die met deze foto’s een interactie aangaat tussen het landschap en de overblijfselen van een tijdperk dat alleen nog in de hoofden van politici en militairen rondspookt. Ze noemt zijn foto’s treffend ‘standbeelden in een gewonde omgeving’ en stelt dat Roemers zich concentreert op wat zichtbaar is om zo de plek van de verschrikking grijpbaar te maken.

Martin Roemers bezocht niet alleen het Oostblok. Ook in het westen zijn tal van relicten bewaard gebleven: de wachttorens en wapendepots in Groot-Brittannië, de ondergrondse atoombunker in het Friese Grouw, het ondergrondse hoofdkwartier van het Belgische leger in oorlogstijd in Kemmel, een luchtwachttoren in Schoonebeek voor het waarnemen van laagvliegende Russische vliegtuigen, een atoombunker in Schagen van de Bescherming Burgerbevolking met op de muur een handleiding van hoe te handelen bij een atoomaanval. Alles gebeurde in het grootste geheim, op afstand van de bewoonde wereld, vaak onder de grond. Indrukwekkend zijn de ondergrondse tunnels die Roemers fotografeerde, veel beton en staal. In het boek zien we een bunker uit Oost- en uit West-Duitsland naast elkaar afgebeeld, als een statement. Daaruit blijkt dat ze er in principe hetzelfde uitzien. Net zoals wij als mensen hetzelfde zijn. Vaak zijn het tunnels die naar de duisternis kijken. Behalve die foto die de uitgang van een ondergrondse atoombunker in Kelvedon Hatch (GB) markeert: een zicht op het groen en het licht. Licht aan het eind van de tunnel. Weer die combinatie met de natuur. Van poëtische schoonheid is de foto van een bunker in de Oostzee bij Liepaja in Letland.

Impact hebben ook de foto’s van grafstenen met daarop de foto van de overledene. Dan komt de Koude Oorlog dichtbij, krijgt het een gezicht. Dat er ook hoop is toont Roemers op de foto waar twee kinderen op de betonnen wand van een Russische silo voor raketten met kernkoppen hartjes aan het tekenen zijn.

Juist nu is dit boek en de tentoonstelling relevant in een tijd dat er nieuwe spanningen zijn tussen oost en west, tussen Iran en de Verenigde Staten, tussen China en de westerse wereld, de manier waarop de Sovjet-Unie opereert. Er lijkt zich een nieuwe ‘Koude Oorlog’ aan te dienen. Zouden we van het verleden leren?

De tentoonstelling is tot en met 23 augustus 2020 te zien in Kasteel Het Nijenhuis, Museum de Fundatie.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Wouter van Dijk

Restanten van de Koude Oorlog

[Recensie] Hoewel de Koude Oorlog al decennia achter ons ligt, zijn de restanten van deze periode nog in heel Europa zichtbaar. Voor wie goed zoekt althans. En Martin Roemers heeft goed gezocht. Hij heeft als fotograaf en kunstenaar jarenlang Europa doorkruist en daarbij verstilde plekken vastgelegd waar eens de spanning voelbaar was van het Oost-West-conflict. De fotoserie is in 2009 in boekvorm uitgebracht en vanwege de tentoonstelling in Museum De Fundatie opnieuw uitgegeven.

In zo’n tien jaar fotografeerde Roemers allerlei plaatsen aan beide kanten van het vroegere IJzeren Gordijn, die vooral betrekking hebben op het militaire spierballenrollen dat zo’n veertig jaar lang de internationale politiek beheerste. Zijn project begon in 1998 en rondde hij af in 2009. Hij deed daarbij landen aan als Duitsland, Tsjechië, Polen, Rusland maar ook Engeland, Nederland en België.

Aan de fotoserie in het boek gaan een aantal korte artikelen vooraf. Roemers vertelt zelf kort over enkele van zijn ervaringen tijdens het project, waarna H.J.A. Hofland in een artikel in vogelvlucht het ontstaan en verloop van de Koude Oorlog schetst. De angst voor ‘de bom’ is het allesoverheersende thema van zijn korte bijdrage, en ook in de fotoserie komen veel raketinstallaties terug. Per slot van rekening afschrikwekkend middel nummer 1 in die dagen. Nadine Barth gaat in haar stuk juist in op de fotografische aspecten van Roemers werk, die zij omschrijft als een archeoloog, die met zijn camera in plaats van troffel en kwast de sporen van het verleden onderzoekt.

Roemers fotoserie laat de preoccupatie van de twee machtsblokken uit de Koude Oorlog met nucleaire oorlogsvoering zien. Natuurlijk was men ook voorbereid op een conventionele militaire confrontatie en zijn op de foto’s ook oude straaljagers, verroeste tanks of een berg achtergelaten munitie te zien. De meest aansprekende foto’s zijn echter die van ondergrondse atoombunkers en controlecentra, lanceerinstallaties en vervallen kazernes, waar de permanente bezetting immer paraat moest zijn als het noodlottige moment daar zou zijn. Wat daarbij opvalt is dat de ondergrondse schuilkelders in Oost en West er zo inwisselbaar uitzien, in niets zie je de grote tegenstellingen tussen de wereldideologieën die elkaar de wereldheerschappij betwistten. Daarnaast laat het ook een ander aspect zien van de periode, die Roemers in zijn artikel al verwoord: ‘Dezelfde verdediging, dezelfde angst’. Op menselijk niveau zie je hoe in beide kampen mensen zich zo goed mogelijk proberen te beschermen tegen de tegenstander. Nu de militaire centra van weleer er verlaten en verwaarloosd bij liggen zijn ze zo goed als inwisselbaar geworden. Wat rest zijn voornamelijk schroot en brokken beton om op de mestvaalt van de geschiedenis bijgestort te worden.

Een opmerkelijk en interessant aspect aan de foto’s uit het Oostblok is de grote hoeveelheid muurschilderingen die Roemers daar aantrof. Veel meer dan in het Westen zijn daar, natuurlijk deels uit propagandaoverwegingen, op veel plaatsen in kazernes muurschilderingen aangebracht. Veel hebben een militaire inslag die verwijst naar de macht en glorie van de Sovjet-Unie, maar bijvoorbeeld ook in sporthallen zijn veelvuldige sportende personen afgebeeld. Deze taferelen in de verlaten gebouwen geven het geheel een nog desolatere indruk, die tegelijkertijd nieuwsgierig maakt. Een bijzondere serie foto’s, die aan het denken zet. Zeker nu ook de jaren negentig van ontspanning alweer even achter ons liggen en Rusland opnieuw de rol van wereldspeler naar zich toe probeert te trekken.

De tentoonstelling Martin Roemers – Relics of the Cold War in Museum de Fundatie en Kasteel Nijenhuis loopt tot en met 23 augustus 2020.

Eerder verschenen op Hereditas Nexus

Samenvatting

De Koude Oorlog is voorbij - toch zijn dit er nog steeds tekenen van. Veertig jaar lang verdeelde het IJzeren Gordijn de landen van Europa in Oost en West. De wapenwedloop werd ontketend, er werden atoomschuilkelders gebouwd, en iedereen bereidde zich voor op het ergste....

De Nederlandse fotograaf Martin Roemers (1962) was tien jaar lang op zoek naar de sporen van deze periode en reisde door de landen van voormalige vijanden aan weerszijden van de lijn. Hij verkende en documenteerde ondergrondse tunnels, verlaten systeemcontrolecentra, oude kazernes, roestende tanks en vernielde monumenten. Zijn foto’s, die hier worden gepresenteerd met essays van H.J.A. Hofland en Nadine Barth, zijn een schril en ontroerend document van dit tijdperk van vijandigheid, afschrikkingspolitiek en de wapenwedloop - en dienen ook als een oproep tot toekomstige vrede.

Toon meer Toon minder
€ 29,95

Verwachte leverdatum: dinsdag 14 juli


Taal
Onbekend
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789462623057
Verschijningsdatum
januari 2020
Druk
1
Aantal pagina's
144 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
689: Oorlog en vrede
Categorieën

Uitgever
Waanders Uitgevers

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden