Voor 23:00 besteld, overmorgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Thomas Merton, Zen en de gretige vogels

Auteur(s): Thomas Merton
Taal: Nederlands
0.15/5
2 recensies
Thomas Merton, Zen en de gretige vogels
Thomas Merton, Zen en de gretige vogels
Thomas Merton, Zen en de gretige vogels

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Wolter Huttinga
3/5

Een frisse boeddhistische blik op het christendom

De auteur

[Recensie] Thomas Merton is misschien wel de beroemdste monnik van de twintigste eeuw. Hij trad in 1941 in bij de Trappisten van de Abdij van Gethsemani in de Verenigde Staten. Daar schreef hij zijn beroemde autobiografie The Seven Storey Mountain en vele andere spirituele werken die grote groepen mensen wisten te bereiken.

Thematiek

In de loop der jaren ontwikkelde Merton grote interesse voor oosterse wijsheid en dan vooral het zenboeddhisme. Merton ontdekte in zen een vorm van wijsheid die blijkbaar diep resoneerde met zijn eigen christelijke ‘geloofsgrammatica’. In Zen en de gretige vogels onderzoekt hij de verwantschap tussen christelijk geloof en zen.
Het eerste deel bevat een aantal essays van Merton over zen, die geschreven zijn in de jaren zestig. Het tweede deel bevat een dialoog tussen Merton en zenmeester Daisetz T. Suzuki.

Dit tweede deel is tot stand gekomen in de jaren vijftig en is dus ouder dan het eerste deel. Merton presenteert zen als een manier van kijken en ervaren die raakt aan wat Paulus bedoelde met de eenheid met Christus. Een citaat dat vaak terugkeert is het bijbelse “ikzelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij”. Die mystieke eenheidservaring waarin het ego en zijn verlangens zijn opgelost dient zich zowel in het christelijk geloof als in zen aan als iets van een grote eenvoud, nederigheid en alledaagsheid, zo betoogt Merton. Het gaat over een leegte die tegelijk de meest volkomen volheid is.

Merton doet zijn best om tegen karikaturen te strijden die in zijn tijd over het boeddhisme bestonden, bijvoorbeeld dat het een ‘wereldontkennende religie’ zou zijn. Zen biedt juist een frisse blik op de mystieke kern van het christelijke geloof en helpt je voorbij het blindstaren op rationele, conceptuele formuleringen, waar het westerse christendom altijd erg goed in geweest is. Tegelijk, zo betoogt Merton, helpt de blik van zen het christendom om niet te vervallen in het politiek activisme en moralisme dat hij in de jaren zestig volop in ontwikkeling zag.

Interessant

Je ontmoet Merton in dit boek als een geoefend denker in de westerse theologische en filosofische traditie. Het gaat uiteraard veel over bewustzijn, wat het betekent om een ‘zelf’ te zijn, over de scheiding tussen subject en object – typische westerse concepten waar zen een nogal cryptisch en wellicht bevrijdend licht over doet schijnen.

Mooie zinnen

“Lijden is geen ‘probleem’ alsof het iets zou zijn waar we ons buiten kunnen houden en dat we kunnen controleren. Lijden maakt, zoals zowel het christendom als het boeddhisme het zien – elk op hun eigen manier – deel uit van onze ware ego-identiteit en ons empirisch bestaan en het enige dat we eraan kunnen doen is ons middenin de tegenstelling en verwarring storten om te worden omgevormd door wat bij zen de ‘Grote Dood’ heet en in het christendom ‘sterven en verrijzen met Christus’.”

Reden om dit boek niet te lezen

Het boek zit wat merkwaardig in elkaar, chronologisch zou je het van achteren naar voren moeten lezen. Afgezien daarvan krijg je hier vooral wat losse fragmenten van een denkweg te zien waarvan je de context mist. Je hoort flarden uit een gesprek waar je verder niet bij was.

Akkoord, misschien is dat heel zen (het leven geeft zichzelf ook niet in helder gestructureerde vorm, we zitten er altijd ‘midden in’), maar van een boek mag je wat anders verwachten. Verder is het filosofisch-epistemologische jargon – dat vaak rond westerse ontmoetingen met zen hangt – wat vermoeiend.

Reden om dit boek wel te lezen

Ondanks de gedateerdheid van Mertons ontmoeting met het zenboeddhisme ben ik onder de indruk van zijn scherpzinnige en open omgang met deze traditie. Juist waar hij raakvlakken ontdekt en leert van die andere traditie is het boek heel inzichtgevend. Het is moeilijk te ontkennen dat veel van Jezus’ ontregelende uitspraken en verhalen heel zen zijn, om nog maar te zwijgen van de dwaasheid en de ‘ontlediging’ van het kruis.

Eerder verschenen in Trouw

Recensie door: Jacqueline Stil
3/5

Relatie Zen en Christendom volgens Thomas Merton

[Recensie] Thomas Merton staat niet bekend als één van de leesbaarste auteurs, toch is zijn Zen en de gretige vogels een bewonderenswaardig werkje. Hij probeert de verschillen en overeenkomsten tussen Zen en het Christendom te schetsen, waarbij Zen niet per se gelimiteerd is tot Zenboeddhisme. Hij ziet het veel breder.  Merton haalt bepaalde thema’s aan om dit te beschrijven.  Dat zijn onder andere bewustzijn, mystiek, leegte, paradijs en duivel.

Bewustzijn

Alleen katholieken die nog steeds overtuigd zijn van het belang van christelijke mystiek realiseren zich dat er ook veel geleerd kan worden van de technieken en ervaring van oosterse religie, meent Merton.  Het moderne bewustzijn heeft de neiging om de solistische luchtbel van gewaarwording te scheppen,  een ego-zelf, gevangen in zijn eigen bewustzijn, geïsoleerd en niet meer in contact met andere zelven, voor zover ze eerder dingen zijn dan personen. Het is een bewustzijn van ‘loslaten’. 

Mystiek

De christelijke mystici blijven mysterieuze symbolen, en een uitdaging voor moderne ‘ongelovigen’ op zoek naar een diepere dimensie en bewustzijn. Daar komt dan een verticale lijn bij kijken van het bewegen naar God toe. God wordt daarbij ervaren als ‘Hij die is’. Het nieuwe bewustzijn keert zich van nature naar buiten, naar geschiedenis, gebeurtenis, beweging, vooruitgang..

Leegte

Merton vraagt zich af of het Boeddhisme echt zo leven ontkennend is als het veelal wordt gezien in de westerse samenleving. De christen gelooft dat hij persoonlijk met God verenigd is, en de Zen-beoefenaar interpreteert zijn ervaring als Sunyate, ofwel als de leegte die zich van zichzelf bewust is. Wat leeg is kan vol worden. 

In het Christendom staat de objectieve leer voorop, zowel in tijd als in voortreffelijkheid. In Zen heeft de ervaring altijd voorrang. Niet in tijd, maar qua belang. Zen verwerpt elk idee van bovennatuurlijke openbaring. Ervaring echter wordt in het Christendom ook niet verwaarloosd.

De mens

Overeenkomsten tussen Christendom en Zen zouden volgens Merton eerder op het vlak van de theologie moeten liggen, dan van de psychologie of de ascese. Het Boeddhisme en het Bijbelse Christendom hebben eenzelfde kijk op de huidige toestand van de mens. Beide zijn zich ervan bewust dat de mens op de één of andere wijze niet in de juiste relatie staat met de wereld en de dingen daarin. 

Paradijs

Paradijs is een plaats op aarde, in de visie van Merton, die meer met het huidige dan met het toekomende leven te maken heeft. Een toestand van vrede en rust. Op dit punt wordt het grote verschil met het Boeddhisme duidelijk. Boeddhisme lijkt leegt, of ‘Nirvana’, als een complete ontkenning van elke persoonlijkheid. Het Christendom daarentegen ziet in de zuiverheid van hart een ‘eenheid van Geest’ een opperste en transcendente verwording van de persoonlijkheid.

De woestijnvaders (kluizenaars die Christus vereerden vele eeuwen geleden door zichzelf af te zonderen in de woestijn), drongen het exclusieve territorium van de duivel binnen, om het paradijs te vernieuwen. Het Boeddhisme heeft een uitgesproken idee over deze persoonlijkheid van de duivel (mara- de verleider).

Zen en de gretige vogels is een boek dat niet eenvoudig in een paar zinnen is samen te vatten, het lijkt meer een verzameling aforismen. De titel gaat terug op een metafoor die vleesetende vogels rond een kadaver ziet cirkelen. Zij strijken erop neer en de doden worden opgeruimd. Zen heeft geen kadaver, zegt Merton, de vogels blijven er boven vliegen, maar gaan al snel weer weg.  Dan verschijnt het ‘niets’ en dat is Zen.  De vogels hebben dat niet gezien. 

Dit is een boek dat geschikt is voor mensen met enige religieuze voorkennis, het bevat vrij veel moeilijke woorden en jargon. Het is al in 1968 geschreven door Thomas Merton, maar zeker nog actueel, omdat religies een eeuwigheidswaarde hebben. Het gaat verder dan de vaak simpele beschrijvingen van Christendom en Zen.

Thomas Feverel Merton was een belangrijk Amerikaans katholiek theoloog, dichter, auteur en sociaal activist. Hij was trappist en monnik in de Abbey of Our Lady of Gethsemani bij Bardstown in Kentucky. Als voorstander van de oecumene trad hij in dialoog met vooraanstaande vertegenwoordigers van andere religies. 

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Vertaald door Willy Eurlings



Roofvogels cirkelen rond op zoek naar voedsel, maar tevergeefs. “Wanneer ze zijn verdwenen verschijnt plotseling het ‘niets’ dat, de ‘niemand’ die er was. Dat is zen. Het was er al de hele tijd, maar de aasvogels hebben het niet gezien, omdat het niet hun soort prooi was.” Gretigheid en het willen grijpen en begrijpen moeten plaats maken voor de pure, directe ervaring van de grond van ons bestaan.


Merton onderzoekt, vaak in samenspraak met zenmeester D.T. Suzuki, de rationele ongerijmdheden van zen. Met Japanse kunst en filosofie, en de geschriften van woestijnvaders, Augustinus, Eckhart en anderen, verkent hij overeenkomsten en verschillen tussen christelijke mystiek en zen.


Verwijzend naar analogieën tussen zen en christelijke mystiek laat Merton zien dat zen ons kan helpen om ons christelijk geloof veel meer te zien als een levende ervaring. De nadruk op de leer speelt in de geloofsbeleving van katholieken zo’n overheersende rol dat die aandacht voor de geloofservaring vaak ondersneeuwt. Zen kan ons leren verder te gaan dan de formulering van het geloof, niet om deze te verwerpen, maar om tot grotere innerlijke diepte te komen.

Toon meer Toon minder
€ 19,90

Verwachte leverdatum: zaterdag 04 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789463403061
Verschijningsdatum
september 2021
Druk
1
Aantal pagina's
216 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
700: Theologie algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Uitgeverij Damon VOF

Vertaald door
Willy Eurlings

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden