Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De kosmos geschreven

Een twaalfde-eeuws scheppingsverhaal

Auteur(s): Bernard Silvestris
Taal: Nederlands
0.15/5
1 recensie
De kosmos geschreven
De kosmos geschreven
De kosmos geschreven

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Marijke Laurense
3/5

Een twaalfde-eeuws scheppingsverhaal

De auteurs

[Recensie] Veel is er niet bekend over Bernard Silvestris, behalve dan dat hij ergens in de twaalfde eeuw leefde en mogelijk als kanunnik aan de kathedraalschool in het Franse Tours werkte. Ook heeft hij zijn Cosmographia rond 1147 voorgedragen aan paus Eugenius III, die er geen bezwaar tegen schijnt te hebben gehad. Zijn vertaler en inleider, Piet Gerbrandy (1958), is naast classicus aan de Universiteit van Amsterdam ook poëziecriticus, (gelauwerd) dichter en vertaler van Boëthius’ Troost in filosofie. Mede-inleidster Guusje van der Meij is docente Grieks en student-assistent aan de Universiteit Leiden.

De thematiek

Laat ik nu altijd gemeend hebben dat de christenheid zich tot de Renaissance en Copernicus en Galilei braaf beperkte tot het Bijbelse scheppingsverhaal. Blijkt ene Silvestris in de twaalfde eeuw al (of is het: nog?) een heel andere voorstelling te hebben gehad van het ontstaan van de kosmos en de mens. Niet dat hij eraan twijfelde dat de aarde het middelpunt van het heelal was en dat de mens in een paradijselijke tuin was geschapen. Maar voor zijn versie van het oerverhaal grijpt Silvestris vooral terug op voorchristelijke bronnen als Plato en Cicero en het esoterische ‘corpus hermeticum’, dat een rechtstreeks, astrologisch verband legt tussen wat er zoal in het boven- en ondermaanse gebeurt.

In het eerste deel van zijn boekMegakosmos, vertelt Silvestris in twee allegorische gedichten en prozastukken hoe de kosmos tot stand is gekomen. Vrouwe Natuur is de stoffelijke chaos en bandeloosheid namelijk beu en smeekt Vrouwe Geest een ordelijke en zoveel fraaiere kosmos te scheppen. Waarop Geest de elementen vuur, water, aarde en lucht van elkaar scheidt, de engelen, sterren, planeten en winden schept en de aarde in een encyclopedisch-dichterlijke opsomming voorziet van bergen, rivieren, beplanting en dieren. Geest heeft dan de smaak zo te pakken, dat ze besluit als kroon op dit werk de mens te maken.

Wat nog heel wat voeten in aarde heeft, zo blijkt uit de zeven gedichten en prozastukken van deel twee, Microkosmos. Zo moet Natuur eerst op zoek naar de schier onvindbare Hemelse, waarna ze samen nog alle planeten bezoeken voordat ze op aarde contact leggen met hun zuster Groei en haar dochters Theorie en Praktijk. Dan pas kunnen de dames uit de laatste restjes kwaadaardige materie eindelijk de schepping vervolmaken met de mens (lees: man). Ook dat gaat van boven naar beneden, van het hoofd (met daarin de ziel, de verbeelding, de rede en de meeste zintuigen), naar de borst (waarin het hart, de levenskracht) tot aan zijn helemaal onderaan bungelende geslachtsdelen, ter compensatie van de sterfelijkheid.

Opvallendste stelling

Opmerkelijk verschil met het Bijbelse scheppingsverhaal is dat God (toch de ‘eerste oorzaak’ en vader van Vrouwe Geest) zelf geen actieve rol speelt: de schepping van de kosmos en de mens/man blijkt een en al vrouwenwerk te zijn. Christus wordt slechts terloops genoemd; over het idee dat hij de mensheid komt verlossen, is twaalfde-eeuwer Silvestris opvallend zwijgzaam.

Mooiste zin

Silvestris’ tevreden slotzin: “De kosmos is compleet – de mens heeft leden nodig / die Groei hem geeft om zijn bestaan te rekken: / het hoofd met uitkijkpost, twee oren voor muziek, / een voet die gidst, een hand die scheppen kan.”

Redenen om dit boek niet te lezen

Het is maar goed dat deze kosmografie voorzien is van een degelijke inleiding en dan nog blijven sommige prozastukken zware inspanningslectuur. Zo is me de verhouding tussen Tijd en Eeuwigheid ook na drie keer lezen nog altijd een raadsel.

Redenen om dit boek wel te lezen

Hoewel wetenschappelijk gezien natuurlijk volstrekt achterhaald: Silvestris’ kosmografie is smakelijke kost voor de esoterici onder ons. Nuchterder zielen kunnen hun hart ophalen aan de vaak inderdaad fraai vertaalde poëtische beelden uit dit curieuze scheppingsverhaal, uit een tijd dat de grenzen tussen wetenschap, filosofie, theologie en literatuur nog vloeibaar waren.

Eerder verschenen in Trouw

Samenvatting

Vertaald door Piet Gerbrandy


Ingeleid en toegelicht door Piet Gerbrandy en Guusje van der Meij



De eerste helft van de twaalfde eeuw was een periode van ongebreidelde creativiteit. In Tours aan de Loire schreef Bernard Silvestris een verbluffend werk, waarin vrolijke poëzie en filosofische dialogen gecombineerd zijn om een wonderlijk verhaal te vertellen over het ontstaan van het universum en de constructie van de mens, een schepsel dat even breekbaar als inventief is. Bernard baseerde zich op Plato en Boëthius, maar liet zich ook inspireren door de nieuwste inzichten uit de natuurwetenschappen. In De kosmos geschreven zijn het vrouwen die de dienst uitmaken. De goddelijke Natuur neemt het initiatief door haar moeder Geest op te roepen uit weerbarstige Stof een fraaie wereldorde te scheppen. De dichter volgt het scheppingsproces op de voet en vormt zo een kosmos van taal.

Toon meer Toon minder
€ 24,90

Verwachte leverdatum: dinsdag 18 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789463403108
Verschijningsdatum
november 2021
Druk
1
Aantal pagina's
176 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Uitgever
Uitgeverij Damon VOF

Vertaald door
Piet Gerbrandy

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden