Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Mozes’ nalatenschap

Mensenrechten in historisch perspectief

Auteur(s): Herman M. van Praag
Taal: Nederlands
0.1/5
2 recensies
Mozes’ nalatenschap
Mozes’ nalatenschap
Mozes’ nalatenschap

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Bert Altena

Zoektocht naar mensenrechten in historisch perspectief

[Recensie] Herman van Praag heeft een indrukwekkende carrière als psychiater achter de rug. De inmiddels 92-jarige blijft echter actief. De laatste jaren verschenen er tal van publicaties van zijn hand, waarin zijn fascinatie voor godsdienst en zingeving tot uitdrukking komt.

In Mozes’ nalatenschap gaat Van Praag de genealogie van de mensenrechten na. In onze seculiere samenleving wordt de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948, bijkans heilig verklaard. De wortels daarvan liggen volgens het gangbare verhaal in de Franse Revolutie en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring van ruim 200 jaar geleden. Maar volgens Van Praag komen de echte credits toe aan Mozes, de profeet die ver voor onze jaartelling het slavenvolk Israël uit Egypte bevrijdde en het de Thora schonk, een wetboek vol praktische leefregels. De mensenrechten, die wij als moderne en democratische verworvenheden beschouwen, vind je volgens Van Praag al bij Mozes. Vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn als morele principes in de woestijn uitgevonden. Mozes was daarmee zijn tijd ver vooruit. En dat wordt niet altijd voldoende onderkend.

Van Praag, zelf joods, heeft zich tot doel gesteld dat recht te zetten. Hij is er eens goed voor gaan zitten om Mozes eerherstel te verlenen.
Volgens hem schuilt de kern van de mensenrechten in het begrip fatsoen. Een ‘fatsoenlijke samenleving’ valt samen met een ‘democratische rechtsstaat’, waarin “ieder individu zich vrij kan ontwikkelen […] zich gerespecteerd weet, ongeachte zijn afkomst, geloofsovertuiging en maatschappelijke status […] waarin de sterken zich niet meer rechten aanmatigen dan anderen” (p. 30). Het zijn waarden die al in de Mozaïsche zedenleer – Van Praag’s typering – gestalte krijgen, zo illustreert hij uitvoerig aan de hand van teksten uit de Thora.

Een groot deel van het overigens fraai uitgegeven boek bestaat uit de beschrijving van de aanloop naar respectievelijk de Franse en Amerikaanse revolutie en de daaruit voortgekomen mensenrechten. Beide blijven echter onder de maat van ‘Mozes’ meesterwerk’ (Van Praag). In Frankrijk had men daar totaal geen aandacht voor. En waar men in Amerika wel beïnvloed werd door Bijbelse inzichten uit de Thora, werd dat verzuimd expliciet te maken. Ernstige nalatigheid. Is hier sprake van ideeën-plagiaat? Dat is kras uitgedrukt, maar het lijkt er wel op. Het principe van de mensenrechten moest na duizenden jaren worden herontdekt en opnieuw geformuleerd!”, oordeelt Van Praag (p. 174).

Dit laatste citaat geeft een indruk van de eigen stijl van de auteur. Regelmatig krijg je het idee dat hij de tekst heeft gedicteerd, in gesprek met zichzelf of met een denkbeeldige gesprekspartner: “Ga ik met mijn mening kort door de bocht? Zeker. Te kort door de bocht? Ik meen van niet” (p. 138); en zo zijn er tal van passages aan te wijzen die onbedoeld een bepaald komisch effect hebben.
De tekst is samengesteld uit allerlei verschillende elementen, motto’s, preambules, intermezzo’s en passages, zoals die over Abraham (p. 218-219), die afleiden van de hoofdlijn van het betoog. Het draagt niet bij aan een heldere opbouw, maar verhoogt wel het avontuurlijk karakter van de leeservaring.

De charme van dit boek is dat het door dit alles een zeer persoonlijk verhaal is geworden, waarin de emotionele betrokkenheid van de auteur bij zijn onderwerp op iedere pagina te proeven is. Het maakt het lezen ervan tot een bijzondere ervaring.

Eerder verschenen op NieuwWij en Bert Altena

Recensie door: Evert van der Veen
2/5

Met dank aan Mozes

[Recensie] De missie – want zo mag je dit boek over Mozes Herman van Praag wel noemen, is om duidelijk te maken dat onze mensenrechten ouder zijn dan de Verlichting en hun wortels hebben in de Joodse bijbel, de Thora. Hij concludeert dan ook enthousiast: “Mozes was zijn tijd heel ver vooruit” (p. 142).

Herman van Praag maakt – terecht – een voorbehoud: hij is geen historicus of theoloog maar iemand die vanuit een betrokken en positieve houding de – Joodse – bijbel leest. Opmerkelijk is zijn keuze voor het woord fatsoen als uitgangspunt om de religieuze traditie te verkennen terwijl het woord gerechtigheid meer Bijbelse wortels heeft en de kern vormt van profetische kritiek op de toenmalige joodse samenleving. Nu komt Van Praag tot de gewaagde conclusie “…dat de idee ‘fatsoen’ stamt uit de ‘koker’ van Mozes’ opdrachtgever en onder woorden werd gebracht door Zijn penvoerder Mozes” (p. 217). Dat lijkt mij toch duidelijk het inlezen van westerse begrippen in het idioom van de bijbel.

Herman van Praag komt op voor het eigen karakter van de Joodse bijbel die christenen het Oude Testament noemen, een benaming die gemakkelijk verkeerd kan worden uitgelegd. Van Praag gaat met een zekere hartstocht de discussie aan met tijdgenoten die de bijbel vooringenomen, eenzijdig of onjuist interpreteren. Zo bespreekt hij kort de visie van Herman Finkers op de decaloog en komt de religiekritiek van Rudi Kousbroek, Bert Keizer en Paul Cliteur kort ter sprake.

Jammer in dit boek zijn de lange uitweidingen over de Franse revolutie en de geschiedenis van de Verenigde Staten. Deze uitvoerige zijpaden hebben – te – weinig verband met wat Herman van Praag zich in dit boek als kern ten doel stelt, namelijk dat mensenrechten een Bijbelse basis in de Thora hebben. Dit loffelijke streven komt uiteindelijk te weinig uit de verf en had meer verdiept kunnen worden wanneer Van Praag zich hiertoe had beperkt. De decaloog van Mozes – ‘de tien geboden’ genoemd in de wandelgangen – krijgt amper aandacht terwijl hier zoveel wezenlijks over menselijke verhoudingen in de samenleving wordt gezegd. De titel van dit boek belooft dan ook meer dan de inhoud waarmaakt.

Herman van Praag is emeritus hoogleraar psychiatrie van de universiteiten Groningen, Utrecht en Maastricht. Hij is niet religieus opgevoed maar beschouwt zich als een liberale jood. Na zijn emeritaat verschenen er verschillende publicaties over religie van zijn hand: Net voorbij de rede, Het verstand te boven, Slecht zicht.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Met een voorwoord van Frank Koerselman

Elke fatsoenlijke samenleving respecteert algemene mensenrechten, zoals onder andere vastgelegd in de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens. Maar waar ligt de bakermat van het idee dat de mens grondrechten heeft en waar werden ze voor het eerst nader gespecificeerd?


In de christelijke wereld werd eeuw na eeuw geleerd dat ze te vinden zijn in de Bijbel, met Jezus als woordvoerder. In meer seculiere kring worden vooral de verlichtingsdenkers als voornaamste inspiratiebron gezien, met als brandpunten de Amerikaanse en Franse revoluties.

In 'Mozes’ nalatenschap' betoogt Herman M. van Praag dat fatsoen en rechtsregels hand in hand gaan en voert hij ons langs historische gebeurtenissen en documenten om te tonen dat de basis voor algemene mensenrechten te vinden is in de Thora. Opgetekend door Mozes, de grootste sociale hervormer aller tijden.

Toon meer Toon minder
€ 24,90

Verwachte leverdatum: vrijdag 28 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789463403153
Verschijningsdatum
december 2021
Druk
1
Aantal pagina's
304 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Uitgever
Uitgeverij Damon VOF

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden