Het portret

Auteur(s): Piet Talsma
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Het portret
Het portret
Het portret

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Jan Stoel
4/5

De gevolgen van wegstoppen van verdriet

[Recensie] Op de cover van Het portret, de voornamelijk autobiografische psychologische roman van Piet Talsma (1946) prijkt een foto van de sluis Dokkumer Nieuwe Zijlen, een klein buurtschap ten noordoosten van Kollum. Talsma groeide op in het noordoosten van Friesland. De roman is opgedragen aan zijn ouders en dat heeft alles te maken met het geheim en de tragedie waar het gezin mee te maken had in maart 1945.

Bij de familie Damsma, Het Portret is een roman dus dan gaat het niet over Talsma, staat één traumatische gebeurtenis centraal: het overlijden van de negen maanden oude Renske Pietje aan difterie, net voor de bevrijding in 1945. Ruim een jaar na de dood van Renske wordt Piet Damsma geboren. Op het dressoir in het gezin staat een foto, het portret van Renske, maar over haar dood wordt niet gesproken. Er is nog een geheim waar Piet op straat iets over hoort. Het zet zich allemaal vast in zijn hoofd, het laat hem niet los. In de jaren negentig van de vorige eeuw raakt Piet in een crisis en nadat hij van melanoomkanker hersteld is gaat hij reflecteren op zijn leven en besluit hij met zijn vrouw Maureen de route van het Pieterpad te lopen. De roman gaat over het proces dat de hoofdpersoon doormaakt om het verborgen verdriet en het effect daarvan op zijn leven een plek te geven.

“Mijn analyse was dat ik het verdriet van mijn ouders had overgenomen, hun gemis aan mijn gemis van een zusje had toegevoegd.”

Het verhaal ontwikkelt zich langs twee verhaallijnen. De eerste, verteld vanuit het ik-perspectief van Piet, beschrijft de Pieterpadtocht van Piet en Maureen. Daarin komen herinneringen aan vroeger terug, leren we het hoofdpersonage kennen, zijn familie, de omstandigheden waarin ze leefden “ik woonde als een hamster in een kooi, beschermd en begrensd in het noordoosten van Friesland” en zijn ontwikkeling naar de man die hij geworden is. Als ze in Schoonoord aankomen, waar een oom van Maureen schoolhoofd was, komt de verliefdheid naar voren, later passeert zijn loopbaan in het onderwijs de revue, en in Melick bezoeken ze een evacué die in de oorlog vanuit Limburg op de boerderij van Damsma was ondergebracht en die precies weet wat er met Renske gebeurd is. De tweede verhaallijn, verteld door een alwetende verteller, gaat over de periode 23 maart tot en met 31 maart 1945 en is de reconstructie van de laatste dagen van Renske. Beide verhaallijnen zijn organisch verknoopt en vormen de opmaat tot de loutering van Piet.

De personages in de roman zijn levensecht. De roman munt uit door intelligente verbindingen. Het Pieterpad is er een van. De tocht is een metafoor voor het leven van het hoofdpersonage van de roman, dat ook Piet heet. Een reis vol ontmoetingen, verrassingen, tegenslagen, momenten van terugkijken, reflectie op je zelf, een zoektocht naar wie je zelf bent. Het Pieterpad is genoemd naar de apostel Petrus die op 29 juni gestorven is. Dat is ook de datum waarop Renske geboren is. Dan is er de rol van de muziek. Piet, afkomstig uit een hervormd gezin, bespeelde op zijn dertiende al het kerkorgel. Ieder hoofdstuk begint met de titel van een muziekstuk, een lied dat meteen de kern van het hoofdstuk weergeeft. Hoofdstuk 2 heeft als titel Komm, Jesu, Komm (BWV 229), een begrafenismotet van  J.S. Bach. In dit stuk spelen het samenklinken van twee koren en de polyfonie van stemmen een rol. Het thema van het motet is dat de dood het moment is waarop de mens, moe van het aardse leven, kan vertrouwen op Jezus. Talsma verbindt dat met de ziekte van Piet Damsma, en met het gezin waarin de dood van Renske een blokkade voor het uiten van emoties was. “Wij vormden met elkaar vijf Waddeneilanden.” Aparte stemmen die toch samenklinken.

Het Portret is geen zwaar boek. Talsma heeft verschillende spanningsbogen in het verhaal gebracht: gaat het lopen van het Pieterpad wat opleveren, wat is er gebeurd met Renske (heeft zijn oudere broer Wim ermee te maken? Waarom telt het gezin Damsma maar drie kinderen terwijl alle andere gezinnen zo groot zijn?) Daarnaast schetst Talsma overtuigend de periode van de jaren veertig tot nu. Hij schrijft precies. “Als rupsen op weg naar het sappigste blad beweegt het kerkvolk zich naar het middelpunt van het kleine boerendorp”, schrijft hij als de kerkklok luidt. Als hij koeien ziet: “De kleine melkfabriekjes (…)waarbij de dikke aders over hun lijf leidingen lijken waar je nog net niet de melk doorheen ziet lopen.” Hij observeert goed en weet dat beeldend in taal om te zetten.

Talsma tilt het persoonlijk verhaal naar een hoger niveau door de filosofische bespiegelingen die hij in de roman verwerkt: “Wachten is tevergeefs het ongeruste ik het zwijgen opleggen”, “Ergens aankomen betekent nog niet dat je er al bent”, “De kunst is gedachten te ontwikkelen die niet alleen heilzaam voor de geest zijn, maar ook voor het lichaam”. En dan is er nog dat andere beeld dat zich in de hoofd van de lezer vastzet. In april 1944 werd de sluis Dokkumer Nieuwe Zijlen door de Binnenlandse strijdkrachten in bezit genomen. Op die plek staat een oorlogsmonument beeld van een Friese, zittende man die met zijn linkerhand een kind beschermt dat voor hem staat. Het beeld kijkt uit over het Friese land: alsof hij de inwoners wil beschermen en dus ook Piet.

Eerder verschenen op Hebban

Samenvatting

'Zij is je zusje, dat maar negen maanden oud is geworden', zei mijn moeder toen ik naar de foto op het dressoir bleef staren. 'Ze is gestorven in de oorlog. Van de een op de andere dag werd ze heel ziek en de dokter kwam te laat.' Verder vragen durfde ik niet; mijn moeders stem viel weg en haar wangen werden nat. Ze moest veel van dat zusje gehouden hebben: ik had mijn moeder nog nooit zien huilen.

In deze overwegend autobiografische roman beschrijft de auteur hoe een gestorven zusje vlak voor de bevrijding een onuitwisbaar stempel drukte op zijn gelukkige jeugdjaren. Een familiegeheim, geopenbaard op straat, zorgde voor meer onrust en afstand.

Een crisissituatie, ernstige ziekte, in de negentiger jaren, leidde bij hem tot een weg naar binnen, die hij beschrijft tijdens het wandelen via het bekendste lange-afstandspad van Nederland: het Pieterpad.

Een bijzondere roman over een lange weg, die uiteindelijk naar de essentie leidt.

Piet Talsma (1946) is opgegroeid in het noordoosten van Friesland. Een onderwijs- en coachingscarrière voerde hem langs scholen in Rijnsburg en Emmeloord. Na zijn pensionering in 2007 kwam er tijd vrij voor een langgekoesterde wens: schrijven over het leed dat zijn ouders was overkomen in de nadagen van de oorlog.

Ook schrijft hij poëzie, columns en was hij verantwoordelijk voor de (cabaret)teksten voor de openingsproductie van de schouwburg in zijn woonplaats: Emmeloord.

Toon meer Toon minder
€ 18,50

Verwachte leverdatum: vrijdag 06 maart


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789463651950
Verschijningsdatum
december 2019
Druk
1
Aantal pagina's
203 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
402: Waargebeurde verhalen

Auteur
Uitgever
Elikser B.V. Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden