Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De ontdekking van Urk

Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
De ontdekking van Urk
De ontdekking van Urk
De ontdekking van Urk

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Evert van der Veen
4/5

Een indringende kennismaking

[Recensie] Wat heeft een Vlaamse journalist in Urk te zoeken? Helemaal niets eigenlijk maar Matthias Declerq werd in 2009 op pad gestuurd om op Urk een verhaal te schrijven omdat er een moord was gepleegd. Hij werkt voor De Morgen en schreef in 2017 de roman De val waarmee hij de tweede prijs won voor debuterend schrijver.

Urk was destijds voor hem een onbekende wereld die hem wel fascineerde, zelfs in die mate dat hij na tien jaar besloot om voor langere tijd terug te keren. De tijd die er overheen is gegaan, laat al zien dat Urk hem na zijn eerste kennismaking niet meer heeft losgelaten. Hij besloot vorig jaar om een tijdje op Urk te gaan wonen om zo de mensen écht te leren kennen en alle aspecten van het dorp van dichtbij mee te maken.

Kán dat? Een nieuwsgierige journalist, geen Nederlander en… geen gelovige. Dan wordt het toch wel spannend zou je denken. Zo voelt Matthias dat ook wel een beetje: “Van meet af ben ik een curiosum in dit Bijbeldorp”, pag 35. Al doet hij er alles in om met mensen in contact te komen en het is bewonderenswaardig dat hij werkelijk iedereen te spreken krijgt. Hij gaat op pad, met zijn vouwfietsje en weet werkelijk overal binnen te komen en mensen aan het praten te krijgen. Door zoveel mogelijk één van hen te worden, weet hij het vertrouwen van mensen te winnen en laat men hem in hun eigen omgeving toe.

Er komen dan ook mooie maar tevens aangrijpende en zelfs trieste verhalen los. Urk is gevarieerder dan wij denken, heeft onvermoede en ook zwarte kanten die je misschien niet had vermoed en niet achter deze mensen had gezocht.

Urk was eeuwen lang een eilandje in de Zuiderzee: “Het was al wat we hadden. Maar alles is veranderd” aldus de schipper die Matthias op Urk brengt. Bij aankomst vindt hij in zijn kamer op tafel een boekje Hoe kan ik God leren kennen? Dat beantwoordt precies aan het beeld dat wij van Urk hebben: archaïsch – vroom, een reservaat van stoere visser met stevige orthodoxe opvattingen. Dat beeld klopt grotendeels wel maar het heeft ook schaduwzijden zoals Matthias Declerq verderop in zijn boek laat zien.

In eerste instantie – en daar blijft hij ondanks alles ook bij – is het een bijzondere en vriendelijke wereld waar hij in terecht komt. Met gevoel voor details weet hij de sfeer te tekenen, mensen te typeren en gebeurtenissen te beschrijven. Een fraai voorbeeld daarvan is het gesprek met ds. Brons die een kerkhistorische verhandeling van enkele uren houdt. De sfeer in zijn studeerkamer en de rol van zijn koffie serverende vrouw wordt prachtig getekend.

Zo maakt de lezer het verblijf echt met hem mee en gaat het verhaal steeds meer intrigeren. De auteur weet historische gegevens mooi in zijn verhaal te verweven waardoor het boek onderhoudend en tegelijk informatief is. Het is niet slechts een sfeerbeeld maar een dieptepeiling van binnenuit waar hij veel moeite voor doet en die wordt overal beloond met open gesprekken.

In contacten met visser komen uiteraard de verhalen over de zee los: ongelukken die in de loop der jaren de nodige slachtoffers eisen. Het vissersmonument gedenkt hun namen en is voorzien van een poëtische tekst. “Religie en visserij zijn al eeuwenlang verstrengeld in dit dorp” dat meer dan 25 kerken telt. Matthias bezoekt alle kerken om zo de mensen en hun religie te leren kennen. Hij ervaart een “dorp doordesemd van geloof”. Dat zorgt ook voor tegenstellingen want de nuanceringen in religie zijn velerlei en voor een buitenstaander vaak moeilijk te begrijpen. Matthias voert gesprekken met mensen uit vele kerken, ook met hen die ‘anders’ zijn zoals een vrouw die minder orthodox denkt en daardoor in conflict raakte met haar vader en een man die homofiel is wiens moeder alleen maar zei ‘stop daarmee’ en de vrouw die het slachtoffer is van incest door haar vader maar geen gehoor vond. Er zijn ook andere stromingen zoals de evangelischen die een jonge vrouw dopen in het IJsselmeer.

Een Marokkaans gezin is hier komen wonen omdat de man als visser werkzaam is maar hun woning werd het mikpunt van gewelddadige vernielzucht. “Dit dorp is zo wit als slagroom,” verzucht Matthias Declerq en dat is één van die zeldzame momenten dat hij zich even laat gaan. Je voelt natuurlijk hier en daar zijn persoonlijke mening wel maar die weet hij toch goed te verbergen achter zijn verslag dat toch niet afstandelijk wordt maar betrokken overkomt.

Er is weinig ruimte om ánders te zijn en de neiging tot conformisme, puur uit zelfbehoud, is dan ook groot. Matthias laat zien dat de uiterlijke eenheid van ‘wij Urkers’ tegelijk ook veel onderliggende verdeeldheid maskeert. Het oorspronkelijke Urk bestaat nog slechts ten dele. Ook hier is ‘het dorp gemoderniseerd’ zoals Wim Sonneveld bezong in zijn liedje ‘Het dorp’.

Die ‘modernisering’ komt scherp naar voren in de vele illegale bars die zich op het industrieterrein bevinden. Drank en drugs vieren hier hoogtij. Het is een nogal ontluisterend beeld dat hier van het vrome Urk opduikt. Het boek sluit af met een hoofdstuk over de visserij waarin de laatste tientallen jaren grote veranderingen zijn opgetreden. Matthias gaat mee op zee en beschrijft de verandering kernachtig: “je werkt niet meer op zee, je werkt nu in de vis”, pag 277. De vissersvloot bevindt zich grotendeels elders aan de Noordzeekust, nu is het vooral de visverwerkende industrie die op Urk beeldbepalend is en voor veel werkgelegenheid zorgt. Dit hoofdstuk is zeer informatief: de omzet bedraagt maar liefst 1,5 miljard euro. Ook keerzijden als vangstquotum en visfraude komen ter sprake en zo heeft dit boek een actueel einde.

De indruk die dit boek achterlaat, beantwoordt enerzijds aan het tamelijk stereotiepe beeld dat we van Urk hebben maar met name het gedrag van jongeren in hun vrije tijd is vrij schokkend, al wordt dat door de Urkers zelf in mindere mate zo ervaren. Zij tolereren dit min of meer vanuit de gedachte dat het bij de jeugdjaren hoort en vanzelf overgaat wanneer jongeren trouwen en kinderen krijgen.

Een boeiend verhaal waar veel tijd aan is besteed!

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Lalagè

De onzekere toekomst van een vissersdorp

[Recensie] De ontdekking van Urk is het verslag van een Vlaming die een half jaar lang op Urk woonde. Journalist Matthias Declercq werd in 2009 naar het voormalige eiland gestuurd voor een artikel over de moord op een jongen van veertien. Het dorp liet hem niet los en tien jaar later besloot hij om zich er helemaal in te verdiepen, want wat is er toch aan de hand in dat zwaar christelijke dorp waar jongeren zo uit de band springen dat ze het landelijke nieuws halen?

Het oude dorp van Urk ziet er idyllisch uit, met de houten huizen en uitzicht op zee. De visserij vormt nog steeds de belangrijkste inkomstenbron. De vissermannen zijn van maandag tot vrijdag op zee en veel vrouwen werken op de visafslag. Urkers zijn trots op hun eiland en de saamhorigheid is groot. Wie ziek is hoeft heus niet zelf te koken, want de buren komen wel eten brengen. Maar de sociale controle kan ook erg beklemmend werken. Wie afwijkt, houdt liever zijn mond. Velen grijpen dan naar de fles om hun gevoel te verdoven.

Bijna alle Urkers zijn christelijk: 98% hoort bij een kerk. Op Urk vind je alles van thuislezers en oud-gereformeerden met zwarte kousen tot aan de PKN en blije evangelischen. Om hier iets van te snappen, gaat Matthias op bezoek bij een dominee die hem een paar uur college geeft over de kerkgeschiedenis. Ik heb er bewondering voor hoe hij dit heeft samengevat tot een paar bladzijden klare taal, terwijl hij van huis uit alleen de katholieke kerk kende, de enige die er niet is op Urk. Matthias bezoekt alle kerken. In het begin wordt hij nog aangegaapt, maar al snel weet iedereen wat ‘die Belg’ komt doen. Toch duurt het een hele tijd voordat sommige mensen heel voorzichtig en anoniem durven te vertellen wat er echt speelt.

Matthias observeert en oordeelt niet. Naast het kerkbezoek gaat hij ook naar de illegale bars op het industrieterrein. Hij durft het zelfs aan om een week mee te gaan vissen. Als buitenstaander ziet hij dingen waar anderen misschien overheen kijken. Het boek leest als een trein en toch is het genuanceerd. Niet alle Urkers zijn aan de drank of de drugs. En niet iedereen deed mee aan de fraude met de visquota, al wisten hele kerkenraden ervan.

Diverse mensen worden geportretteerd: de vissers, de jongens op hun brommers, een socioloog die van Urk naar Amsterdam verhuisde, Oost-Europese gastarbeiders die op de visafslag werken, plus een paar vrouwen. Verder komen die alleen voorbij als ze koffie met mergpijpjes serveren terwijl Matthias met hun man in gesprek is. Ik had graag willen lezen over hoe het is als je man de hele week op zee is en je alleen een groot gezin opvoedt. En hoe is het om als meisje op Urk te wonen terwijl de jongens stenen door ruiten gooien, voel je je dan wel veilig? Of zie ik het verkeerd en zijn er ook meisjes bij de groep jongeren die de teststraat van de GGD in de fik zette?

Het past misschien wel bij dit dorp om de nadruk te leggen op de mannen. Toch verandert Urk, net als de rest van Nederland. Steeds meer vrouwen gaan buiten de deur werken. Er komen langzaam meer mensen die niet meer naar de kerk gaan. De visindustrie staat onder druk door Europese wetten en de vis uit de Noordzee wordt beconcurreerd door geïmporteerde vis. Sommigen zoeken hun heil dan maar in de drugshandel. Naar het einde van het boek wordt de sfeer steeds grimmiger. De toekomst is onzeker. De één stort zich dan op het geloof en de andere op drank of drugs. Of alledrie. Na het lezen van dit boeiende boek vind ik dat toch iets minder vreemd.

Eerder verschenen op Lalagè Leest

Samenvatting

De Belgische schrijver en journalist Matthias M.R. Declercq werd in 2009 een dag naar Urk gestuurd om verslag te doen van een moordzaak. Het dorp fascineerde hem zo, dat hij tien jaar later besluit op het voormalige eiland te gaan wonen, om te doen wat indertijd niet is gelukt: doordringen tot de kern van deze voor de buitenwereld zo onbekende gemeenschap.
Declercq woont als vreemdeling in het hart van het dorp en gaat mee vissen, bidden en drinken. Stap voor stap openbaart zich de werkelijkheid. Declercq observeert een minzaam en godvrezend volk, maar ontdekt ook een schimmige en tragische wereld, met jeugdige baldadigheid, visfraude en drugs. Een wereld waarin niks is wat het lijkt.
Declercq is er in deze persoonlijke queeste in geslaagd de identiteit bloot te leggen van 's lands schijnbaar meest gesloten en onbegrepen gemeenschap.

Toon meer Toon minder
€ 17,00

Verwachte leverdatum: dinsdag 27 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789463810265
Verschijningsdatum
oktober 2020
Druk
1
Aantal pagina's
328 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Samenleving en sociale wetenschappen
  • Samenleving en cultuur: algemeen
Categorieën

Uitgever
Podium Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden