Bazarow stopt per 25 mei als boekverkoper, maar gaat door als boekenplatform. Lees hier het nieuwsbericht !

Een land om te leven

100 dagen protest in Wit-Rusland

Auteur(s): Ardy Beld
Taal: Nederlands
2 recensies
Een land om te leven
Een land om te leven
Een land om te leven

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jos van Dijk

Honderd dagen opstand

[Recensie] Ardy Beld heeft op Sargasso meerdere keren verslag gedaan van de demonstraties in Wit-Rusland tegen het dictatoriale regime van Loekashenko. Hij heeft nu een aantal interviews gecombineerd met een chronologie van de gebeurtenissen tot begin dit jaar met enige achtergrondinformatie gebundeld in Een land om te leven; honderd dagen protest in Wit-Rusland. Het boek geeft een beeld van dappere demonstranten, die opkomen voor een in Nederland al zo lang vanzelfsprekende vrijheid en democratie, en hun getuigenis van de gewelddadige repressie waar zij als dissidente Wit-Russen onder te lijden hebben.

In Wit-Rusland is er sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie vaker tegen Loekashenko en voor meer vrijheid en democratie gedemonstreerd. Maar nooit zo lang en met zulke grote massa’s mensen als in het najaar van 2020 na de presidentensverkiezingen van 9 augustus. Even ter herinnering: Loekashenko had al ruim voor de verkiezingen twee van zijn tegenkandidaten, Sergej Tikhanovsky en Viktor Babarikov, gevangen gezet. De derde, Valeri Tsepkalo, nam voortijdig de wijk naar het buitenland. Daarop meldde de vrouw van Tikhanovsky, Svetlana, zich als presidentskandidaat. Volgens de kiescommissie kreeg ze bijna 10% van de stemmen en Loekashenko 80%. Dat geloofde geen enkele Wit-Rus. Massaal kwamen ze in het geweer voor nieuwe, eerlijke verkiezingen.

Overvolle gevangenissen

Alle zondagen van het afgelopen najaar gingen tienduizenden, aanvankelijk zelfs honderdduizenden, mensen de straat op om te protesteren. Die demonstraties verliepen doorgaans vredig. Ze werden in de eerste maanden ook in zekere zin getolereerd. Maar aan de randen van de massa’s en na afloop van de demonstraties sloeg de oproerpolitie OMON toe. Gemaskerde anonieme mannen sleurden lukraak demonstraten in geblindeerde busjes en leverden hen af op het politiebureau. Veel demonstranten werden daar gemarteld en al dan niet na een snel proces opgesloten voor een paar dagen of weken. De gevangenissen raakten overvol. Verwanten van gearresteerde demonstranten hadden de grootste moeite te achterhalen wat er men hun familieleden was gebeurd. De sociale media gonsden van verontwaardiging. In de loop van de tijd zijn de aantallen demonstranten afgenomen en nam de repressie toe. Het centrum voor mensenrechten Vjasna (Lente) schat dat er in het afgelopen jaar 330.000 in hechtenis hebben gezeten of nog steeds zitten. Daaronder talloze minderjarigen zoals Nikita Zolotorjov. Er zijn tien doden gevallen. Sinds de verkiezingen zijn er 2000 aangiften gedaan van foltering. Het OM heeft geen enkel geval onderzocht.

Oppositie is een veelstromenland

Ardy Beld, vertaler Russische en Duits, doet verslag van de honderd dagen en geeft een stem aan de opstandige Wit-Russen, gewone demonstranten en ook bekende Wit-Russische sporters en artiesten die zich hebben aangesloten bij het verzet. In zijn boek worden de interviews afgewisseld door een chronologie van de gebeurtenissen van 9 augustus tot eind december. Het is goed dat die kroniek er is. In de interviews krijgen we verder een goed beeld van de omvang en de diversiteit van het protest. We zien dat de oppositie ondanks het gemeenschappelijke verzet een veelstromenland is. Bankier Babarikov, de voormalige directeur van Belgazprombank, waarvan de aandelen in handen zijn van Gazprom en de Russische Gazprombank, zou je tot het netwerk van Poetin kunnen rekenen. Tsepkalo is een ondernemer, hij was directeur van een IT-park in Minsk en werkte in het verleden voor Loekashenko. Tikhanovsky is als bloggende activist en maker van Youtube filmpjes van een geheel ander kaliber. Beld interviewde ook oud-parlementsvoorzitter Anatolij Lebedko, die ooit Loekashenko steunde en later een impeachmentprocedure tegen hem startte. Hij werd op 8 oktober ontvoerd door onbekenden en gevangen gezet in de beruchte Okrestina-gevangenis en is inmiddels weer op vrije voeten. Sociaaldemocraat Statkevitsj werd al in mei vorig jaar ontvoerd, ruim voor de verkiezingen. Hij zit nog steeds vast. Ook de christendemocraat Pavel Severinets, wiens vrouw Olga in het boek aan het woord komt, werd al voor de verkiezingen gevangen genomen en zit nog steeds vast.

De rol van Rusland

Een land om te leven (ontbreekt hier niet een woord?) gaat vooral over de demonstraties, de demonstranten en de repressie. Het boek geeft geen uitgebreide analyse van de wat bredere politieke context van de opstand. Over de rol van Rusland blijven er nog veel vragen. Buiten een eenmalig en snel weer afgebroken bezoek van Russische huurlingen van de Wagner groep vlak vòòr de verkiezingen zijn er geen aanwijzingen dat Rusland militair zou willen ingrijpen in Wit-Rusland. Dat Poetin het land binnen zijn invloedssfeer wil houden staat buiten kijf. Voorlopig kiest hij voor de economische weg. Wit-Rusland is met handen en voeten gebonden aan grote broer Rusland. Vorige maand voerden Poetin en Loekashenko opnieuw onderhandelingen over een verdere verweving van de Russische economie met die van Wit-Rusland. Komend najaar zou de al bestaande politieke Unie van de twee staten verder versterkt worden. De soevereiniteit van Wit-Rusland staat op het spel. Dat zou minstens voor de economie gelden. Loekashenko schijnt niet zo best te liggen in Moskou. Dat hij vervangen wordt door een meer Russisch-gezinde president is niet onmogelijk, zegt Aleksandr Milinkevitsj, een presidentskandidaat uit het verleden die nu in Polen woont en werkt. Olga N., een andere opposant van het regime die door Beld is geïnterviewd denkt zelfs dat Poetin voor de opstand verantwoordelijk is om Wit-Rusland in te kunnen lijven. “In plaats van soldaten gebruikt hij protesterende Wit-Russen. Het is een uiterst listige strategie om een staat te laten vernietigen door zijn eigen burgers. Het doel is duidelijk: een nieuwe elite aan de macht laten komen die voor de volle honderd procent loyaal is aan het Kremlin.”

Eerder verschenen op Sargasso

Recensie door: Jef Abbeel

Boeken over de onderdrukking in Wit-Rusland

[Recensie] Naar aanleiding van de presidentsverkiezingen van 9 augustus 2020, waarbij de dictator Loekasjenko voor de zesde keer ‘verkozen’ werd, verschenen er twee boeken in de Nederlandse taal. Sinds 1994 is hij aan de macht in zijn land, dat slechts 9,5 miljoen inwoners telt, hoewel het  5 keer zo groot is als Nederland en 7 keer België.

Het eerste boek is van Christophe Brackx, journalist en tv-maker, en heet De laatste dictator in Europa. Het bevat helaas geen geschiedenis van Belarus, maar terloops komt die wel aan bod en dat zijn vaak de interessantste delen.

Het grootste deel van het boek is een aanklacht tegen de zoveelste vervalste verkiezingen, de jarenlange onderdrukking en de dagelijkse mishandeling van gearresteerde betogers. Belarus heeft één van de meest repressieve dictaturen op aarde, gewone burgers worden er met tienduizenden gearresteerd, gefolterd, soms gedood en toch was er nooit zo’n massale volksopstand van hoog opgeleide jonge mensen als in augustus 2020 en de volgende maanden.

Brackx beschrijft zijn verblijf van dag tot dag in diverse steden, van 4 tot 11 augustus 2020. Soms zijn er ook vrolijke momenten, zoals de beschrijving van de luchthaven, de straten en de mensen in Minsk. Maar de armoede neemt toe: de meesten verdienen minder dan 500 Wit-Russische roebel per maand of € 175 (Beld citeert  400 euro als officieel cijfer). Velen gaan werken in de buurlanden Rusland, Polen en de Baltische staten.

Loekasjenko zelf is van zeer eenvoudige afkomst: zijn moeder, Jekaterina Loekasjenko, was een melkmeisje, zijn vader is onbekend. Hij klom op in de CPSU, bewondert Stalin en werd in 1994 verkozen tot president. Hij ontbond het parlement toen dat tegen hem stemde, hij beslist over alle budgetten, benoemt de rechters, hoge militairen, hoofdredacteurs van de staatsmedia, fabrieksdirecteurs, rectoren etc. (p.44). Zijn relaties met Poetin en Xi Jinping zijn goed. Met extreem-goedkope wodka (vanaf 0,3 euro per liter) probeert hij de bevolking aan zich te binden (p. 61). Maar velen migreren naar de buurlanden.

Het antisemitisme dat in de Sovjet-Unie bestond, bestaat ook nog in Wit-Rusland: men leert in het onderwijs weinig over de Holocaust en voor de meeste inwoners is de geschiedenis van het vernietigingskamp Maly Trascianec onbekend. Een miljoen Joden of 90%  werden genadeloos uitgeroeid door de nazi’s. In 1991 woonden er nog 112.000, in 2002 nog 24.000, nu nog 8.000. Meer dan 100.000 zijn geëmigreerd naar de VSA of Israël. Bij de bekende emigranten horen Marc Chagall, Ossip Zadkine, Chaim Weizmann, Shimon Peres, Menachem Begin, Yitzhak Shamir, Noam Chomsky, Michael Bloomberg, Ralph Lauren, Michael Marks, Jared Kushner (p. 69-81).

Een Wit-Russische identiteit ontbreekt. Door de vele deportaties van Stalin hebben de Wit-Russen voorouders uit alle hoeken van de Sovjet-Unie. Stalin heeft ook meer dan een miljoen Wit-Russen laten vermoorden en een half miljoen als ‘koelakken’ verbannen. De schoolboeken zwijgen daarover. En niemand weet met zekerheid waar het begrip Wit-Rusland vandaan komt (p.94-102). De onafhankelijkheid in 1991 was een complete verrassing, want Belarus was enkel in 1918 een volwaardig land en dat slechts gedurende zes maanden (p. 95, 105-106). Loekasjenko heeft de Wit-Russische taal vervangen door het Russisch, zoals zijn voorbeeld Stalin ook gedaan had in de jaren 30. Nu spreekt 90%  enkel Russisch.

De inwoners hebben het nu wel beter dan tijdens de SU: ze kunnen reizen, westerse goederen kopen, via het internet onafhankelijke informatie opdoen. Drie miljoen Wit-Russen wonen in het buitenland. Vooral Warschau is een toevluchtsoord voor politieke opposanten. Als blanke, werklustige migranten met dezelfde cultuur en waarden als de Polen, zijn ze daar zeer welkom.

De kernramp van Tsjernobyl trof voor 70% mensen uit Wit-Rusland. Loekasjenko blijft de gevolgen van de ramp ontkennen. In de besmette zone wonen nu opnieuw 2 miljoen mensen, vooral landbouwers, met 800.000 kinderen. De melk bevat veel radioactieve en kankerverwekkende elementen. Vooral kinderen krijgen schildklierkanker en psychische problemen. Nobelprijswinnares Svetlana Alexijevitsj schreef er een boek over, maar dat mag in haar eigen land niet verschijnen. Ze zegt: de nazi’s hebben 619 dorpen verwoest in drie jaar tijd, Tsjernobyl heeft er 485 voor eeuwig verwoest op enkele uren (p. 181).

Bij elke verkiezing wordt mateloos veel geweld gebruikt door de troepen van Loekasjenko: kandidaten van de oppositie worden vooraf opgepakt, waarnemers in de stemburelen kunnen ook opgepakt worden, het internet wordt platgelegd, manifestanten worden ongenadig in elkaar geslagen en  veroordeeld tot celstraffen met mishandeling en foltering. Soms verdwijnen ze definitief. Ze zitten met 50 in kleine cellen die bedoeld zijn voor 5, zonder enige hygiëne, soms zonder wc of met wc zonder deur, zonder eten, zonder verwarming, zonder contact met hun familie.

De uitslagen worden steevast vervalst. In augustus 2020 stemde wellicht 70% op Svetlana Tichanovskaja, maar de overheid publiceerde een andere uitslag: 80,23% voor Loekasjenko, 9,9% voor Tichanovskaja (p. 200-202). Xi Jinping was de eerste om Loekasjenko te feliciteren, andere dictators zoals Poetin volgden.

De leden van het repressie-apparaat worden zeer goed betaald: ze krijgen vier keer het gewone maandloon, bovendien een staatsappartement en andere voordelen (p. 185-225).

Werklozen hebben minder geluk: zij worden ‘parasieten’ genoemd en moeten zes dagen per week klussen opknappen voor 10 euro per maand.

Na de verkiezingsweek verlaat Brackx het land en beseft dat hij er (na de publicatie van dit boek) nooit meer zal mogen komen zo lang Loekasjenko aan de macht zal zijn. Hij reist via Warschau, waar hij nog enkele van de 20.000 Wit-Russen ontmoet, o.a. medewerkers van Belsat-tv, de vrije Wit-Russische tv-zender die vanuit Warschau uitzendt.

Nadien (12/08/2020) verneemt hij in België dat honderden Wit-Russen vermist zijn na de verkiezingen: deels zwaar verwond in ziekenhuizen, deels in gevangenissen of gewoon vermoord. Bij hen ook vele niet-betogers: toevallige passanten (p. 253-254). Dokters die getuigen over de folteringen, worden nadien zelf opgepakt en gefolterd. Belarus staat aan te top van de folteringen in Europa (p. 261-265). Het krijgt daarbij de steun van Poetin en Xi Jinping. Xi heeft er al miljarden geïnvesteerd in het ‘Great Stone Industrial Park’ (p. 285-287). De oppositie voelt zich in de steek gelaten door het Westen (p. 295).

Brackx eindigt pessimistisch: Loekasjenko is misschien niet de laatste, maar de allereerste dictator van Europa in de 21ste eeuw (p. 303).

Brackx schrijft bijzonder vlot, hij is zeer goed op de hoogte van de geschiedenis van en de  toestanden in Oost-Europa en in de wereld en ook van films en literatuur. Door zijn vele persoonlijke contacten in Belarus, kan hij tot in detail vertellen hoe er gefraudeerd, gefolterd en gemoord wordt. Vele lezers weten dat er een dictatuur is, weinigen beseffen welke wreedheden daar dagelijks begaan worden.

De opmerkingen die nu volgen, zijn dus details: op de onmisbare kaart van p. 7 staat Vicebsk i.p.v. Vitebsk en een aantal historische plaatsen staan er niet op: Khatyn(p. 54-55), Maly Trasianec (p. 69 e.a.), Shaskova (p. 77), Kurapaty (p. 96 + 161), Koldichevo (109). Idem voor Ostrovets met zijn gevaarlijke kerncentrale. De spelling op p. 7 is vaak anders dan in het boek: Hrodna/Grodna, Orsa/Orsha. Op p. 131 staat het enige drukfoutje: Councel i.p.v. Council. Soms staat er een gallicisme: klacht neerleggen i.p.v. indienen (p. 209 + 243). En op p. 213 en 214 spreekt hij over maître d’ i.p.v. maître d’hôtel. Ik mis ook een verklaring voor de naam Wit-Rusland. Brackx beweert dat de omvang van de Stalinistische terreur in Belarus veel groter was dan in Oekraïne. Wellicht bedoelt hij dan in verhouding tot de bevolking, want Belarus telde ruim 1 miljoen doden en Oekraïne 5 miljoen (of meer).

Over naar het tweede boek over Wit-Rusland: Een land om te leven. De auteur, Ardy Beld, vertaler Russisch en Duits, geeft eerst een nuttige verklarende woordenlijst, dan een zeer beknopte geschiedenis,  vervolgens een weinig fraai portret van Loekasjenko en zijn medewerkers (p. 19-28) en van de voornaamste oppositieleden, ten slotte enige duiding over de rol van het Kremlin (p. 34-38).

Daarna interviewt hij Wit-Russen, van op afstand, via Telegram. Ze gaan onder andere over de ambities van Poetin met Belarus nadat hij Oekraïne is kwijtgespeeld, het ontbreken van vrije verkiezingen, het parlement waar niemand van de oppositie in zit, de wrede folteringen van arrestanten.

In de interviews komen dikwijls dezelfde wantoestanden voor: de moorden op oppositieleden, overvolle cellen in de gevangenissen, ontslag voor wie betoogt etc. Ook topsporters, tv-sterren, een Miss Belarus, Russische journalisten belanden in de cel als ze sympathiseren met de betogers. Tussen 9 augustus en 16 november 2020, dus op drie maanden tijd, werden meer dan 20.000 burgers gearresteerd en veroordeeld (p. 142).

Het WK ijshockey, dat in mei-juni 2021 gedeeltelijk in Belarus zou plaatsvinden, is onder internationale druk verplaatst naar Letland (p. 163-167). Vele Wit-Russen leven onder de armoedegrens. Het gemiddeld inkomen is volgens Beld 400 euro per maand, het pensioen 150 euro en de levensmiddelen kosten evenveel als in het westen (p. 171). Brackx spreekt over 175 euro als gemiddeld inkomen. Het is mij niet duidelijk hoe gezinnen overleven als de man of de vrouw voor jaren in de cel zit of helemaal verdwijnt.

Op p. 37 spreekt Beld over ‘concessies aan de oppositie’. Hij bedoelt dat ironisch, want de afschaffing van de gratis medische zorg is een straf.

Er staan een paar drukfoutjes in: p. 34: ‘pla-neconomie’; p. 132: ‘verwachten’: moet verwachtten zijn; p. 134: 2 x ‘werd’ in dezelfde zin; p. 172: de ‘bankieren’: ik zou zeggen ‘bankiers’; p. 176: wat er ‘gebeurd’: liever met een ‘t’ aan het eind.

Er is heel wat verschil tussen beide boeken: Beld geeft eerder een afstandelijk verslag van de feiten, Brackx leeft geëngageerd mee met de oppositie, verblijft ook bij hen op hun appartementen, trekt met hen naar betogingen, moet met hen op de loop gaan en ergert zich samen met hen. Hij vertelt tussendoor ook veel meer over de geschiedenis van het land en de miserie die het meegemaakt heeft tijdens de terreur van Stalin en tijdens WO II, toen het een kwart van zijn bevolking verloor.

Brackx eindigt in augustus 2020, Beld gaat verder tot februari 2021, toen de betogingen (voorlopig) ophielden.

Eerder verschenen op Jef Abbeel

Samenvatting

Wit-Rusland, ook Belarus genaamd, heeft 9 miljoen inwoners en is gelegen tussen Polen, Litouwen, Letland, Oekraïne en Rusland. Sinds 1994 wordt de voormalige Sovjetrepubliek met harde hand geregeerd door Aleksandr Loekasjenko. Op 9 augustus 2020 werd hij volgens de officiële versie voor de zesde keer op rij met grote meerderheid herkozen als president. Svetlana Tichanovskaja, de enige toegelaten kandidaat van de democratische oppositie, werd gedwongen naar Litouwen te vluchten. Na de uitslag gingen maandenlang honderdduizenden Wit-Russen de straat op om nieuwe verkiezingen, de vrijlating van alle politieke gevangenen en een einde van het politiegeweld te eisen. Dit boek bevat interviews met politici, muzikanten en andere bekende en onbekende deelnemers aan de protesten. Met een chronologie van nieuws en achtergrondinformatie worden de gebeurtenissen op de voet gevolgd.

Toon meer Toon minder
€ 19,95

Verwachte leverdatum: vrijdag 27 mei


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789464241006
Verschijningsdatum
april 2021
Druk
1
Aantal pagina's
314 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Aspekt B.V., Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden