Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Alleen de bergen zijn mijn vrienden

Verslag vanuit de Manus-gevangenis

Auteur(s): Behrouz Boochani
Taal: Nederlands
2 recensies
Alleen de bergen zijn mijn vrienden
Alleen de bergen zijn mijn vrienden
Alleen de bergen zijn mijn vrienden

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marnix Verplancke

Aangrijpende verslag uit een Australische vluchtelingenkamp

[Recensie] “Ik heb zoveel boosaardigheid doorstaan / Ik heb zoveel gevochten tegen de bierkaai / Dus ik ben er klaar voor / Ik ben klaar om op dat afgelegen eiland te worden gedumpt.” Dat dacht Behrouz Boochani zes jaar geleden toen hij op Kerstmiseiland het vliegtuig op gedreven werd door Australische militairen. Hij had een lange reis achter de rug, was Iran ontvlucht, had drie maanden in Indonesië gezeten, had een paar dagen op een lekke vissersschuit rondgedobberd en was uiteindelijk opgepikt door de Australische marine. Het vliegtuig zou hem naar Manus brengen, een eilandje met een schimmig statuut in de buurt van Papoea Nieuw-Guinea, waar hij in een vluchtelingenkamp terecht zou komen. Alles beter dan de onophoudelijke rusteloosheid en angst van de voorbije maanden, dacht hij. Veel erger dan dat kon het niet worden, maar dat werd het dus wel, lezen we in zijn onthutsende Alleen de bergen zijn mijn vrienden

In de zomer van 2013 ging in Australië Operation Sovereign Borders van start, een door militairen uitgevoerd grensbewakingsprogramma dat een strikte zero-tolerance tegenover vluchtelingenbootjes inhield. Geen enkel bootje zou nog op de Australische kust aankomen, en dus ook geen enkele vluchteling. Die zouden allemaal afgevoerd worden naar Manus, waar ze opgesloten zouden worden in kampen. Boochani had de pech vier dagen na de invoering van dit programma opgepakt te worden en een radertje te worden in de afschrikkingsmachine die de Australische overheid had bedacht. Dat er massaal veel journalisten en fotografen op de tarmac stonden toen hij en zijn lotgenoten op Kerstmiseiland op het vliegtuig stapten was dus geen toeval.

Op Manus kwam Boochani in de Fox-gevangenis terecht, waar vierhonderd mensen op elkaar gepropt zaten op een oppervlakte van nog geen voetbalveld. Het was een bruisende heksenketel waar uitgehongerde en steeds luidruchtiger wordende vluchtelingen uitzinnig door elkaar liepen. Nergens was er stilte, nergens rust. Als je stilstond, werd je door de stroom meegesleurd, schrijft Boochani. Alleen de toiletten boden een uitkomst, daar kon je je even afzonderen, om te denken, jezelf te snijden of uiteindelijk zelfmoord te plegen.

De gevangenis was georganiseerd als een kyriarchisch systeem, begon Boochani, afgestudeerd als politicoloog, na verloop van tijd in te zien, een term die in 1992 voor het eerst werd gebruikt door Elisabeth Schüssler Fiorenza. Ze beschreef er een sociaal systeem mee dat gericht was op onderdrukking, overheersing en onderwerping. Op Manus begon dit met het depersonaliseren en dehumaniseren van de gevangenen. Boochani werd MEG45. Vervolgens werden de verschillende etnische groepen tegen elkaar opgezet, zodat ze niet in de bewakers, maar wel in de andere gevangenen hun vijanden zouden zien. Onophoudelijk werden er ook nieuwe en volstrekt nutteloze regels ingevoerd, en de geestelijke stabiliteit van de vluchtelingen werd ondermijnd door op willekeurige momenten de elektriciteit uit te schakelen, of het lauwe water dat ze te drinken kregen eens te vervangen door fris vruchtensap. Hoop geven en deze meteen daarna weer ondermijnen, als je het lang genoeg volhoudt, krijg je iedereen gek. Zeker als je mensen ook nog eens verbiedt iets te doen. Wanneer een aantal gevangenen een backgammonbord improviseerden, werd dat meteen vernietigd door de bewakers. Spelen mocht niet, zeiden ze, al knepen ze wel een oogje dicht voor Maysan de Hoer, een man die zich verkleedde als schunnige geestelijke, al dansend een suggestieve striptease deed en op het einde alleen nog een mannenslip aanhad die hij met een schaar had bijgewerkt tot sexy vrouwenstring. “Omdat er geen vrouwen zijn, staat God nu ook homoseks toe,” lachte hij ondertussen luid.

Boochani bleef in in het gevangenkamp tot dit eind 2017 gesloten werd, maar ook toen kwam er geen einde aan zijn beproeving. Omdat hij geen reisdocumenten had kon hij Manus immers niet verlaten. Het eiland zelf was zijn gevangenis geworden. Tot een paar dagen geleden, toen hij toestemming kreeg om naar Nieuw-Zeeland te reizen.

Alleen de bergen zijn mijn vrienden, geschreven op een oude mobiel toen hij nog gevangen zat en in stukken en brokken via WhatsApp naar zijn vriend Omid Tofighian gestuurd, die ze meteen naar het Engels vertaalde, is geen klassieke gevangenisliteratuur. Het boek combineert het verhaal van de mannen op Manus met een filosofisch tractaat en een psychologische studie naar de gevolgen van deprivatie en vrijheidsberoving. Boochani doorspekt zijn proza bovendien met subtiele poëzie die verwijst naar de Koerdische literaire traditie waartoe hij behoort. Maar het boek is om een nog heel andere reden geen gevangenisliteratuur, omdat de mensen die er vastgehouden worden geen misdadigers zijn natuurlijk, maar wel asielzoekers. Boochani is een Iraanse Koerd, een intellectueel die opkwam voor de rechten van zijn volk, en zeker geen gewelddadige extremist. Ben ik een pacifist of gewoon een angsthaas, vraagt hij zich op een bepaald moment zelfs af, een retorische vraag natuurlijk, want geen van beide hoort thuis in een gevangenkamp.

Eerder verschenen in Trouw

Recensie door: Marjon Nooij

Odyssee van een vluchteling

[Recensie] Behrouz Boochani (1983), een Iraans-Koerdische dichter, auteur, politicoloog en journalist, besluit in 2013 om zijn land te ontvluchten. Na zich drie maanden verborgen gehouden te hebben in Kalibata, Indonesië – getergd door honger, stress en angst – rijden mensensmokkelaars hem en andere ontheemde vluchtelingen met vrachtwagens naar de oceaan, waar ze worden opgepikt door een boot. Zes uur lang denderen ze door de jungle. De voortzetting per boot verloopt desastreus. Uitgeput als iedereen is, wordt er gevochten en geschreeuwd om een plekje te bemachtigen. Tot overmaat van ramp loopt de boot averij op en ze worden opgepikt door een Brits vrachtschip. Maar… ze zijn onderweg naar Australië.

“Ik ben als een soldaat die een mijnenveld moet oversteken, of anders zal eindigen als krijgsgevangene. Je moet kiezen. Er is geen weg terug; ik kan niet meer omkeren.”

Op Kersteiland worden ze opgesloten, in afwachting van het vliegtuig naar Manus, een eiland ver van de bewoonde wereld. Wat ze niet weten is dat ze daar – zonder aanklacht of veroordeling – in gevangenschap gehouden zullen worden in het Manus Island Regional Offshore Processing Centre, want de grens van Australië zit sinds kort potdicht en de overheid hanteert een genadeloos asielbeleid; geen vluchtelingen wordt meer toegelaten.

“Er is een eiland, verafgelegen in de stille oceaan waar mensen opgesloten zitten. Die mensen krijgen niets van de wereld buiten dit eiland mee. Ze zien niets van de gemeenschap die buiten de gevangenis leeft, en weten al helemaal niets van wat er in andere delen van de wereld gebeurt. Ze zien alleen elkaar en horen alleen de verhalen die ze elkaar vertellen. Dit is hun werkelijkheid: ze zijn gefrustreerd door hun isolement en opsluiting, maar ze hebben ook geleerd hun lot te aanvaarden.”

Beroofd van hun schamele spullen en eigennaam – ze kregen een nummer -, gefouilleerd en gevisiteerd, zitten vierhonderd mannen jarenlang in een kooi opgesloten. Zestienhonderd man verdeeld over vier gevangenissen, worden er successievelijk getreiterd, murw gemaakt. Gedwongen moeten ze uren, onder een brandende zon, in een strakke rij staan om aan eten te komen. Wie achter in de rij staat kan de hond in de pot vinden, er is nooit voldoende voor iedereen. Het is ook niet te voorspellen wannéér ze aan moeten treden, vandaag kan een heel andere tijd zijn dan gisteren of morgen. “[…] op Manus worden alleen martelingen stipt volgens planning uitgevoerd.” Sommigen staan al uren tevoren op wacht, in de hoop dat ze de eersten zullen zijn. Uitgehongerd, onderdrukt, constant geobserveerd door het bewakingssysteem en systematisch gefolterd. Zelfs een bezoek aan het toilet geeft het gevoel dat de bewakers door de wanden heen kunnen kijken. Normen en waarden vervagen door de deplorabele omstandigheden. Spelletjes spelen is ten strengste verboden. Het enige wat ze hebben is een stinkend bed en een plastic stoel.

Het Kyriarchale systeem staat garant voor totale onderdrukking van de vluchtelingen en sommige gevangenen zien geen andere uitweg dan de hand aan zichzelf te slaan.

Boochani overziet alles, distantieert zich veelal en weet met een clandestiene telefoon duizenden berichten te versturen. Vanuit zijn netwerk buiten de gevangenis ontstaat een heel team, ieder met een eigen specialisme, die ervoor zorgen dat zijn getuigenissen worden vertaald en op schrift worden gesteld om uiteindelijk uitgegeven en verspreid te worden over vele landen. De manier om een aanklacht vorm te geven is door het enige in te zetten dat hem niet kon worden ontnomen; zijn gedachten, zijn hoop, zijn woorden.

Vanuit deze gevangenis nam hij de kans om de wereld op de hoogte te stellen van de misstanden die hij dagelijks, wekelijks en zelfs jarenlang om zich heen en aan den lijve heeft meegemaakt. De combinatie van vele literaire vormen en de gedichten die tussen de tekst zijn geplaatst, maken dit een onvergetelijke leeservaring en geeft stof tot nadenken.

Uiteindelijk weten de gevangen een opstand te forceren. Represaillemaatregelen, zoals een stroomonderbreking waardoor de ventilatoren uitvallen en op de gevangen inhakken met stokken voorzien van spijkers, zorgen ervoor de het eindigt in een bloedige afloop.

“Elke nacht waait de geur van verhongering van de ene kant van de gevangenis naar de andere en weer terug. En met de geur van verhongering bedoel ik precies wat ik zeg. Ik ben ervan overtuigd dat verhongering een geur heeft. Een geur die we in ons instinct met ons meedragen. Mensen gaan zich gedragen als wolven in het wild. Wanneer ze bijna verhongeren zijn ze in staat om hun paardentanden in de buik van een medemens te zetten en heftig te gaan schrokken, als een dier.”

Omid Tofighian, de vertaler van de oorspronkelijke versie die Boochani hem aanleverde, heeft een indrukwekkend nawoord geschreven over hoe dit boek tot stand is gekomen en wie eraan mee hebben gewerkt om dit te realiseren. Heel verhelderend is het gedeelte waarin hij uitleg geeft over de literaire technieken die Boochani heeft gebruikt.

“Vertalen is voor mij […] een plicht jegens de geschiedenis, en een strategie om de kwestie van de oneindige gevangenschap van vluchtelingen diep in het collectieve geheugen van Australië te verankeren.”

De laatste bladzijde is gelezen, het uiterst beklemmende en schokkende boek nu dichtgeslagen. Ik blijf volkomen onthutst achter. Volledig van mijn sokken geblazen, aangeslagen en beduusd, met voortdurend dezelfde vragen in gedachten; hoe kan een mens in dergelijk erbarmelijke omstandigheden de kracht vinden om op zo’n prachtige en filosofische manier te verwoorden hoe hij het daar al die jaren heeft doorstaan? Hoe kan een boek over zo’n mensonterende situatie zo mooi zijn? Wie zal de onderdrukker – lees; de Australische overheid – ter verantwoording roepen?

Papoea-Nieuw-Guinea verklaarde de Manus-gevangenis illegaal in 2016. Boochani heeft echter gevangen gezeten tot eind 2017, waarna hij overgebracht werd naar Port Moresby. In december 2019 werd hem een visum verleend om naar Nieuw Zeeland te gaan.

Is het ironisch of kunnen we het zien als een overwinning voor de auteur, dat hij verschillende belangrijke Australische prijzen heeft gekregen met zijn boek dat een aanklacht is tegen het onmenselijke vreemdelingenbeleid van datzelfde land?

Eerder verschenen op Metdeneusindeboeken

Samenvatting

'Behrouz Boochani is er onder gruwelijke omstandigheden in geslaagd een verslag te schrijven dat zijn gevangenbewaarders ongetwijfeld zal doen huiveren.' J.M. COETZEEIn 2013 trachtte de Koerdische dichter en journalist Behrouz Boochani te vluchten naar Australië. In plaats van daar onderdak te vinden, werd hij op zee opgepakt en naar het eiland Manus gevlogen, waar hij illegaal gevangen werd gezet in wat wel de 'Australische goelag' en het 'Australische Guantanamo' is genoemd. Daar verbleef hij tot september 2019. Boochani schreef 'Alleen de bergen zijn mijn vrienden' tijdens zijn gevangenschap in het geheim op een telefoon die hij voor de bewakers verborgen moest houden. Hij smokkelde zijn verhaal via tekstberichten van het eiland. Dit boek is een getuigenis. Een even snoeihard als poëtisch ooggetuigenverslag. Een aanklacht. Een aangrijpend relaas van jarenlange opsluiting en ballingschap. BEKROOND MET:VICTORIAN PRIZE FOR LITERATUREVICTORIAN PREMIER'S PRIZE FOR NONFICTIONAUSTRALIAN BOOK INDUSTRY AWARDNATIONAL BIOGRAPHY AWARDMet een voorwoord van Richard Flanagan en een nawoord van Omid TofighianBEHROUZ BOOCHANI is een Koerdisch-Iraanse schrijver, journalist, academicus, activist en filmmaker. Alleen de bergen zijn mijn vrienden werd bekroond met diverse literaire prijzen. Boochani publiceert in onder meer The Guardian, HuffPost, de Financial Times en de Sydney Morning Herald.'Dit is een geweldig boek. Alleen de bergen zijn mijn vrienden behoort zonder twijfel tot de grote gevangenisliteratuur.' RICHARD FLANAGAN'Alleen de bergen zijn mijn vrienden is meer dan een reportage, het combineert elementen van essayistiek, Perzische poëzie, contemporaine fictie en Koerdische folklore in een allesomvattende getuigenis.' THE TIMES LITERARY SUPPLEMENT

Toon meer Toon minder
€ 24,99

Verwachte leverdatum: woensdag 12 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789491921698
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
384 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Categorieën

Uitgever
Vrije Uitgevers, De

Vertaald door
Irwan Droog

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen