Voor 23:00 besteld, overmorgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Allah 99

Auteur(s): Hassan Blasim
Taal: Nederlands
0.2/5
2 recensies
Allah 99
Allah 99
Allah 99

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Nathalie Brouwers
4/5

Indrukwekkende getuigenissenpuzzel over vluchtelingenbestaan

[Recensie] Hassan is zowel de naam van de verteller als van de auteur van deze roman die een aantal biografische kenmerken bevat. Auteur is Hassan Blasim (Irak, 1973), schrijver, dichter en filmmaker, hij is afkomstig uit Bagdad waar hij ook filmwetenschappen studeerde. In 2004 vestigde hij zich na verschillende omzwervingen door Europa in Finland. Zijn verhalenbundel Lijkententoonstelling uit 2017 is zijn debuut in het Nederlands taalgebied.

Dit jaar verscheen zijn roman Allah 99, genoemd naar de negenennegentig namen waarmee gelovigen hun god kunnen aanduiden, in vertaling door Djûke Poppinga bij uitgeverij Jurgen Maas.
Verteller van de roman is Hassan de Uil, een Iraakse ex-dierenarts die naar Finland is gevlucht en er zich verliest in alcohol en seks en probeert te overleven door romans en verhalen te schrijven. De verteller heeft een groot bedrag gekregen van de Finse overheid om 99 interviews af te namen van Iraakse vluchtelingen, kennissen en familieleden te interviewen in Europa en in Irak, en deze samen te brengen op een website. Deze roman is een rollercoaster van anekdotes en getuigenissen.

Veel interesse om als goed journalist op te treden heeft Hassan de Uil niet. Daarvoor zijn de verleidingen en zijn demonen die hij ermee probeert te verjagen, te groot. Hassan de Uil eist het recht op om de kans die hem door Finland werd gegeven, tegendraads als hij is, egoïstisch in te vullen. Vanwege zijn rugzak vol met trauma’s doet hij niet de moeite om erbij te horen als een doorsnee vertegenwoordiger van de vluchtelingen-gemeenschap.

Het boek is zowel een lappendeken als een puzzel die je moet proberen in elkaar te steken door de verschillende stukken die je worden aangereikt in elkaar te passen. En daaruit kan je een deel van het leven van de verteller hetzij de auteur halen. Sommigen van de geïnterviewden zijn nog steeds op de vlucht. Allemaal zijn ze mensen met hun eigen persoonlijke verhaal die tegelijkertijd als spiegelbeeld voor die verteller figureren. Het zijn getuigenissen die balanceren tussen zwarte komedie en nachtzwarte tragedie die door de filter van de verteller tot de lezer komen.

Werkelijkheid en fantasie worden met elkaar vermengd om de herinneringen de baas te kunnen. Deze korte verhalen zijn abstract en experimenteel, magisch zowel als realistisch. De verschillende verhalen, onderverdeeld in de verschillende hoofdstukken, verspringen van het ene naar het andere perspectief en dus moet eerst achterhaald worden wie er nu juist aan het woord is. Er wordt over en weer gesprongen tussen de steden Helsinki en Bagdad. De woede op de Iraakse overheid evenals de sympathie voor de vluchtelingen uit het land is groot.

Maar onbeheerst wild is de verteller niet. Om rustpunten te creëren worden de getuigenissen afgewisseld met e-mails van een oudere op sterven liggende vrouw, Alia, die vertelt over haar vertalingen van de sombere en slapeloze Frans-Roemeense filosoof Cioran. De intertekstualiteit gaat nog verder. De verteller laat zich leiden door Mr. Palomar, een schepping van de auteur Italo Calvino en een personage dat de wereld overal probeert te lezen als een boek. Verder worden er namen als Rumi, Bulgakov, Sjón, Björk en Salma Hayek rondgestrooid.

Blasim geeft niet toe aan de westerse vertelconventie dat er een plot en een definitief einde moet zijn voor zijn personages. Zijn verhalen kunnen evengoed doorlopen nadat je er een hebt gelezen. Een gewaarschuwd lezer is er twee of nog meer waard. De vertaalster, Djûke Poppinga, heeft wel haar best gedaan om zo goed mogelijk naar een vlot Nederlands te vertalen.

Blasim is zeker een auteur die fascineert en zijn lezer raakt. Door zijn hectische en chaotische verhalen ga je vooral stilstaan bij hoe het is om ontworteld te raken van het ene land, en je door een zware rugzak niet of maar heel moeilijk opnieuw thuis te voelen in een ander land en de oorlog in je hoofd maar verder blijft woeden. Allah 99 maakt een sterke indruk door de voortdurend aanwezige woede en de zwarte humor. The Guardian ziet Hassan Blasim als de ‘grootste levende Arabische schrijver van dit moment’.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Kholod Saghir

Interview met de Iraaks-Finse auteur Hassan Blasim

Interview door: Kholod Saghir, PEN/Opp, PEN Zweden. Foto: Katja Bohm.
Vertaling naar het Nederlands door Nathalie Brouwers.

Hassan, jij hebt gezegd dat poëzie dood is, en dit wekte mijn nieuwsgierigheid op. Je hebt de ontwikkelingen in Irak dagelijks opgevolgd, vooral tijdens de Oktoberrevolutie en je hebt ook heel actief deelgenomen aan verschillende discussies met Iraakse intellectuelen in Irak en binnen de diaspora. Veel van de dichters met wie ik gesproken heb vinden dat het onmogelijk is om uit te maken hoe poëzie de Arabische Lente heeft beïnvloed, terwijl ze tegelijkertijd beweren dat beelden en ook de camera erg belangrijk zijn geweest. Kan jij als filmmaker ons perspectief hierover aanvullen?  

“Ik meen het niet echt hoor dat de poëzie dood is. Ik ben tegen de notie van dood in een statement als ‘de dood van de auteur’ of ‘de dood van de roman’, dat interesseert me niet echt.

De idee van een stopzetting of een beëindiging heeft iets aanlokkelijk. Niet geloven in het einde of de dood van iets is misschien wel een religieus aspect. Er werd ook ooit gezegd dat televisie dood was, maar ook televisie is niet doodgegaan. Niets gaat weg, ook poëzie niet. Maar taal kan wel herboren worden.

Tijdens de Oktoberrevolutie kwam er meer traditioneel gestructureerde poëzie voor in de betogingen. De slogans die nationalisten en socialisten gebruikten, volgden meestal een klassieke traditie. Poëzie werd gebruikt voor slogans wat goed werkte om de mensen op te hitsen. Ibn Kassem Alshabi was een dergelijk dichter. Anderzijds vond je de prozagedichten nergens. Die dichters bleven op afstand, ze hielden ook afstand van de maatschappij in het algemeen.

Een interessante dichterlijke beweging ontstond tijdens de zomer, de zogenaamde ‘culturele guerrilla’, die hier en daar interesse opwekte.

Toch speelde allegorische poëzie een rol in de revolutie. Poëzie werd getransformeerd in bijvoorbeeld een van de meest gebruikte slogans in oktober in Irak: “In de naam van het geloof beroofden de rovers ons.”

Poëzie is beeldender geworden. We zien dit als we de sociale media zoals Facebook volgen. Plots is het lezen van gedichten in de klassieke Arabische traditie gestopt; de ontwikkeling van de gebeurtenissen in de Arabische wereld kan de klassieke Arabische poëzie in haar oude vorm niet meer vasthouden, dat past niet meer bij de moderniteit.

Klassieke poëzie is niet zo creatief en veerkrachtig als die van de straat. In de straten zowel als in het beeld en op Facebook is er meer poëtische energie te vinden.

Persoonlijk geloof ik dat poëzie geen podium kan geven aan enige revolutie ook die ontstaat in de moderne tijden. De poëzie in de Arabische wereld moet die ontwikkeling toelaten. Poëzie moet tegen zichzelf revolteren, poëzie moet verbreden en niet beperkt blijven tot stille klassieke of tragische gedichten.”

Poëzie heeft afstand nodig om geschreven te kunnen worden. Wat gebeurt er met poëzie die ontstaat middenin het centrum van gebeurtenissen en op straten, hoe ziet die poëzie eruit?

“Het klopt dat een dichter afstand nodig heeft. Toen ik mijn kortverhalen schreef tijdens de burgeroorlog in 2006, vroegen collega-schrijvers zich af hoe ik kon schrijven over de oorlog terwijl diezelfde oorlog nog aan de gang was; zij dachten dat ik afstand nodig had. Ikzelf vind niet dat die afstand noodzakelijk is. Ten eerste ken je je eigen omgeving. Er bestaan vandaag ook veel meer mogelijkheden om tot in het oneindige informatie te verzamelen. Vooral proza wordt zo veel gemakkelijker om te schrijven. Het gaat niet om de analyse van het geweld, want je bent geen onderzoeker of academicus, je bent kunstenaar en ja, je kan ook activist worden en deelnemen in de oproer. Maar een dichter kan niet reageren op alle revoluties die ontstaan, en moet zich ook niet engageren in de revolutie. Daarentegen kan het wel gebeuren dat verschillende soorten kunnen ontstaan uit zulke schokkende omstandigheden.

De culturele guerrilla kreeg kritiek maar ik ben er wel van gaan houden. Maar weinigen van ons zijn experimenteel, veel schrijvers zoeken inspiratie in westerse literatuur. Dat kan wel eens een probleem vormen voor een schrijver of dichter. Als resultaat raken zij uit balans en hebben ze geen houvast aan de westerse literaire traditie noch aan hun eigen literaire traditie. Het is moeilijk om je eigen modernisme en postmodernisme te creëren. In Irak hebben we bijvoorbeeld geen poëtische filmkunst.

Wat mij bevalt aan de culturele guerrilla is hun onverschrokkenheid en dat zij met simpele middelen kunst hebben gecreëerd op straat, dat zij zich niets hebben aangetrokken van de reacties van de culturele elite. In Europa komen zulke bewegingen wel meer voor, maar niet bij ons. Mensen werden bang en zelfs sommige Arabische dichters in Europa werden kritisch en stelden dat Irakezen enkel maar geweld, geweld en nog eens geweld portretteren, en dat de volgers van de culturele guerrilla profiteerden van dit geweld. Velen dachten op deze manier. Maar in Irak is geweld wel aanwezig geweest gedurende een hele eeuw; en dat geweld heeft het Iraakse volk getraumatiseerd. De volledige bevolking heeft nu therapie nodig. Ik denk ook niet dat de obsessie met geweld typisch voor Irak is. Kijk naar Rusland waar geweld altijd aanwezig geweest is in de klassieke literatuur evenals in de Latijns-Amerikaanse literatuur.

Ik ken de culturele guerrilla zelf niet, maar apprecieer hun uitdagende aanpak. Irak heeft nood aan een undergroundcultuur.

Dichters in Irak begrijpen volgens mij westerse poëzie of literatuur niet; ze begrijpen het enkel op een theoretisch niveau, en velen verliezen er hun weg in. Hoewel enkelen beweren het te begrijpen, blijven ze enkel aan de oppervlakte, en er is een dieper begrip nodig van de traditie dan enkel de oppervlakte. Cultuur is niet alleen een praktijk, het is ook een manier van leven, denken en in de wereld staan. Een dichter kan bijvoorbeeld wel enkele aspecten van de westerse literaire traditie vatten maar andere belangrijke aspecten niet zoals de idealen die gekoppeld zijn aan tradities als een oprecht respect voor het publieke tegensprekelijke debat en voor de vanzelfsprekende positie van vrouwen als gelijkwaardig aan de man, ook in de literatuur.

Het is aan de nieuwe generatie jonge Irakezen die is opgegroeid met internet en sociale media om met iets nieuw te verschijnen.”

Je hebt zelf poëzie geschreven…

“In Irak zijn we allemaal begonnen met het schrijven van poëzie; we wilden Badr Shaker Al-Sayyab, Nizar Qabbani en Mahmoud Darwish achternagaan. Ja, ik deed een poging om poëzie te schrijven, maar ik ben ermee gestopt. Ik verkies proza en het beeld. Poëzie hoort niet tot mijn artistieke aanleg, en ook al vind ik poëzie mooi, is het voor mij ontoereikend. Poëzie is eenvoudig zoals een melodie. Vroeger werkte poëzie voor mij als een contemplatie maar dat is niet langer het geval. Ik kijk dan liever naar een documentaire waar ik meerdere dagen over kan reflecteren.”

Ik ben er niet mee akkoord dat poëzie een simpel formaat is, het kan een heel geconcentreerd werkstuk zijn dat als het werkt een poëtische treffer kan zijn met een aantrekkelijke diepte.

“Poëzie heeft natuurlijk een existentiële kern maar het heeft meer te maken met de schoonheid dan met de praktische kant ervan. Mensen zijn complexer dan dat. Natuurlijk willen we de verbeelding, daarom interesseren mensen zich in literatuur. Ik zie echter niet dat poëzie de complexiteit van onze wereld met oorlog, migratie en ingewikkelde liefdesrelaties kan omvatten. Natuurlijk kan de vorm van poëzie verder ontwikkelen maar vandaag trekt dit me niet zo aan.”

Nu volgt een vraag over jouw eerste boek Allah 99. Er zijn twee stemmen in je boek: een denker en een stem van een persoon met een alledaags leven.

“Klopt helemaal. De ene stem is die van de denker en is geïnspireerd door een echte persoon en belangrijk mentor voor mij, Adnan Mubarak. Hij is een Iraakse intellectueel die heel vroeg naar Europa emigreerde. Wij hebben verschillende jaren brieven uitgewisseld.

Hij maande me altijd aan om te stoppen en in mezelf te kijken als ik volgens hem te gedetailleerd het geweld en het harde dagelijkse leven in Irak beschreef. Daartegenover stelde ik dat we de werkelijkheid moeten beschrijven zoals ze is.

We hebben een boek samen gepubliceerd voordat ik Allah 99 schreef, die onze briefwisselingen bevat. Dat boek is een eerbetoon en liefdesverklaring aan hem.

Allah 99 is ook als een dialoog tussen ons twee. Ons contact en onze briefwisseling symboliseerden de hoop en de redding voor mij. In de brieven die hij me stuurde toen hij al in ballingschap was toen ik in Irak woonde, vertelde hij me alles van James Joyce tot Alice in Wonderland.”

Zelf weet ik waarom ik een van jouw lezers ben, Hassan Blasim: er is een autobiografische link die me er toe aanzet om te willen lezen over het eigen trauma. In mijn geval de gedwongen migratie uit Irak, waarover je schrijft. Daarom lees ik bijvoorbeeld Allah 99. Voor wie schrijft de Iraakse schrijver, voor wie schrijf jij?

“Deze vraag is lastig, zeker als je begint te schrijven als je jong bent, dan denk je niet na over je lezer, je schrijft wat je wil schrijven. Ik heb een algemene regel en die luidt dat als ik schrijf er niemand mee leest over mijn schouder, dat niemand ziet wat ik schrijf. Ik schrijf voor niemand speciaal maar ik ben me ervan bewust dat ik een Arabisch schrijver ben en dat uit zich in mijn beeldspraak. Het is de Iraakse literatuur waarin ik ben opgegroeid, dus mijn lezer is eerst en vooral Arabisch, Iraaks.

Dat is hoe het allemaal begonnen is, daarna kwamen de vertalingen. Jij weet, Kholod, dat ik de Arabische taal uitdaag door meer slang en vloekwoorden in mijn boeken te steken, maar ja, mijn lezer is eerder Arabisch.”

Voor wat betreft die Iraakse lezer… In de jaren ’70, toen men sprak over literatuur in de Arabische wereld, luidde het gezegde dat de Egyptenaren de boeken schreven, de Libanezen ze drukten en de Irakezen ze lazen. Dit wil zeggen dat er een brede middenklasse was in Irak in die jaren. Hoe is de situatie er nu, na jaren van dictatuur, twee oorlogen en dan een burgeroorlog? Wat is jouw kijk op het lezen in het algemeen en hoe kunnen mensen zich interesseren voor literatuur onder zulke omstandigheden?

“Ons probleem is dat wij als Iraakse auteurs denken dat we enkel over Irak moeten schrijven. We moeten ons van de idee bevrijden dat de auteur slechts kan schrijven uit een persoonlijke tragedie. Ervaring hebben met geweld en oorlog is iets universeel en staat niet alleen in verband met Irak.

Ik herinner me eigenlijk dat we allemaal lazen in Irak. Ik denk dat in de jaren ’80 er in alle huizen die ik toen heb bezocht, boeken stonden. Ik groeide op in Kirkuk en elke zomer reisden we naar de ooms in Bagdad, dat was een verplicht bezoek tijdens de zomer. Maar zelfs in de armere wijken van Bagdad waren er boeken in de huizen.

En als we naar de nieuwe generaties kijken achter de Oktoberrevolutie, dan lezen ze meer dan de Irakezen onder de sancties. Er is een grotere toegang tot boeken vandaag, ook al bestaat het grootste deel nu uit religieuze boeken.

Vandaag bestaat er een groter bewustzijn bij de jongere generatie. Dit bewustzijn is plotseling gegroeid via internet en sociale media, maar dat is een positieve ontwikkeling. Het zijn kleine stapjes maar in vergelijking met de tijd van voor de invasie gaat het vooruit naar mijn mening.”

Als we het over Irak en de Arabische lente hebben, verschilt Irak op dat vlak van de Arabische buurlanden vanwege de invasie, de omverwerping van Saddam Hoessein en de invoering van democratische verkiezingen die erop volgden. Toen de Arabische Lente op gang kwam in de Arabische wereld, verlieten de laatste Amerikaanse soldaten Irak en lieten ze de Irakezen aan hun lot over maar de mogelijkheid was er om een echte democratie op te bouwen. Velen waren hoopvol in 2003 hoewel we nu weten dat de burgeroorlog erop volgde en de Islamitische Staat werd opgericht. Zelf was je niet in Irak onder de invasie van 2003.

Ïk heb Irak verlaten in 1999. Mijn doel was om terug te keren na de invasie van 2003 maar ik wilde nog afwachten. Ik was niet in Irak tijdens de burgeroorlog maar ik volgde de situatie dag op dag door contact te houden met mijn familie. Ik ging pas in 2011 terug. Toen was de situatie eerder stabiel maar ik was in shock door de sporen die het geweld bij de mensen had achtergelaten.

Ik schreef me opnieuw bij de universiteit in, omdat ik nog een jaar van mijn filmopleiding moest volgen nadat ik was vertrokken in de late jaren negentig. Ik dacht eraan om in dat jaar studie tegelijkertijd voor de Iraakse televisie te werken. Dat kwam er niet van vanwege de voor de hand liggende redenen. De tijd op de universiteit voordat ik werd gedwongen Irak te verlaten, was een lichtpunt in mijn leven dat ik opnieuw wilde beleven onder de tijd dat ik kortfilms maakte. Ik heb ervan genoten, we hadden het moeilijk om films te maken onder de sancties, dus ik was er heel gelukkig mee dat ik enkele kortfilms kon maken.  Anderen volgden mijn voorbeeld waardoor dat leden van de Ba’ath-partij zich aan mij begonnen te storen en mij dwongen het land te verlaten.”

In 2003 werden vele professoren, advocaten, rechters en intellectuelen vermoord in Irak, honderden. Hoe was de situatie voor schrijvers, die toch ook een doelwit vormden?

“De situatie werd slechter en slechter. De eerste jaren na de invasie waren heel experimenteel, omdat er toen geen duidelijke grenzen waren. We testten onze vrijheid uit, die nieuw was voor de Irakezen, de vrijheid van meningsuiting.

Wij hadden geen idee hoe het zou gaan na de bezetting. Auteur en theaterregisseur Hadil Mahdi werd vermoord omdat hij actief deelnam aan de betogingen. Hij is een van de vele voorbeelden die zijn leven verloor omdat hij kritisch was. Dit gebeurde direct na de bezetting en tijdens het regime van Nuri al-Maliki.”

Hoe is de situatie nu voor jou, je bent niet enkel auteur, maar ook activist? Ben je zelf een doelwit vandaag, ook vanwege jouw controversiële boeken?

“Vandaag is de situatie erg zwaar voor schrijvers. Men is zich er bewust van beginnen worden dat er maar weinig alternatieven zijn: ofwel vertrekken ze naar andere landen in ballingschap als vluchtelingen en belanden ze in vluchtelingencentra waarna ze zich moeten proberen te settelen in Europa, misschien worden ze wel vertaald in het nieuwe land als ze geluk hebben – ofwel blijven ze in Irak.

We hebben een groot deel intellectuelen die het compromis accepteerden om onder de bestaande politieke omstandigheden op een andere manier in hun levensonderhoud te gaan voorzien. Ze zwegen, gaven op, net zoals de dichters en de auteurs die als propaganda werden gebruikt onder de Ba’ath-tijd. Ik zeg niet dat ze vandaag worden gebruikt voor propagandadoelstellingen, maar ze zijn er zich wel volledig van bewust dat ze hun vrijheid van meningsuiting niet kunnen gebruiken. Een mening uiten die als controversieel wordt aanzien, is een gevaar voor hun leven. De islamitische religieuze partijen hebben een morele censuur gecreëerd.

We hebben een heel strenge censuur in de straten van Irak. Er is geen zekerheid, geen rechtsstaat, bendes en clans leggen er hun wetten op.
De macht en de invloed van de auteur zijn heel zwak. Zij kunnen de confrontatie niet aangaan zonder onmiddellijk slachtoffer te worden.”

Eerder verschenen op Pen/Opp en Bazarow Magazine (kijk daar om mee te doen met een lezersactie).

Met dank aan PEN/Opp en Uitgeverij Jurgen Maas

Samenvatting

De Iraakse ex-dierenarts Hassan de Uil is naar Finland gevlucht, waar hij zich verliest in alcohol en seks en probeert te overleven door romans en verhalen te schrijven. Voor zijn weblog, een kunstwerk waarin de grenzen tussen fictie en autobiografie, reportage en roman vervagen, interviewt hij een kleurrijk mozaïek van personages. Een schakende mensen­smokkelaar, een politieagent die sprinkhanen eet, een ontwerper van absurdistische geluidssculpturen, moordlustige vertellers... stuk voor stuk mensen van wie hun levens zijn verwoest door oorlog. Door Hassans correspondentie met de mysterieuze Alia, die het werk van de Roemeense filosoof Emil Cioran vertaalt, belandt de lezer in de kroegen, bordelen en badhuizen uit zijn heden en verleden.

Vanuit het idee dat Allah negenennegentig namen heeft, geeft Hassan Blasim een caleidoscopisch beeld van de ervaringen van vluchtelingen in Europa. De even absurde als realistische anekdotes, wonderlijke plotwendingen en aangrijpende verhalen tonen het dagelijks leven in Irak, waar de populariteit van een restaurant kan worden afgeleid uit hoe vaak het is opgeblazen.

Hassan Blasim (Irak, 1973) is schrijver, dichter en filmmaker. Hij studeerde filmwetenschappen in Bagdad. In 1998 vertrok hij naar Iraaks-Koerdistan, waar hij films bleef maken, maar onder een pseudoniem omdat hij vreesde voor de veiligheid van zijn familie onder het regime van Saddam Hoessein. Een jaar later verliet hij Irak en reisde als illegale immigrant door Iran, Turkije, Bulgarije en Hongarije, tot hij zich uiteindelijk in 2004 in Finland kon vestigen, waar hij nu woont en werkt. Hij wordt bejubeld om de manier waarop hij de onbevattelijke werkelijkheid van oorlog direct, rauw, met zwarte humor en buitengewone verbeeldingskracht weet over te brengen.

Toon meer Toon minder
€ 24,50

Verwachte leverdatum: donderdag 09 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789491921728
Verschijningsdatum
februari 2021
Druk
1
Aantal pagina's
280 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Uitgeverij Jurgen Maas

Vertaald door
Djuke Poppinga

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden