En in de nacht een riem

Auteur(s): Chrétien Breukers
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
En in de nacht een riem
En in de nacht een riem

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Elisabeth Francet

De pijngrens voorbij

[Recensie] Thomas Meerman ligt met hoge koorts in bed. Al jaren droomt de zieke schrijver van “het ideale, niet-gebeurende verhaal, een verhaal als talloze, uit een hoge hoed getoverde, nergens heen lopende konijnen”. Hij ijlt. En jawel, uit zijn koortsdromen springt zo’n konijn tevoorschijn, in de vorm van een obsessie voor Leonie en Jitka, de twee vrouwen die uit Thomas’ leven zijn verdwenen. Leonie of Jitka? Hij weet het niet. Beiden? Hij droomt dat hij, Leonie en Jitka voorgoed met elkaar verbonden zijn.

In de roman En in de nacht een riem voert de Nederlandse dichter en auteur Chrétien Breukers (1965) als protagonist een schrijver op, die geënt lijkt op hemzelf. Een schrijver die zich – van de eerste tot de laatste zin – zo lamlendig voelt dat hij nauwelijks kan bewegen.

Thomas Meerman denkt terug aan zijn jeugd als “een zak vol bakstenen om zijn nek”. Hij doet zijn best om zich een gelukkig moment te herinneren. Leonie, zijn eerste grote liefde, betekende het einde van zijn jonge jaren. Ze kregen twee dochters. Leonie lepelde hem leeg en hij haar. Ze schraapten nog wat op de bodem, maar het was op. Toen kwam de zestien jaar jongere Jitka in zijn leven.

Echt schrijven lukt Thomas al enige tijd niet meer. Sinds Leonie en Jitka weg zijn, is zijn taal leeg. Tussen twee koortsaanvallen tuurt Thomas in de voorraadkast. Hij hoeft nog niet naar de supermarkt. Hij eet bijna niets, uit angst om zijn obsessie voor de verdwenen Leonie en Jitka kwijt te raken. Beiden weigerden zijn muze te worden. Hij kijkt naar films waarin met pijn wordt geëxperimenteerd, droomt dat Leonie en Jitka over zijn lot beslissen. Ze gooien het op een akkoordje, blijven op een afstand naar hem staan kijken. Hij is hun speelkaart. Ooit gaven zij zich over aan hem, onderwierpen zich aan de pijn en het genot. Nu ligt híj daar, weerloos.

De poëzie heeft Thomas achter zich gelaten. “Losse woorden vliegen hem naar de keel.” Hij schrijft verbrokkeld, een beetje zoals de series waaraan hij verslaafd is. Jitka zei dat hij een eigen taal moest zoeken, een nieuwe taal. Daar is Thomas al jaren mee bezig; hij vindt alleen brokstukken, losse zinnen. Is dat zijn nieuwe taal? Sinds 2016 schrijft hij En in de nacht een riem. Het meeste heeft hij weggegooid of geschrapt. Er zijn alleen fragmenten gebleven. Thomas ziet verschillende opties: hij kan op gruwelijke wijze het verleden vermoorden, er een verhaal van maken, het volhangen met fictie, of het negeren.

Een substantie die de losse fragmenten met elkaar zou kunnen verbinden, is er aanvankelijk niet. Handig ontwijkt Thomas een mogelijke rode draad: de waarheid. Zijn verhaal hangt met haken en ogen aan elkaar, is vormeloos, brokkelig. Koel, afstandelijk, bijna zakelijk, beschrijft Breukers Thomas’ gedachten en fantasieën. Elk sentiment wordt onderdrukt.

Overdag kun je makkelijk doen alsof de waarheid er niet toe doet, ’s nachts niet. Thomas kijkt naar series, waarin hij overeenkomsten zoekt met zijn eigen leven. Uren en dagen propt hij vol met series om zo min mogelijk aan Leonie en Jitka te denken. “Buiten de serie is het woest en ledig.” Hoe dan ook leiden beelden, dromen en herinneringen hem terug naar het verleden, naar de plek waar de pijnbank, de waarheid, wacht. Verhalen beginnen te klonteren in zijn hoofd.

Uit melancholie en pijn spinnen woorden een dunne, rode draad. Thomas verzet zich tegen de tekst die ontstaat. Hoe ga je om met de pijngrens? Ga je erdoor of niet? Is de riem oké? Voor hem is de riem prima. Hij denkt aan sadistische porno. Iedereen moet gestraft worden: Leonie, Jitka, hij, liefst allemaal samen. “Heel veel verschil maakt het niet, pijn geven of pijn hebben.” Hij blijft zich tegen het verhaal verzetten dat zijn leven zou kunnen zijn; zijn dromen worden steeds gewelddadiger. De pijn is allesoverheersend.

De koorts houdt aan. Uit Thomas’ hoofd groeit een gewei. Ooit was hij een sterk dier. Een stervend dier is het eenzaamste beeld dat je kunt bedenken. “Er is niemand die een hand op zijn kopt legt. Hij moet de oversteek alleen maken.” In een ultieme droom lopen Leonie en Jitka voorop. Ze marcheren, nemen hem mee, binden hem vast. De vrouwen onderwerpen hem aan pijn boven een grens. “Dit is geen literatuur”, zegt Leonie. “Dit is het echte leven”, vult Jitka aan en haalt de riem boven. Met terugwerkende kracht wikkelt de pijn zich als een rode draad van waarheid om zijn geestesflarden, spoelt zijn leven terug als een film, schept een verhaal.

Wat laat Breukers zijn boek bloeden! Meedogenloos geselt hij zijn protagonist tot die door de knieën gaat en zich alsnog overgeeft aan de waarheid en het verhaal dat zijn leven is. De kans is groot dat ook de lezer zich ietwat beurs zal voelen na het lezen van deze genadeloze, excentrieke roman. Laat de poëtische kracht ervan de pijn overstemmen.

Eerder verschenen op Mappalibri en op Geendagzonderboek

Recensie door: Ger Groot
3/5

In beide gevallen komt het door de vrouw

[Recensie] Met een personage dat er heilig van overtuigd is dat er een gewei uit zijn schedel groeit en een ander dat wijsgerige gesprekken met een vogeltje voert kunnen we rustig constateren dat zowel Chrétien Breukers (1965) als A.H.J. Dautzenberg (1967) een roman met surrealistische trekken heeft afgeleverd. Dat Geestman en En in de nacht een riem echt volbloed surrealistische romans zijn voert wat te ver, maar de twee boeken bevinden zich geregeld in die koortsachtige sfeer tussen droom en werkelijkheid, daar ergens tussen gezond, navolgbaar lezersverstand en de associatieve verbeelding die af en toe best veel van diezelfde lezer vraagt.

Breukers’ Thomas Meerman, een 54-jarige schrijver, gaat ook écht onder koorts gebukt. Zwetend als een otter (en zoals een vriendin hem op zeker moment toevertrouwt: stinkend als een buffel) ligt hij op zijn bed, films en series bingend en zijn gestremde leven en zonden overdenkend. In zijn geval betekent dat het voor de geest halen van de twee vrouwen met wie hij zijn leven deelde en die sinds kort zijn toegevoegd aan het corpus der exen; Meerman was getrouwd met Leonie maar hij verliet haar voor de veel jongere Jitka. Maar die is hij nu ook kwijt.

Sado-masochisme
Breukers ironiseert dit romanuitgangspunt – een dijk van een cliché natuurlijk – op geen enkele manier, maar hij beschikt dan ook over een paar troeven die zijn verhaal verteerbaar en soms zelfs beklijvend maken: een vrijpostige, inzichtelijke behandeling van de sado-masochistische erotiek (dat is dan die riem uit de titel) en een fragmentarische compositie, waarin alinea’s over het gestaar en voorzichtige gefoezel van de prille jeugd en de striemen en vochtige vagijnen en zonwaarts gerichte fallussen van het volwassen leven elkaar afwisselen en daarmee suggestief aanvullen.

De mannen (want ook in Geestman voert een schrijvende man het woord) zijn op een bepaalde manier ‘naar binnen geslagen’; hun bewustzijn richt zich niet langer op de zintuiglijk waarneembare wereld om ons heen, maar op hun eigen binnenwereld. En ook bij Dautzenberg is een vrouw daar verantwoordelijk voor; een in de soep gelopen afspraakje doet de verteller zijn eigen huis ontvluchten. De vlucht voert vervolgens niet naar kroeg of kerk, maar naar een regenplas op straat, een regenplas die hier functioneert als de spiegel in Lewis Carrolls Through the Looking-Glass, als een magische deur die toegang biedt tot een nog niet geëxploreerde dimensie vol vreemd volk en mondig, mededeelzaam fauna. Toon Tellegen on acid.

Dautzenbergs man is op zoek naar antwoorden, hij wil een groot, jeukend geheim ontzenuwd zien en valt daarbij terug op een pratende mol (een blinde ziener!) die al wroetend een weg vrijmaakt richting een ‘dichter’, een lange tijd identiteitsloos gehouden schepsel dat durft om de taligheid en verinnerlijking van de schrijver te bevragen.

Ouder worden
Dat is in aanleg best diepe en intieme thematiek, omdat je op je klompen aanvoelt dat Dautzenberg hier vermoedelijk zijn eigen schrijftwijfels onder behandeling neemt. Wat hij beter had kunnen laten, en wat hij volgens mij tien jaar na te zijn gedebuteerd ook al lang had moeten laten varen, is het steeds maar weer plat maken van zijn eigen schepping, want met deze aanpak is het alsof je Tarkovski’s Stalker met wat geboer uit Geer & Goor krijgt gepresenteerd. Gaat de geest eens de diepte in, dan wordt er binnen no-time weer gemijmerd over ‘kuthoeren’ en stort de boel weer krakend en piepend neer.

Meer dan eens word je door de gedachte overvallen dat er aan de fantasievolle schrijverij van zowel Breukers als Dauztenberg een tamelijk overzichtelijke nederlaag ten grondslag ligt: oud of ouder worden en dan geen vrouw meer zo gek kunnen krijgen om naar je om te kijken. De angsten zijn niet in misogyne romans terecht gekomen, dat is wat al te bars, maar het is wel opvallend dat er nogal om het woord ‘eenzaamheid’ wordt heengedraaid, als iemand die de eerste slag met de riem bedremmeld tegemoet ziet.

Dát niet alleen benoemen, die eenzaamheid, maar echt behandelen is de ware opdracht voor deze twee auteurs, want nu zweeft het allemaal nog ergens tussen surrealisme en zelfbeklag, resulterend in een vlucht richting de nooduitgang die meligheid heet bij de een (Dautzenberg) en bij de ander in een overdaad aan tunnelvisie slash egocentrisme. En: schrijf scènes! Die zich ergens afspelen! Toon ons een wereld en met dan daarín die getarte bewustzijnen. Dan krijg je zelfs de vrouwen mee, ik geef het je op een briefje. Waargebeurd is geen excuus, parafraseert Dautzenberg Reve in Geestman. Dat moge waar zijn, maar een toevoeging van waar iets gebeurd is kan echt geen kwaad.


Eerder verschenen op NRC

Samenvatting

‘Koortsachtige sfeer tussen droom en werkelijkheid.’

– NRC

€ 18,95

Verwachte leverdatum: woensdag 29 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789492068330
Verschijningsdatum
oktober 2019
Druk
1
Aantal pagina's
200 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
Vrije Uitgevers, De

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden