De hoogstapelaar

Auteur(s): Wessel te Gussinklo
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
De hoogstapelaar
De hoogstapelaar
De hoogstapelaar

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jan Koster
4/5

Ewout: ouder maar niet wijzer

[Recensie] Een Hochstapler is een Duits woord: een leugenachtige opschepper. Iemand die meer wil schijnen dan hij is. In het Nederlands is het hoogstapelaar, een nauwelijks bekend woord maar waarvan de betekenis uitstekend van toepassing is op Ewout Meyster. Na De verboden tuin en De opdracht is De hoogstapelaar het derde boek van Wessel te Gussinklo met deze persoon in de hoofdrol.

Hij is nog steeds dezelfde, deze Ewout Meyster. Ouder geworden, inmiddels zeventien, maar veel heeft hij niet opgestoken van hetgeen tot dan allemaal is mislukt in zijn leven. Als jochie slaagde hij er uitstekend in om in een isolement te geraken, lees De verboden tuin. Een paar jaar later wil hij gloriëren op een zomerkamp en ook dat gaat magistraal fout, lees De opdracht. Inmiddels is hij erin geslaagd om als middelbare scholier te mislukken; van school gestuurd, en geen internaat wil hem meer hebben. Wat wil je, als hij de directeur van zo’n instelling terecht wijst met de woorden:

“Als ik spreek, heeft u uw mond te houden.”

Misplaatste superioriteit

Ewout geeft de moed niet op. Er zijn altijd wel weer leeftijdgenoten te vinden die, meestal kortstondig, tegen hem opkijken. Eigenlijk is dat onbegrijpelijk, want hij kijkt op hen neer en laat geen kans onbenut om zijn veronderstelde superioriteit ten opzichte van hen te etaleren. Sommigen mogen bij hem op audiëntie en Ewout vertelt ze dan wel even wat ervoor nodig is om over te komen als een gezaghebbend persoon. Zelfs aan een terugwijkende kin, in zijn ogen een manifestatie van zwakheid, valt wel wat te doen.

Natuurlijk moet hij zijn grootsheid ook tonen, het kan niet bij woorden blijven. Zo gaat hij in het eerste deel met een aantal ‘vrienden’ naar een jazzkelder. Eigenlijk zijn ze nog te jong, want nog geen achttien, maar het lukt ze om binnen te komen. En natuurlijk probeert Ewout daar de show te stelen. Een paar andere aanwezige jongens moeten het verbaal ontgelden. Dat komt hem later duur te staan.
Met de uitbater probeert hij op voet van gelijkheid te komen door te doen alsof hij Sartre en Camus volledig doorgrondt. Hij maakt zich belachelijk.
Het verloopt voorspelbaar, telkens weer. Het gaat niet zoals hij zich had voorgenomen en had ingebeeld en hij belandt vervolgens in een staat van neerslachtigheid die dagen aanhoudt. En dan begint alles weer opnieuw.

Weer die tegenstrijdige gevoelens

Wat nou te denken van deze vreemde vogel? Een zeldzaam moment van zelfreflectie:

“Niets kon hij, geen diploma bezat hij, alleen houding was het wat hij deed, gedrag, bluffen en snoeven, en daarachter zat niets; lucht, leegte was daarachter.”

Dat zijn de momenten waarop je nog iets van sympathie voor hem kunt voelen. Vaker laveren de gevoelens tussen lachwekkend en mateloos irritant. Lachwekkend als hij zich weer eens vreselijk aanstelt met zijn zogenaamde kennis; koketteren met Sartre terwijl hij hooguit enkele citaten tot zich neemt, helemaal lezen is te veel gevraagd. Irritant als hij zijn leeftijdgenoten weer eens de les leest, wat ze zich gek genoeg maar laten aanleunen. Leeftijdgenoten die hij harder nodig heeft dan zij hem, al was het maar om zich superieur te kunnen voelen. En hij is nog steeds onbeholpen en lomp tegenover meisjes, zoals in de voorgaande boeken. In De hoogstapelaar denkt hij meisjes te kunnen versieren door ze met de fiets klem te rijden en ze op hoge toon mee uit te vragen. Hoe dan ook is het knap dat Wessel te Gussinklo er weer in slaagt om tegenstrijdige gevoelens op te roepen over deze figuur.

Herkenbaar en zichzelf herhalend

Ook in andere opzichten borduurt dit boek voort op de voorgangers. De stijl is weer vrij stug, met opvallend geconstrueerde zinnen vol komma’s, haakjes, soms dubbel en driedubbel, en tussenzinnen gescheiden door aandachtsstreepjes. Het illustreert wel goed de gedachtestroom van de hoofdpersoon. Het taalgebruik doet soms nogal ouderwets aan, maar past ook wel bij een verhaal dat zich in de guldentijd afspeelt en waarin roken een uiting van stoerheid is.

De hoogstapelaar sluit naadloos aan op de vorige boeken over Ewout Meyster. Hij is weinig veranderd, doet nog steeds vreemde dingen en is in veel opzichten een sociale stoethaspel. Enerzijds een feest van herkenning, maar, en dat is dan ook de enige kritiek, het wordt zo zoetjesaan wel een tikje voorspelbaar.

Eerder verschenen op jkleest.nl

Recensie door: Tea Lierop van

Innerlijke monologen van een eenzame filosoof, “immer in wording”

[Recensie] Deel drie van de trilogie (de eerdere delen zijn De verboden tuin en De opdracht) over Ewout Meyster schijnt prima zelfstandig te lezen te zijn. De roman werd onlangs genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs en staat op de shortlist. In 2019 werd het boek bekroond met De BookSpot Literatuurprijs voor fictie (50.000 euro) en de Zeeuwse Boekenprijs 2019. Wat heeft dit boek dat het zoveel nominaties verdient?

De zeventienjarige Ewout heeft slechts één missie: de wereld ervan overtuigen dat HIJ de wijsheid in pacht heeft, weet hoe het hoort, hoe je een man van de wereld wordt, de juiste mensen kent, de goede woorden gebruikt. Ooit zal hij alles verwerken in een boek en het publiek zal aan zijn lippen hangen net zoals men deed wanneer Jean-Paul Sartre een lezing gaf. Ewout spiegelt zich niet aan de minste publieke figuren, behalve Sartre noemt hij Albert Camus, Merleau-Ponti en Nietzsche. Niet dat hij er veel van snapt –  verder dan wat doorbladeren komt hij niet –  terwijl de leraar het zo uitlegde dat hem alles glashelder werd. Wanneer hij vervolgens L’être et le néant van Sartre moet lezen voor school valt niets op zijn plek, alleen maar woorden, geen beelden, geen ‘aha’ momentjes. Dit gevoel van steeds iets willen bereiken, er je best voor willen doen, maar alles vergeefs is zo’n beetje het thema.

“‘Ho ho,’ zei Gert opnieuw. ‘Zo zo. Sartre hè? Nou. Nou. Tjonge. Wat weet jij van Sartre…?’ Hij slikte even. ‘Jongen’ had hij willen zeggen; een plaatsbepaling, een definitieve bevestiging die duidelijk maakte wie hij zelf was, en hoe hij hier stond – een volwassene met een jazzkelder, en mooie vrouwen, ook volwassen, om hem heen, en tegenover hem die jongen – achttien misschien, een ‘jongen’; niets eigenlijk. Zichtbaar vormde zijn mond zich al naar dat woord. Maar hij zag Ewouts blik, zijn roerloos fonkelende ogen strak op hem gericht en het wetende lachje daarin; waakzaam, op alles voorbereid, en het woord gleed weg. En hij, Ewout, knikte naar hem onveranderd glimlachend, grootogig en roerloos was zijn blik.”

Door de vorm waarin de auteur Ewouts gedachten overbrengt: veel innerlijke monologen met daartussenin dialogen met vooral vrienden, geen getitelde hoofdstukken, wel vier genummerde delen, is het boek te lezen als één lange gedachtestrijd. Ewout geeft niet makkelijk op. Dat koppige vasthouden aan iets wat niet voor hem weggelegd is beheerst zijn hele bestaan. Niets kan ‘zomaar’ zijn, geen woord, gebaar, wat je drinkt, wat je draagt, hoe je haar behoort te zitten, alles kan bijdragen aan het ‘juiste’. Dit boek is veel meer dan een jongen die zich koste wat kost wil spiegelen aan de jongens en mannen die het gemaakt hebben. Zijn worsteling met de eenzaamheid laat een prachtig tijdbeeld zien. Het taalgebruik brengt de jaren 60 tot leven. Een woord als ‘mieters’ (doet denken aan J.J. Voskuil) en de populariteit van Elvis Presley, Harry Belafonte, Cliff Richard brengt je als lezer direct in de juiste sfeer waarin het verhaal zich afspeelt.

De opstandige Ewout heeft het regelmatig met zijn moeder aan de stok. Zij heeft samen met een compagnon een boekhandel, religieuze werken worden er verkocht. De krachtmeting met de moeder past in iedere tijd, maar in de jaren ‘60 waren de verschillen met ouders en kinderen vaak aanzienlijk en werden vergroot door de barsten in de verzuiling die tot dan zorgden voor een duidelijk georganiseerde maatschappij. Dit alles weet de auteur over te brengen door te vertellen over de kerk, de verderfelijke dansmuziek, foute kleding, roken, drinken, kortom alles wat de jeugd ten gronde kan richten. Moeder ziet Ewouts ogen (hij traint op een koele blik)

‘‘’Moet je die ogen zien. Het is de duivel die daaruit spreekt, jongen. Keer terug van deze verkeerde weg.’ En ze was de kamer uitgegaan zonder nog een woord te zeggen.’”

Deze meesterlijke roman heeft vele facetten. Hij legt eigenlijk de hele structuur van het menselijk bestaan bloot. Neem alleen het feit dat Ewout bedenkt dat HIJ het recht heeft om andere jongens de les te lezen. Hij trekt macht naar zich toe op een heel berekende manier. Wanneer het niet zo’n eenzame trieste figuur was zou je een hekel aan hem krijgen, het gevoel voor hem balanceert op het randje. De titel verwijst naar een opschepper, blaaskaak, dat is precies het juiste woord. Als zelfbenoemde man van wereld houdt hij spreekuur voor zijn vrienden. Hier wordt het thema knecht-meester uitgewerkt, zolang de jongens nog schuchter om een afspraak komen vragen is hij meester.

Maar er is meer. Verborgen moeten zijn seksuele verlangens blijven! Dat is alleen voor hem, gedachten, fantasieën, opwindende kledingstukken….al die dingen zijn onderdeel van zijn escapisme, zo kan hij verder. Ook homoseksualiteit wordt argwanend bekeken, waar hoor je bij, word je uitgescholden of als held bekeken? In de vriendengroep is dit een veelbesproken thema, het heimelijke en verbodene ademt de sfeer van de jaren ‘60. Zo vrijgevochten waren ze nog niet, hoewel er toen wel steeds meer taboes opgeheven werden.
Voor wie houdt van boeken die zich afspelen in de broeierige jaren 60, niet wars is van een boek waarin ogenschijnlijk niet veel gebeurt en niet schuw is van vele leestekens zoals haakjes, is dit precies het juiste boek, een aanrader.

“Over hém ging het! Over hemzelf! Hij was het over wie de leraar Frans vertelde. Hij was zoals Sartre; ook al was hij dit jaar weer blijven zitten – voor de derde keer al – en werd hij opnieuw van een school verwijderd; geen school wilde hem nog hebben. Maar net als Sartre zou hij een groot denker worden, een filosoof. Wat had hij geleden en gedwaald, en zich in bochten gewrongen. Als in een koker van duisternis ging hij voort, elke dag opnieuw. En geen einde, geen uitweg had hij kunnen vinden. Een melaatse was hij, een zieke, met die gedachten en ideeën die niemand had, en waarvan niemand mocht weten dát hij ze had. Want vals was hij en heimelijk, een paria, een vijand van allen die gewoon waren en als zichzelf.”

Eerder verschenen op Metdeneusindeboeken

Samenvatting

Ewout Meyster is zeventien en denkt de wereld en het leven begrepen te hebben, en dat zal hij zijn naïeve vriendjes wel eens tonen. Verbazen wil hij hen, maar ook de wereld, met zijn ‘optredens’ op straten en pleinen. In gesprekken met zijn vrienden legt hij uit hoe je een echte persoonlijkheid wordt, en wat je moet doen om belangrijk te worden en niet ‘onbenullig’ te blijven. Voor Ewout is het belang van deze gesprekken erin gelegen dat hij, zichzelf spiegelend aan de ‘onbenullige’ vriend tegenover hem, zijn eigen superioriteit oefent en tegelijkertijd bewezen ziet. In De hoogstapelaar zien we de terugkeer van Ewout Meyster. In De verboden tuin (1986) probeerde hij de paradijselijke wereld van zijn eerste kinderjaren te hervinden. In De opdracht (1995) oefende hij als veertienjarige om populair en indrukwekkend te zijn tussen de oudere jongens in het zomerkamp. In De hoogstapelaar waant Ewout zich de situatie geheel meester, maar tegelijkertijd is hij onderhevig aan de krachtige tegenwind van zijn depressies en zijn angsten.

Toon meer Toon minder
€ 21,50

Verwachte leverdatum: dinsdag 14 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789492313638
Verschijningsdatum
februari 2019
Druk
1
Aantal pagina's
384 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
NBC - Koppernik

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden