De Zonnekoning

Glorie & schaduw van Lodewijk XIV

Auteur(s): Johan Op de Beeck
Taal: Nederlands
0,225/5
2 recensies
De Zonnekoning
De Zonnekoning
De Zonnekoning

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jeanette van de Lindt
5/5

Een koning die zijn stempel op de wereld drukte

[Recensie] Er zijn onnoemelijk veel boeken geschreven over Lodewijk XIV en je kunt je afvragen of het zinvol is dat er nog meer over hem geschreven wordt. Als het gaat om het lijvige boek De Zonnekoning van Johan Op De Beeck dan is het antwoord op die vraag volmondig ja. Wie Lodewijk XIV zegt denkt vaak direct aan Versailles en aan luxe en rijkdom. Maar Lodewijk XIV is veel meer dan alleen maar de rijke koning die zich vermaakte met dansen, kunst en een eindeloze stroom minnaressen. De bekendste daarvan, Madame de Montespan, schonk hem zelfs zeven kinderen.

Lodewijk XIV werd op vijfjarige leeftijd koning en bleef dat tot het moment dat hij op zevenenzeventigjarige leeftijd stierf. Tweeënzeventig jaar koning van een land dat, bij zijn aantreden, sterk verarmd was. Het land had op dat moment 20 miljoen inwoners en was het belangrijkste land van Europa. Maar de bevolking was zeer onderontwikkeld naar de normen van die tijd. Parijs was, met zijn vierhonderdduizend inwoners, een sterk vervuilde en smerige stad waar mensen in hun eigen uitwerpselen leefden en daarom te maken kregen met veel besmettelijke ziektes.

Vanaf het moment dat Lodewijk XIV koning werd, was zijn moeder regentes. Maar dat stelde niet veel voor. Frankrijk werd eigenlijk geregeerd door kardinaal Mazarin. Lodewijk XIV leert veel van hem en als Mazarin in 1661 overlijdt, trekt de koning met straffe hand alle macht naar zich toe. Je kunt hem gerust de eerste vorst noemen die zichzelf boven de wet stelde en een absoluut heerser was die alleen regeerde. Hij was, zeker in het begin, een koning die veel verandering bracht. Het huidige Parijs is een wereldstad en de basis daarvan werd door Lodewijk XIV gelegd.

Hij kreeg tijdens zijn leven te maken met veel ziektes. Hij had nierstenen, leed erg onder jicht, had zware hoofdpijnen en heel veel ontstekingen van tanden en kiezen. Bij het trekken van een kies werd zijn halve kaak eruit getrokken. Eten en vooral drinken was daarna niet zo simpel meer. De operaties, onder andere aan een fistel, die de koning heeft ondergaan, worden gedetailleerd beschreven en je kunt niet anders dan concluderen dat hij niet bepaald kleinzielig was.

Hij bemoeide zich overal mee. Of het nu politiek, kunst en cultuur of religie was. Helaas hield hij ook erg van oorlog voeren en dat deed hij dus ook veelvuldig. De oorlogen maar ook de exorbitante levenswijze, de vele maîtresses en zijn persoonlijke eerzucht zorgden ervoor dat het land financieel in een zeer slechte staat verkeerde toen hij overleed. Ondanks het feit dat het volk er ellendig aan toe was, werd de koning met alle pracht en praal die je maar bedenken kunt naar de koninklijke grafkelder gebracht.

Zoals we ook in eerdere boeken van Johan Op De Beeck zagen, is het leven van Lodewijk XIV beschreven op een wijze die leest als een spannend en vooral boeiend stuk geschiedenis. Zijn taalgebruik maakt dat het boek vlot wegleest en sterker nog, je kunt het bijna niet wegleggen. Het is een meeslepend levensverhaal geworden dat ons een inkijkje geeft in het leven van de uitvinder van het absolutisme. Een vorst en een periode die hun stempel op de eeuwen daarna drukten. Zelfs onze huidige tijd zou er zeker anders uitgezien hebben zonder de regeerperiode van Lodewijk XIV.

Het boek bevat een aantal kleurenfoto’s, een register, een bibliografie en een overzicht van de noten die door het hele boek heen staan. Johan Op De Beeck heeft met De Zonnekoning wellicht zijn boeiendste boek tot op dit moment afgeleverd.

Eerder verschenen op Hebban.nl

Recensie door: Marnix Verplancke
4/5

Glorie en schaduw van Lodewijk XIV

Dat Frankrijk vandaag nog steeds een culturele en politieke wereldmacht is, heeft het voor een groot deel aan zijn Zonnekoning te danken, toont Johan Op de Beeck in een knappe biografie.

[Recensie] Op 26 februari 1653 ging in de grote zaal van het Petit-Bourbon, recht tegenover het Parijse Louvre het Ballet de la Nuit in première. Thema was de overwinning van het goede op het kwade, wat in concreto betekende dat de zon de duisternis verdreef. De hoofdrol werd gespeeld door een vijftienjarige jongeling gekleed in een kostuum dat volledig uit goudschilfers bestond. Op het hoofd droeg hij een bos gouden pluimen. Op het einde van de voorstelling kwam een koets uit de hemel gedaald, met daarin een andere jongen die heel plechtig zei: “De Zon die mij volgt is de jonge Louis / Het Sterrengewemel vlucht weg / Wanneer de grote koning doet zijn zeg.” De jongeling in het zonnekostuum was niemand minder dan Louis XIV, zo bleek, en in de koets zat zijn twee jaar jongere broer Philippe.

Als het aan Louis had gelegen was hij net zo graag balletdanser geworden als Zonnekoning, schrijft Johan Op de Beeck in de imposante biografie die hij aan deze Franse koning wijdt, maar veel keuze had hij niet. Toen zijn vader, Louis XIII, in 1642 stierf, werd hij, nog geen vijf jaar oud, automatisch koning, en dat zou hij 72 jaar lang blijven, willen of niet. En al was die wil er aanvankelijk misschien niet echt, het duurde niet lang voor de jonge koning er smaak in kreeg en voor zichzelf een missie weggelegd zag: zijn land in Europa en in de geschiedenis de plaats geven waar het recht op had.

Toen Louis XIV koning werd, een functie die hij trouwens pas echt opnam op zijn dertiende verjaardag, toen het regentaat van zijn moeder en kardinaal Mazarin afliep, was Frankrijk alleen qua inwonersaantal het grootste land van Europa. Er woonden twintig miljoen mensen, wat meer dan drie keer zo veel was als in Engeland, maar toch had Londen een veel betere naam dan Parijs. Frankrijk was een land van barbaren, was men het in heel Europa eens, ongemanierde boeren en verpauperde edellieden. In de hoofdstad was geen enkele straat geplaveid, er stonden amper drie gebouwen die het bekijken waard waren en als je leven je lief was kwam je er beter niet, want werd je er niet doodgestoken door een rover, dan kreeg een of andere smerige ziekte je wel te pakken. Waar landen als Spanje, Portugal, Engeland en de Noordelijke Nederlanden hopen geld verdienden met de internationale handel, beschikte Frankrijk over nog geen tien zeewaardige schepen.

Wou hij Frankrijk verheffen, zo besefte Louis XIV al gauw, dan moest iedereen in het land aan hetzelfde zeel trekken. Gedaan dus met edellieden die hun eigen belastingen hieven en hun eigen wetten stelden. Frankrijk zou één worden. De macht van de hoge adel werd daarom ondermijnd door die aan de kleinere adel toe te wijzen en door het invoeren van een nationaal ambtenarensysteem. Centralisme was het ordewoord en alleen Louis zelf kon natuurlijk aan de top staan. Toen Mazarin stierf, de zelfverklaarde premier voor het leven, verving hij deze dan ook niet, maar zat hij voortaan zelf de regering voor.

En dan was er natuurlijk Versailles, wat echt wel meer was dan een groot kasteel met een grote tuin eromheen. Achter de façade van Versailles ging immers de kern van de absolutistische politiek van de Zonnekoning schuil. Tussen 1661 en 1715 spendeerde Louis drie à vier procent van het staatsbudget aan Versailles, en dat was het volgens Op de Beeck ook meer dan waard. Niet alleen gaf het koninklijk domein tienduizenden gezinnen werk en dus een inkomen, het zorgde ook voor politieke stabiliteit. In zijn gloriedagen verschafte Versailles immers onderdak aan 7000 mensen, waarvan ongeveer de helft edelen. De hogere adel kon over appartementen beschikken, maar de lagere ruilde dolgraag het voorouderlijke kasteel ergens te lande in voor een onverwarmde zolderkamer in het nieuwe paleis van de koning. Het was immers daar dat je gezien wilde worden en de postjes vergeven werden. Versailles werd zo het centrum van de macht, de bijenkorf van Frankrijk die alleen kon overleven door de genade van de zon.

Versailles was echter niet alleen politiek, zoals iedereen weet die de Britse schandaalreeks met die naam heeft gezien. Versailles was ook geflirt, overspel en heel veel kinky seks. Louis had zes kinderen bij zijn vrouw en zeven bij zijn maîtresse. In zijn hoogtijdagen passeerden er iedere dag wel een paar jonge deernen door zijn bed en als hij ze de dag daarna weer tegenkwam herkende hij hen zelfs niet meer. “Hij gebruikt dat soort vrouwen zoals wij een postpaard berijden dat men ergens oppikt om het nooit meer terug te zien,” merkte de markies de Saint-Maurice gevat op. Op de bals en soirées stal echter zijn broer Philippe de meeste aandacht omdat deze, net als hun vader trouwens, een beruchte nicht was. Philippe was als meisje opgevoed en al op heel jonge leeftijd toevertrouwd aan een notoire pedofiel. Zijn beste spelkameraadje was de latere abbé de Choisy, die niet alleen een elfdelige geschiedenis van de Kerk schreef, maar die onder de naam Madame de Sancy ook nog eens Frankrijks bekendste travestiet werd. Toen Philippe tijdens het gokken zijn vrouwenjuwelen kwijtspeelde, was hij daar het hart van in, maar veel tijd om te treuren had hij niet. Het slagveld riep. Met linten in het haar en op naaldhakken leidde hij het leger meermaals naar een klinkende overwinning.

Dat brengt ons trouwens bij een ander belangrijk facet van Louis koningschap, en wellicht ook de reden waarom Johan Op de Beeck deze biografie heeft geschreven. Tweederde van zijn regeerperiode heeft de Zonnekoning oorlog gevoerd, en het grootste deel daarvan in Vlaanderen. Die oorlogen sluiten aan bij Op de Beecks interesse, zoals mag blijken uit zijn drie jaar geleden verschenen Het verlies van België en de vijf boeken die hij eerder al aan Napoleon wijdde. Toen Louis koning werd behoorden steden als Lille en Metz tot de Zuidelijke Nederlanden, die onder Spaans bestuur stonden. Hij wou die gebieden veroveren omdat dit hem een strakkere grens met de Noordelijke Nederlanden zou opleveren, waar de echte vijand zat. Decennialang werd Vlaanderen daarom belegerd. Er waren grote veldslagen in Landen, Ramillies en Oudenaarde, Brussel werd voor een derde in de as gelegd omdat Frankrijk hoopte op die manier de troepen van Willem III van Oranje weg te krijgen uit Charleroi en ga zo maar door. Het was een smet op het blazoen van de Zonnekoning, net als zijn intrekking van het Edict van Nantes, wat godsdienstvrijheid garandeerde. Louis zette een vervolging van de protestanten in, waardoor 200.000 van hen het land verlieten.

Wat Op de Beeck duidelijk maakt is dat de Zonnekoning in feite een mens was als iedereen. Hij beging kolossale fouten, maar hij maakte van Parijs ook een wereldstad. Hij liet de Etoile aanleggen waar nu de Arc de Triomphe staat, en de Champs Elysées, en hij liet Les Invalides bouwen. Hij richtte de befaamde Academies op waarvoor hij grootheden als Huygens en Leibnitz kon strikken, en hij maakte dat Molière de volstrekte literaire vrijheid kreeg, ook toen deze wegens heiligschennis uit de Kerk werd gezet. Zijn grootste tragedie was echter de lengte van zijn regeerperiode. Versailles liep leeg, de appartementen werden verlaten en niemand wandelde nog in de tuinen. Naarmate het licht van de zon afnam, stierf de bijenkorf langzaam uit. Louis XIV stierf op 1 september 1715. Vijf dagen later werd de koets met zijn stoffelijk overschot op weg naar de kerk van Saint-Denis gevolgd door 800 musketiers, lijfwachten en vaandeldragers. Aan de kant van de weg stond vrijwel niemand.

Eerder verschenen in De Morgen

Samenvatting

Lodewijk XIV (1638 - 1715) is de koning der koningen. Als absolute vorst vormde hij het onderontwikkelde en feodale Frankrijk om tot een gecentraliseerde staat die de machtigste natie van Europa zou worden. Eeuwige roem verwierf Lodewijk XIV dankzij Versailles, wat hij omtoverde van een jachtslot tot een van grootste en mooiste kastelen ter wereld. Zijn boeiende levensverhaal biedt een wervelwind aan veldslagen, intriges, minnaressen, kunst, mysteries...

Toon meer Toon minder
€ 34,99

Verwachte leverdatum: woensdag 08 april


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789492626172
Verschijningsdatum
april 2018
Druk
1
Aantal pagina's
736 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
685: Nieuwe geschiedenis (1500-1870)
Categorieën

Uitgever
Horizon

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden