Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Znežanka

Auteur(s): Bronja Prazdny
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Znežanka
Znežanka

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Guido Goedgezelschap
4/5

Realisme vs het imaginaire

Znezanka, ‘Sneeuwwitje’ in het Slovaaks, is het fictie-debuut van Bronja Prazdny (Groningen, 1971). Haar recente familiegeschiedenis is gekenmerkt door, … vluchten, … voor het nazisme en het communisme.

“Ik voel mij anders, ik zie er ook anders uit. Ik vermoed dat dit ook te maken heeft met het feit dat ik Joods ben – maar eigenlijk weet ik helemaal niets van het Jodendom net zoals ik amper iets weet over mijn familie.”

In Verloren taal (2016) gaat zij in Engeland, Israël, Tsjechië en U.S.A. Op zoek naar haar roots en, … naar zichzelf. Eerder verscheen van haar ook nog Vrouwen met autisme (2015).

Znezanka (het hoofdpersonage) is in ‘de Zevende Hemel’: de ‘Prins op het witte paard’, Robert, kruist haar pad, het begin van een onstuimige, lucratieve liefdesrelatie, ..

“En het was wederzijds, dat gekmakende gevoel van zwaartekracht dat je buik ondersteboven keert alsof je met mach 3 over een supersonische Python raast.” Blz. 20

Er is echter een obstakel, een niet te nemen hindernis: Robert is een getrouwde man. Leugens, een dramatische abortus en het eenzijdige, definitieve afhaken van haar droomprins doorprikken haar roze bubbel en maken een eind aan haar gedroomde, harmonieuze leventje. Zij glijdt weg in een imaginaire wereld, een psychische instabiliteit, … Tien jaar is zij een ‘draaideurpatiënt’ van ‘Zonneschild’, een centrum voor geestelijke welzijnszorg. Dan komt de ultieme oplossing: de open confrontatie aangaan met de oorzaak van het onheil dat haar overkomen is, … Robert, docent aan een universiteit aan de Westkust van de Verenigde Staten.

Het wordt een zéér ongewone road-trip. In een gehuurd cabriootje, samen met een toevallige reisgezel, Arend, en zijn zeer ongewone bagage, en haar eigen imaginaire reispartner vat ze de lange tocht, from East to West, aan. Arend beschikt over therapeutische kwaliteiten en een flinke dosis levenservaring. Znezanka ziet haar ultieme doel naderen, de wederzijdse verhalen komen los en haar vastberadenheid neemt toe. Maar, … Penelope, een 17-jarige ‘Sweet Hich Hiker’, met een zeer opmerkelijke en bedenkelijke achtergrond, brengt haar geestelijke toestand ernstig uit balans.

Is Znezanka wel sterk genoeg om de confrontatie met Robert aan te gaan? Heeft ze de juiste beslissing genomen en zal haar keuze probleemoplossend zijn?

Dit is het verhaal van Znezanka, haar verhaallijn, de ik-figuur. Sporadisch wordt haar lijn onderbroken door Arend en Penelope, maar van perspectiefwisselingen is geen sprake: alles leidt naar de ultieme doelstelling van het hoofdpersonage. Bronja is niet overhaast te werk gegaan. Door het gebruik van flash-backs komen de achtergronden van de verschillende personages langzaam maar zeker vrij waarbij de eerder gelegde fundering, de dramatische levensomstandigheden van Znezanka, een stabiele basis blijkt.

Belangrijke facetten in het verhaal worden vaak benadrukt door gebruik te maken van herhalingen.

In 22 vrij korte en getitelde hoofdstukken schrijft de auteur een tot de verbeelding sprekend boek. Daarin herkennen we haar onmiskenbaar verteltalent en de kunst om de lezer alert en attent te houden: Znezanka kruipt onder je huid, blijft aan je kleven.

Haar schrijfstijl, duidelijk, direct en krachtig, rechttoe rechtaan al moet hier vermeld worden dat het regelmatig gebruik van lange zinnen een storend effect kunnen hebben op de vlotheid.

Het aantal personages is tot een minimum beperkt, maar ze zijn zeer nauwkeurig uitgewerkt. Het kleinste rimpeltje, het miniemste sproetje, kan niet ontsnappen aan de aandacht. Je leest niet over, maar je leeft en beleeft het verhaal samen met de vertolkers. Maar het fysieke is misschien zelfs van ondergeschikt belang: veel belangrijker is de psychische toestand van elke reiziger. Bronja laat ons meekijken in de hoofden van haar acteurs. Zo kan de lezer zich een beeld vormen van de innerlijke gemoedstoestand, de oorzaken en de gevolgen van de beslissingen van het individu: niet zo gemakkelijk om te oordelen, beoordelen of, … te veroordelen, …

“Waar ligt de scheidslijn tussen verbeelding en waanzin en wie bepaalt dat eigenlijk?” (achterflap)

De road-trip dwars doorheen The States is niet alleen door de reizigers zeer bijzonder, maar de auteur laat ons kennismaken met de voortdurend wisselende facetten in het voorbijkomende landschap. Bekende, onbekende en desolate plaatsen schuiven achter de ruiten voorbij, een onophoudelijke snelle wisseling van het uitzicht. Misschien wel representatief om de gemoedswisselingen bij Znezanka te benadrukken?

Het zijn geen gemakkelijke thema’s die de auteur durft aan te pakken: het is altijd gewaagd om de sluier van sommige onderwerpen op te lichten.

Zo kaart Bronja onomwonden de situatie aan in de centra voor geestelijke gezondheidszorg, vooral de manier waarop er medisch wordt ingegrepen. De uitdrukking ‘plat spuiten’ komt in het boek meerdere keren aan bod.

Abortus lijkt dan wel een ‘ingeburgerd begrip’ te zijn, toch is conclusie van de auteur hard: de gevolgen zijn fysisch vaak onomkeerbaar en mentaal een psychische instabiliteit veroorzaken, zoals dat bij Znezanka het geval is.

Gekte, waanzin, verbeelding, afwijkend of normaal. Een aantal begrippen die zich ten opzichte van elkaar in een labiele toestand bevinden. De minste trilling, de kleinste beweging of een onverwachte gebeurtenis kan zorgen voor een chaos enerzijds of een hernieuwd evenwicht anderzijds. Het is balanceren op een slappe koord waardoor het vaak moeilijk is om probleemoplossende handelingen te bedenken, formuleren en uit te voeren.

Zelfmoord wordt zeer vaak gekoppeld aan psychische instabiliteit. Vooral Arend heeft hier mee te maken gehad en zijn getuige: de zeer ongewone bagage.

Incest zit toch nog altijd verscholen in een taboesfeer. De auteur laat het zeer confronterend en hard op de lezer afkomen. Toch ben ik van mening dat het betrokken personage en haar naaste omgeving nogal luchtig met dit wansmakelijke thema omgaat.

Rouwen is een zeer intieme en persoonlijke gemoedstoestand. De schrijfster laat hier duidelijk twee verschillende rouwverwerkingen aan bod komen: rouwen om het verlies van een fysiek persoon of rouwen om een persoon waarvan je afscheid neemt voor die ooit fysiek aanwezig was.

Wederzijds begrip is een thema dat als een rode serpentine doorheen het verhaal kronkelt. Niet alleen in dit boek, maar ook in Vrouwen met autisme en Zondagskind, Zondagsleven van Judith Visser is dit een zeer belangrijk thema. Verdraagzaamheid voor mensen in ‘een andere wereld’ zonder te oordelen of te veroordelen.

Bronja’s boek werd aangekondigd als een tragikomisch, modern sprookje. Er zit heel veel diepe tragiek in het verhaal. Het komische moet je als aandachtige lezer tussen de regels proberen te destilleren.

Een modern sprookje zou ik het niet noemen. De titel laat een sprookjesachtig verloop vermoeden en als je de belevenissen van ‘Alice in wonderland’ zou projecteren op de personages tijdens hun road-trip (op het eerste zicht ook allemaal rae snuiters) dan zou je al een stuk in de sprookjeswereld zitten, … Toch misschien wat té ver gezocht.

Bronja Prazdny is er in geslaagd om Arend en Znezanka en nog enkele andere passagiers, ieder met zijn eigen originele verhaal, zijn unieke achtergrond en afkomst, … doorheen Amerika te loodsen, naar de ultieme doelstelling van Znezanka, … Hoe het afloopt, …?

Eerder verschenen op Hebban

Recensie door: Jan Stoel
4/5

Is de werkelijkheid echt?

[Recensie] Het motto van Znežanka, de debuutroman van Bronja Prazdny luidt “All that we see or seem is but a dream within a dream” (Edgar Allan Poe). Het pas naadloos op het thema van het verhaal dat Prazdny vertelt: is de werkelijkheid echt of is het een reeks van gebeurtenissen die de geest bedenkt. Is het leven een illusie: a dream within an dream? Prazdny pelt dit thema af, toont de verschillende lagen in de menselijk geest, gaat in op het fenomeen psychose. Dat doet ze op overtuigende wijze in een meeslepend verhaal dat je in verwarring brengt, aan het denken zet. Maak kennis met die andere kant!

“Ik heb heel lang gedacht dat er maar één waarheid bestond. Dat hoe je er ook naar keek, de uitkomst van een optelsom altijd dezelfde is. Feiten zijn feiten, die zijn niet naar inzicht in te kleuren. Nu ben ik daar niet zo zeker van. (…) De psycholoog van de afdeling waar ik regelmatig verblijf heeft me proberen te overtuigen dat er meerdere waarheden bestaan en dat dé waarheid alleen in sprookjes en kinderverhalen bestaat.”

Deze openingspassage geeft de kern van de roman aan: het spel over waarheid en illusie.

In de Sloveense taal betekent Znežanka, Sneeuwwitje. “Ik heb pikzwart haar en reebruine ogen. Ik ben Sneeuwwitje, diepgevroren vanbuiten met vanbinnen een vuurtje dat maar niet uit wil gaan.” Ze ziet er uit als in een sprookje, lijkt in Robert de Vos de prins gevonden hebben die haar wakker gekust heeft en met hem op weg te zijn naar een lang en gelukkig leven. Maar haar droom is een nachtmerrie geworden. Dat blijkt ieder jaar op 5 augustus. Dan zit Znežanka in De Efteling tegenover het huisje van haar naamgenote Sneeuwwitje om naar andermans kleine meisjes te kijken. Nu al tien jaar lang. Ze heeft een Eftelingverbod en wordt door de politie afgevoerd als ze te dicht bij kinderen komt. Ze wordt dan weer opgenomen, gekalmeerd, krijgt weer therapie. Ze moet volgens de artsen leren accepteren dat ze nooit een kind heeft gehad, maar zelf zal ze nooit accepteren dat haar dochter Smilla niet bestaan heeft. Ze is voor haar levensecht, ze ziet haar onophoudelijk om zich heen. “De werkelijkheid en mijn werkelijkheid wijken soms uiteen: dan voelt het of er een soundtrack speelt bij een film die totaal niet passend is.” Er is haar dus blijkbaar iets ingrijpends overkomen.

De roman ontwikkelt zich langs twee verhaallijnen. De eerste gaat over de relatie tussen Robert en Znežanka. Robert is een getrouwde man die een relatie met haar begint, haar nieuwe energie en perspectief geeft, steeds zegt zijn vrouw te willen verlaten, maar dat uiteindelijk niet doet en Znežanka ontredderd achterlaat. Ze wordt er ‘gek’ van. De tweede verhaallijn heeft de queeste naar een nieuw perspectief als onderwerp. Het is een reinigingsritueel. Om het verleden te kunnen laten rusten is een confrontatie met Robert nodig, die inmiddels professor aan een universiteit in Californië is geworden. Ze moet hem ‘de waarheid’ zeggen en weten waarom hij haar verlaten heeft. Op haar tocht wordt ze vergezeld door Arend van de Weteringen. Ze ontmoet hem in het vliegtuig. Hij maakt een tocht om in alle staten van de Verenigde Staten wat as van zijn partner Sebastiaan uit te strooien. Voor beiden symboliseert de tocht het loslaten van het verleden en het opnieuw beginnen. Een tocht waarbij het gaat om ‘thuiskomen.’ De twee verhaallijnen raken steeds meer met elkaar verknoopt.

De roman bevat allerlei intertekstuele verbindingen. De zwerftocht, meer een queeste door de Verenigde Staten met als doel de confrontatie met Robert en ‘thuis’ te komen doet denken aan de Odyssee van Homerus, waarin Odysseus na jarenlange omzwervingen thuis komt op Ithaka. Net als in de Odyssee is bij Znežanka het hoofdmotief de zoektocht naar zichzelf. Tijdens hun tocht ontmoeten zij en Arend ze een zwanger meisje met de naam Penelope. Het zwanger zijn is voor Znežanka het beeld van haar vroegere geluk, geborgenheid. De echtgenote van Odysseus, de vrouw bij wie hij geborgenheid vond heette ook Penelope. Maar de zwerftocht van Arend en Znežanka lijkt ook op de tocht die de pioniers door de USA maakten om uiteindelijk een veilige plek te vinden om een nieuw bestaan op te bouwen. Gaat ze dat lukken?

Prazdny duikt diep in de psyche van haar hoofdpersonage. Het verhaal staat in de ik-vorm en dat brengt de hoofdpersoon nog dichterbij. Znežanka zou je psychotisch kunnen noemen. Ze neemt Smilla waar als een hallucinatie, heeft wanen en is – zonder hulp – niet in staat ordening in haar gedachten/leven aan te brengen. Tegen Arend zegt ze over Robert: “Ik zal hem mijn verhaal vertellen, maar dan verknipt in kleine stukjes, als fladderende sneeuwvlokjes in de lucht die op de grond hopelijk samenkomen in een dik pak sneeuw.” Ze weet mooi te verwoorden hoe het er in haar hoofd uitziet: “Op dit terrein groeit ook het Spaanse mos, zijn de bomen permanent gesluierd in witte baarden van mist.” Ook in haar associatieve taalgebruik sluit ze aan op wat er zich in het hoofd van Znežanka afspeelt. Dat leidt soms tot lange zinnen die alle kanten uit dreigen te gaan.

Tegenover Znežanka staat Arend, de man die vertrouwen geeft, rust uitstraalt, haar begrijpt. Langzamerhand ontstaat inzicht. Dat wordt ook gesymboliseerd door de verandering van het landschap tijdens hun tocht naar Californië. Het landschap wordt lichter van kleur. Een prachtige manier om ook de verandering te markeren die Znežanka doormaakt. Het verhaal lijkt zwaar, maar Prazdny slaagt erin toch ‘ontspanning’ in het verhaal te brengen, waardoor evenwicht ontstaat.

Thema’s die aan de orde komen zijn liefde, vriendschap, eenzaam voelen, vertrouwen, loslaten en vasthouden. Prazdny verweeft ook het proces van afscheid nemen in het verhaal. Als je naar de structuur van de roman kijkt komen ontkenning, boosheid, strijd, verdriet, acceptatie en het aanvaarden van hulp terug. Flashbacks geven meer inzicht in het verleden van Znežanka; er ontstaat verdieping.

“Zou het kunnen kloppen, zou het waar kunnen zijn dat ik niet gek ben, dat het feit dat ik mijn kindje verzon, niet een uiting van mijn gekte is, maar gewoon iets wat iemand doet om met een moeilijke situatie om te gaan.””

Je zou deze roman als een modern sprookje kunnen zien. Zo draagt Znežanka een diadeem, net als een prinses en een prinses is de illusie van hoe ieder mens zou willen zijn. Dan is er de queeste de opdracht die vervuld moet worden. Sprookjes leren ons ook dat elke mens kan slagen in het leven. Sprookjes hebben altijd een levensles in zich.

Znežanka is een roman die onder je huid gaat zitten.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Znežanka is een jonge vrouw die manisch verliefd wordt op een man, maar in plaats van een lang en gelukkig leven in liefde en harmonie eindigt hun korte samenzijn in een diepe beangstigende afdaling in het rijk der schimmen. Voor haar althans -hij verdwijnt uit beeld en hervat zijn leven. Znežanka weet een manier te vinden om om te gaan met de verliezen en de snijdende pijn die volgen op het vertrek van haar voormalige droomprins, maar of deze oplossing haar gaat helpen er weer bovenop te komen?

Znežanka is een verhaal over vriendschap en haat, over het hebben van vertrouwen in een ander en het geloven in jezelf, hoeveel je ook voor je kiezen krijgt, over afscheid en verdriet en loslaten versus vasthouden. Het is ook een pleidooi voor het ‘afwijkende’, een modern sprookje over een vorm van verbeelding die in onze maatschappij vaak als gekte wordt gezien. Waar ligt de scheidslijn tussen verbeelding en waanzin en wie bepaalt die eigenlijk?

Judith Visser, auteur van o.a. Zondagskind en Zondagsleven:

Bronja heeft een onderscheidend, zeer eigen stemgeluid in de Nederlandse literatuur. Haar stijl kenmerkt zich in het observeren van de kleine dingen die zij op zo’n humoristische, soms cynische maar altijd eerlijke wijze beschrijft dat je als lezer voortdurend bij jezelf denkt: verrek, zo is het! Ik wacht met smart op een dagelijkse column van haar hand.

Toon meer Toon minder
€ 18,95

Verwachte leverdatum: woensdag 16 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789492844859
Verschijningsdatum
november 2020
Druk
1
Aantal pagina's
400 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
300: Literaire fictie algemeen
Categorieën

Uitgever
Droomvallei Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden