Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Primo Levi na God

Verhalen van een nieuwe Bijbel

Auteur(s): Joyce Rondaij
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Primo Levi na God
Primo Levi na God
Primo Levi na God

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Marijke Laurense
4/5

Vruchtbare theologische inzichten bij het atheïsme van Primo Levi

De schrijver

[Recensie] Joyce Rondaij (1990) is theoloog en promoveerde eind vorig jaar aan de Protestantse Theologische Universiteit op de theologische en filosofische dimensies in het werk van Primo Levi (1919-1987), de Joods-Italiaanse schrijver en scheikundige die Auschwitz overleefde. Haar Engelstalige proefschrift heeft ze nu vertaald en bewerkt voor een Nederlands publiek.

De thematiek

Primo Levi’s Is dit een mens (1947) en Het respijt (1963) zijn nog altijd twee van de indrukwekkendste verhalen uit de vorige eeuw, over hoe in de kampen het besef van menselijkheid verloren ging en vervolgens Levi’s maandenlange, ommelandse reis terug naar Turijn, nadat de Russen Auschwitz hadden bevrijd. Ook Levi’s minder bekende essays, korte verhalen en gedichten onderwerpt Rondaij aan een minutieuze, literatuurwetenschappelijke close reading, op zoek naar de belangrijkste thema’s en patronen in zijn werk. Waarbij het (ik zou bijna zeggen: onvermijdelijk) vooral gaat om de vraag of (en hoe dan?) er ‘na Auschwitz’ ooit nog sprake kan zijn van menselijkheid, poëzie en het geloof in een almachtige en goede God.

Opvallendste stelling

Het ligt voorwaar niet voor de hand om bij Primo Levi op zoek te gaan naar God: hij was een uitgesproken atheïst en het is zeker niet Rondaijs bedoeling om zijn werk religieus te duiden. Maar omdat God als literair personage er wel een belangrijke rol in speelt en Levi ook regelmatig in dialoog gaat met Bijbelse figuren als Job, Kaïn en Noach, wil Rondaij graag ontdekken hoe zijn oeuvre kan bijdragen aan het filosofische en theologische discours over de relatie tussen de mens en God, sinds die het tijdens de holocaust zo gruwelijk en in veler ogen definitief heeft laten afweten.

En inderdaad geeft Levi stof tot heel wat theologische reflectie, over thema’s als onrechtvaardig lijden, chaos en schepping en goed en kwaad. Zo herschreef hij verschillende keren het scheppingsverhaal, als antwoord op de vernietigingskampen, waar de mens opeens teruggeschopt werd in de oerchaos en modder waaruit we ooit geschapen werden en waar geen enkel waarom meer bestond. Aan de orde komen daarnaast ook ‘reddende’ begrippen als humor, kennis, waardigheid en noties als cocreativiteit, hybriditeit en polyfonie. Daarbij verwijst Rondaij (het betreft immers een dissertatie) royaal naar denkers zoals Emmanuel Levinas, Dietrich Bonhoeffer, Catherine Keller en Mikhael Bakhtin.

Belangrijkste zin

Uit het openingsgedicht van Levi’s Is dit een mens, te lezen als ‘heilige parodie’ op Deuteronomium 6: 6-7: “Bedenkt of dit een man is / Die werkt in de modder / Die geen vrede kent / Die vecht om een stuk brood / Die sterft om een ja of een nee. / Bedenkt of dit een vrouw is / Zonder haar en zonder naam / Zonder herinnering aan wat was / Met lege ogen en koude schoot / Als een kikvors in de winter.”

Reden om dit boek niet te lezen

Tot een rafelloze conclusie komt Rondaij niet, maar dat zal vooral liggen aan de enormiteit van het onderwerp, dat immers alle begrip te boven gaat. Nogal vermoeiend zijn de vele vaak letterlijke herhalingen. Daarnaast blijft het me een raadsel waarom sommige postmodernistische auteurs het nodig vinden om zo onleesbaar mogelijk te schrijven.

Reden om dit boek wel te lezen

Rondaij heeft het aangedurfd zich als theologe te laten uitdagen en inspireren door een fervent atheïst en dat levert vruchtbare inzichten op, met name in de oeroude en onbeantwoordbare vraag naar de zin van het lijden. Ook laat ze het Nederlandse lezerspubliek kennismaken met de ‘theopoetica’ en het ‘anatheïsme’ van de Ierse filosoof Richard Kearney (1954), waarin sprake is van een ‘God na God’ – wat aansluit op Levi’s ideeën. En natuurlijk is haar boek een dringende uitnodiging om Is dit een mens (eindelijk of weer) eens te gaan lezen. Want dat moet echt, hoewel het al bijna 75 jaar oud is. Of misschien wel juist daarom.

Eerder verschenen in dagblad Trouw en op Marijke Laurense

Samenvatting

JOYCE RONDAIJ

PRIMO LEVI NA GOD

Verhalen van een nieuwe Bijbel

Hoe kun je schrijven over de mens en God na Auschwitz? Het ‘na’ in de titel verwijst naar het verlies dat Auschwitz veroorzaakte en de uitdaging die het betekende voor het denken over de mens en God, zowel in het werk van de Italiaans-Joodse scheikundige en schrijver Primo Levi, als in de theologie en filosofie. Het boek focust op drie thema’s: onrechtvaardig lijden, chaos en schepping, en goed en kwaad. Het toont aan hoe Levi schreef over de mens en God na Auschwitz, en hoe zijn representaties theologisch gelezen kunnen worden ‘na God’. Daarvoor brengt Rondaij Levi’s werk in gesprek met denkers als Richard Kearney, Emmanuel Levinas en Catherine Keller. Levi’s werk laat het belang zien van religieuze teksten om het verhaal van de mens te vertellen. Hij transformeert deze teksten, en geeft ze nieuwe betekenissen in nieuwe contexten. Hiermee zet hij de religieuze taal in voor een van de functies die zij altijd heeft gehad: betekenisverlening aan het zo complexe menselijk bestaan.

dr. Joyce Rondaij (1990) is theoloog en houdt zich bezig met de vraag wat het betekent om mens te zijn, in relatie tot de medemens, de niet-menselijke ander en God. In haar onderzoek combineert zij theologie, filosofie en literatuurwetenschappen.

Toon meer Toon minder
€ 24,50

Verwachte leverdatum: donderdag 05 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789493028517
Verschijningsdatum
juni 2021
Druk
1
Aantal pagina's
256 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Verbum, uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden