De beste jaren van juffrouw Brodie

Auteur(s): Muriel Spark
Taal: Nederlands
0,2/5
3 recensies
De beste jaren van juffrouw Brodie
De beste jaren van juffrouw Brodie
De beste jaren van juffrouw Brodie

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Marjon Nooij
4/5

Verraad waar loyaliteit verschuldigd is

[Recensie] Met De beste jaren van juffrouw Brodie heeft de Engelse Dame Muriel Spark een bijzonder boek geschreven. Bijzonder, eigenaardig en het kan haast niet anders dan dat het, toen het werd uitgebracht in 1962, ook als controversieel is gekwalificeerd. Het verhaal leest als lucide en lichtvoetig, maar dit is misleidend, want de thematiek, die er vernuftig in verweven zit, zoals politiek, seks, kunst en ontrouw, is van een ander kaliber. Toch kent het verhaal ook een verrassend subtiele humoristische ondertoon, door de auteur behendig gecontroleerd en gedoseerd.

Het verhaal speelt zich af in de eerste helft van de twintigste eeuw, de Tweede Wereldoorlog ligt op de loer en Juffrouw Jean Brodie is een eigenzinnige onderwijzeres op de Schotse Marcia Blaine School voor Meisjes, waar ze op onorthodoxe wijze haar leerlingen onderricht. Buiten de verplichte lesstof licht ze haar jonge leerlingen voor in wat zij belangrijk acht om aan hen door te geven.

“Ze draaide zich naar het bord en veegde met de bordenwisser de lange deelsom uit  die ze er tijdens het rekenuur met het oog op onverwacht bezoek altijd op had staan, voor het geval juffrouw Brodie per ongeluk geen rekenen onderwees.”

We volgen de meisjes in de leeftijd van tien tot zestien en al op de eerste pagina wordt het duidelijk dat er sprake is van selectief clubje die de ‘Brodie-meisjes’ wordt genoemd; Eunice, die beroemd is om haar gymnastische kunsten, Rose, beroemd om haar seks, Sandy, beroemd om haar kleine varkensoogjes en haar heldere klinkers, Jenny, beroemd om haar schoonheid en sierlijkheid en Mary die beroemd was “omdat ze een zwijgend brok vlees was, een nul, die zich door iedereen de schuld liet geven” en helaas vroeg aan haar einde komt.

Vijf meisjes die een uitzonderingspositie hebben ten opzichte van de andere leerlingen. Ze worden op de zaterdagen uitgenodigd voor een kopje thee bij Miss Brodie thuis en verzocht dit niet tegen de andere meisjes te vertellen. Miss Brodie zal hen er steevast aan herinneren dat ze in haar beste jaren is, van haar meisjes de crème de la crème wil maken. Wanneer de meisjes naar de middelbare school gaan, blijft het contact toch bestaan.

“Geef mij een meisje op een leeftijd waarop ze nog gevormd kan worden en ze is de mijne voor het leven. […] Ze zag eruit als een machtige vrouw met haar donkere Romeinse profiel tegen de zon. De Brodie-meisjes twijfelden er geen ogenblik aan of ze zou zegevieren.”

Jean Brodie maakt haar leerlingen deelgenoot van haar liefdesleven, haar gesneuvelde minnaar, haar fascistische opvattingen en meer persoonlijke zaken die ze met haar collega’s nooit zou bespreken. Ze gaat zelfs zover dat ze één van de meisjes aanspoort een seksuele relatie te beginnen met de getrouwde, eenarmige leraar waar ze zelf zo verkikkerd op is. Het lijkt erop dat ze het meisje plaatsvervangend ‘gebruikt’ om te doen wat ze zelf zo graag had willen doen, maar niet deed uit piëteit voor de vrouw van deze collega. Wekelijks brengen de meisjes  gedetailleerd verslag uit van het verloop van zijn lessen.

De directrice – juffrouw Mackay – ruikt echter onraad en roept de meisjes met grote regelmaat bij zich om ze uit te horen en een excuus te vinden om haar te kunnen ontslaan. Zij zien Brodie echter als hun ideaal en houden stoïcijns hun mond over hetgeen hun wordt verteld, maar ondertussen wél tot hun verbeelding spreekt. Maar… uiteindelijk zal Jean Brodie de controle verliezen en toch verraden worden. De val klapt onverbiddelijk dicht.

Waarom heeft miss Brodie juist deze meisjes uitgekozen om in haar leven te betrekken? Alle meisjes hebben iets waar ze in uitblinken, vaardigheden die Brodie zelf zal verliezen. Niets is immers zo vergankelijk als je beste jaren. Eén van de meisjes wordt extra belicht en krijgt een grotere rol in het laatste deel  Daar krijgt transfiguratie een schijnbaar dubbele betekenis. Dit laatste klinkt natuurlijk vaag, maar hier laat ik het toch maar bij.

De lezer leert Jean Brodie kennen middels een alwetende verteller en door de ogen van ‘haar meisjes’, hoewel maar mondjesmaat, oppervlakkig en onderkoeld. Er komt in het hele boek geen moment voor dat je meer over haar te weten komt en onder haar huid kunt kruipen. Je blijft steeds van een gepaste afstand naar haar kijken en de auteur heeft haar geen innemend karakter meegeven. Af en toe krijgt het personage zelfs iets autoritairs en berekenends over zich en ligt er een ragfijn sluier van een onheilspellende grimmigheid over haar.

Sparks speelt ingenieus met tijd en laat het bijna ongemerkt heen en weerspringen; van het hier en nu, via flashbacks, naar toekomende tijd, waardoor ze zelf functioneel spoilert. Hierdoor geeft ze al snel een deel prijs van het verloop van de plot, maar dat maakt het verhaal zeker niet minder interessant en spannend. Op een licht spottende manier maakt de auteur heel slim gebruik van repeterende aforismen om de thema’s te benadrukken.

De vertaling van het Engelse origineel – The prime of Miss Jean Brodie – is van de hand van W.A.C Whitlau. In het voorwoord stelt Jet Steinz dat het woord ‘prime’ lastig te vertalen is, maar de Nederlandse titel zou zomaar ook ‘Miss Brodie in de bloei van haar leven’ kunnen zijn geweest.

“Wat zijn de belangrijkste invloeden uit uw schooltijd geweest, zuster Helena? Waren die van literaire, van politieke of van persoonlijke aard? Was het calvinisme?
Sandy zei: ‘Er was een juffrouw Brodie, in de beste jaren van haar leven.”

Een tragisch, maar zeer briljant verhaal. Gecomprimeerd – met grote precisie op microniveau geschreven – in slechts 173 bladzijden, dat de tijd moet krijgen om te bezinken en het verdient om herlezen te worden. Lees deze klassieker, ervaar het ongrijpbare, laat het inweken en bezinken!

Eerder verschenen op Metdeneusindeboeken

Recensie door: Tea Lierop van
4/5

Portret van juf Brodie en haar sextet

[Recensie] Met de nodige humor en drama verhaalt dit boek over juffrouw Jean Brodie die een select clubje meisjes uitzoekt om buiten de normale schoolvakken om te ‘vormen’. De Marcia Blaine School staat in Edinburgh en voor het verhaal is het van belang te weten dat het zich afspeelt in het begin van de jaren ‘30. Volgens Jean  Brodie zijn de 10-jarige Brodie-meisjes nog enigszins ‘kneedbaar’ tot crème de la crème. We volgen de meisjes tot ze een jaar of zeventien zijn. De zes uitverkorenen hebben elk hun specialiteit en zijn juf Brodie zeer toegewijd vooral door de onorthodoxe manier waarop ze onderricht krijgen. De juf legt de accenten van haar lessen op totaal andere zaken dan gewoon was in die tijd. Haar missie is de kinderen vooral zoveel mogelijk bij te brengen op het gebied van kunst, liefde en politiek. De liefde speelt voor de meisjes een enorme rol, met grote belangstelling proberen ze alles te weten te komen over seks. Dit levert hilarische passages op omdat het fijne hen nog niet bekend is, maar er wordt naar hartenlust verzonnen en aangevuld, compleet met meisjesachtig gegniffel.

Jean Brodie verloor haar verloofde in de oorlog en gaat als vrijgezel door het leven, zij vindt dat ze in ‘de beste jaren van haar leven’ zit. Haar liefdesleven maakt vreemde sprongen wanneer ze betrapt wordt in een omhelzing met een getrouwde collega. Twee mannelijke leerkrachten mogen op haar belangstelling rekenen, passionele intriges en vooral de afwegingen voor het maken van keuzes maken het verhaal interessant, zeker wanneer de meisjes ook een rol krijgen in het ‘theater’. Zonder in details te treden maakt juf Brodie het erg bont door de meisjes voorstellen te doen die weinig met educatie (het woord dat ze op haar manier zo hoog in het vaandel heeft staan) van doen hebben:

“Het woord ‘educatief’, van het Latijnse educatio, komt van de stam e van ex, ‘uit’ en duco, ‘ik leid’. Het betekent dus uitleiden. Voor mij betekent opvoeding een uitleiden van van wat er in de ziel van de leerling al aanwezig is. Voor juffrouw Mackay betekent het iets in de ziel brengen wat er niet in zit, en dat is niet wat ik onder opvoeding versta, ik noem dat een intrusie, van de Latijnse stam-prefix in, dat ‘in’ betekent en de stam trudo die ‘ik dring’ betekent.”

Hoewel de meisjes zeer gesteld zijn op de lerares worden ze geconfronteerd met een groepsdynamiek die hen aan de ene kant verbindt met elkaar, maar hen tevens afsluit van de rest van de school. En de zaken waarmee de zo betrokken lerares hen mee infiltreert zijn niet altijd de meest zuivere ideologieën. Ze doet dus precies wat ze haar collega verwijt: het inprenten van gevaarlijk gedachtegoed. De uitwerking van dit thema is geraffineerd; door de uitverkoren meisjes te isoleren van de rest en hen het idee te geven dat ze bijzonder en intelligent zijn ontstaat er een groepsdynamiek die zich uiteindelijk tegen juf Brodie kan keren. Wanneer de meisjes ouder worden, je zou het boek kunnen bestempelen als een Bildungsroman, zijn ze minder ontvankelijk voor hun lerares en zijn ze beter in staat hun eigen keuzes te maken.

Het uiteindelijke doel van Jean Brodie heeft alles te maken met gedaanteverwisseling, dit klinkt cryptisch, maar neem aan dat deze geleidelijke ontwikkeling in het verhaal bijzonder knap gevonden is. De voorliefde voor kunst speelt hierbij een rol. Ze gaan naar musea om Italiaanse schilderijen te bewonderen, twee meisjes gaan apart om een naakte Griekse held te bekijken en dan is er de tekenleraar die schildert. Seksualiteit blijft een thema, zowel bij de opgroeiende meisjes als bij de juf, die langzamerhand niet meer zo overtuigend in haar ‘beste jaren van haar leven’ zit. Goed en kwaad, de verleiding, het paradijs en de zondeval komen sterk naar voren wanneer juf Brodie haar la opendoet en de voorspellende woorden uitspreekt:

“In mijn la heb ik drie pond appels, gekregen van meneer Lowther uit zijn boomgaard, laten we ze opeten nu de kust veilig is – niet dat de appels niet van mij zijn, maar voorzichtigheid….voorzichtigheid is…Sandy?”

Over de opbouw en de stijl van het boek ben ik erg enthousiast. Een aantal flash-forwards geven het boek precies het zetje waardoor je je als lezer bevoordeeld voelt. De hints zijn onheilspellend genoeg om te weten dat, wanneer er al een echt einde aan het boek zit, er niet alleen winnaars zullen zijn. Religie is een thema dat regelmatig ter sprake komt, wanneer duidelijk wordt dat juffrouw Brodie zichzelf als een God beschouwt weten we dat dit wellicht een stapje te ver is. Plaats is er ook voor Ariel, de luchtgeest uit De storm van Shakespeare, Eunice wordt hiermee vergeleken.
Kortom, dit is geen boek om even in een avondje uit te lezen. Jet Steinz gebruikt in haar voorwoord de term ‘onderkoeld’ ter aanduiding van de toon in het boek. Daar kan ik het mee eens zijn. Er blijft veel onuitgesproken, onuitgewerkt en dat is ook meteen de kracht van deze roman. Dankzij de talrijke aanwijzingen in legio vormen ontstaat een onaf beeld dat niet af hoeft, laat lekker bestaan in zijn onaffe toestand. Zo is het leven ook, iets is nooit echt af, omstandigheden veranderen en dan zijn we terug bij het thema van de transfiguratie, de metamorfose.

Deze auteur weet hoe een complexe roman met meerdere personages te schrijven met elk een eigen psychologische ontwikkeling. Ook wordt er een mooi tijdsbeeld beschreven. De jaren ‘30 waarin de dreiging van WOII voelbaar wordt en de Spaanse burgeroorlog een feit is.

Eerder verschenen op Metdeneusindeboeken

Recensie door: Tea Lierop van
4/5

Portret van juf Brodie en haar sextet

[Recensie] Met de nodige humor en drama verhaalt dit boek over juffrouw Jean Brodie die een select clubje meisjes uitzoekt om buiten de normale schoolvakken om te ‘vormen’. De Marcia Blaine School staat in Edinburgh en voor het verhaal is het van belang te weten dat het zich afspeelt in het begin van de jaren ‘30. Volgens Jean  Brodie zijn de 10-jarige Brodie-meisjes nog enigszins ‘kneedbaar’ tot crème de la crème. We volgen de meisjes tot ze een jaar of zeventien zijn. De zes uitverkorenen hebben elk hun specialiteit en zijn juf Brodie zeer toegewijd vooral door de onorthodoxe manier waarop ze onderricht krijgen. De juf legt de accenten van haar lessen op totaal andere zaken dan gewoon was in die tijd. Haar missie is de kinderen vooral zoveel mogelijk bij te brengen op het gebied van kunst, liefde en politiek. De liefde speelt voor de meisjes een enorme rol, met grote belangstelling proberen ze alles te weten te komen over seks. Dit levert hilarische passages op omdat het fijne hen nog niet bekend is, maar er wordt naar hartenlust verzonnen en aangevuld, compleet met meisjesachtig gegniffel.

Jean Brodie verloor haar verloofde in de oorlog en gaat als vrijgezel door het leven, zij vindt dat ze in “de beste jaren van haar leven’ zit. Haar liefdesleven maakt vreemde sprongen wanneer ze betrapt wordt in een omhelzing met een getrouwde collega. Twee mannelijke leerkrachten mogen op haar belangstelling rekenen, passionele intriges en vooral de afwegingen voor het maken van keuzes maken het verhaal interessant, zeker wanneer de meisjes ook een rol krijgen in het ‘theater’. Zonder in details te treden maakt juf Brodie het erg bont door de meisjes voorstellen te doen die weinig met educatie (het woord dat ze op haar manier zo hoog in het vaandel heeft staan) van doen hebben:

”Het woord ‘educatief’, van het Latijnse educatio, komt van de stam e van ex, ‘uit’ en duco, ‘ik leid’. Het betekent dus uitleiden. Voor mij betekent opvoeding een uitleiden van van wat er in de ziel van de leerling al aanwezig is. Voor juffrouw Mackay betekent het iets in de ziel brengen wat er niet in zit, en dat is niet wat ik onder opvoeding versta, ik noem dat een intrusie, van de Latijnse stam-prefix in, dat ‘in’ betekent en de stam trudo die ‘ik dring’ betekent.”

Hoewel de meisjes zeer gesteld zijn op de lerares worden ze geconfronteerd met een groepsdynamiek die hen aan de ene kant verbindt met elkaar, maar hen tevens afsluit van de rest van de school. En de zaken waarmee de zo betrokken lerares hen mee infiltreert zijn niet altijd de meest zuivere ideologieën. Ze doet dus precies wat ze haar collega verwijt: het inprenten van gevaarlijk gedachtegoed. De uitwerking van dit thema is geraffineerd; door de uitverkoren meisjes te isoleren van de rest en hen het idee te geven dat ze bijzonder en intelligent zijn ontstaat er een groepsdynamiek die zich uiteindelijk tegen juf Brodie kan keren. Wanneer de meisjes ouder worden, je zou het boek kunnen bestempelen als een Bildungsroman, zijn ze minder ontvankelijk voor hun lerares en zijn ze beter in staat hun eigen keuzes te maken.

Het uiteindelijke doel van Jean Brodie heeft alles te maken met gedaanteverwisseling, dit klinkt cryptisch, maar neem aan dat deze geleidelijke ontwikkeling in het verhaal bijzonder knap gevonden is. De voorliefde voor kunst speelt hierbij een rol. Ze gaan naar musea om Italiaanse schilderijen te bewonderen, twee meisjes gaan apart om een naakte Griekse held te bekijken en dan is er de tekenleraar die schildert. Seksualiteit blijft een thema, zowel bij de opgroeiende meisjes als bij de juf, die langzamerhand niet meer zo overtuigend in haar ‘beste jaren van haar leven’ zit. Goed en kwaad, de verleiding, het paradijs en de zondeval komen sterk naar voren wanneer juf Brodie haar la opendoet en de voorspellende woorden uitspreekt:

“In mijn la heb ik drie pond appels, gekregen van meneer Lowther uit zijn boomgaard, laten we ze opeten nu de kust veilig is – niet dat de appels niet van mij zijn, maar voorzichtigheid….voorzichtigheid is…Sandy?”

Over de opbouw en de stijl van het boek ben ik erg enthousiast. Een aantal flash-forwards geven het boek precies het zetje waardoor je je als lezer bevoordeeld voelt. De hints zijn onheilspellend genoeg om te weten dat, wanneer er al een echt einde aan het boek zit, er niet alleen winnaars zullen zijn. Religie is een thema dat regelmatig ter sprake komt, wanneer duidelijk wordt dat juffrouw Brodie zichzelf als een God beschouwt weten we dat dit wellicht een stapje te ver is. Plaats is er ook voor Ariel, de luchtgeest uit De storm van Shakespeare, Eunice wordt hiermee vergeleken.
Kortom, dit is geen boek om even in een avondje uit te lezen. Jet Steinz gebruikt in haar voorwoord de term ‘onderkoeld’ ter aanduiding van de toon in het boek. Daar kan ik het mee eens zijn. Er blijft veel onuitgesproken, onuitgewerkt en dat is ook meteen de kracht van deze roman. Dankzij de talrijke aanwijzingen in legio vormen ontstaat een onaf beeld dat niet af hoeft, laat lekker bestaan in zijn onaffe toestand. Zo is het leven ook, iets is nooit echt af, omstandigheden veranderen en dan zijn we terug bij het thema van de transfiguratie, de metamorfose.

Deze auteur weet hoe een complexe roman met meerdere personages te schrijven met elk een eigen psychologische ontwikkeling. Ook wordt er een mooi tijdsbeeld beschreven. De jaren ‘30 waarin de dreiging van WOII voelbaar wordt en de Spaanse burgeroorlog een feit is.

Eerder verschenen op Metdeneusindeboeken

Samenvatting

Voor de eigenzinnige Jean Brodie zijn haar jaren als schooljuf op een meisjesschool in Edinburgh onmiskenbaar haar beste jaren. Ze is hartstochtelijk toegewijd aan haar onorthodoxe onderwijsmethoden en — het belangrijkste — aan ‘haar meisjes’. Juffrouw Brodie brengt haar uitverkoren zes leerlingen niet alleen traditionele schoolkennis bij , maar onderricht hen vooral in wereldse zaken als liefde, kunst en politiek. Vastbesloten om onafhankelijkheid, gedrevenheid en ambitie in hen te verankeren, adviseert juffrouw Brodie de meisjes: ‘Zekerheid staat niet op de eerste plaats. Goedheid, Waarheid en Schoonheid staan voorop. Volg mij .’ En dat doen ze. Maar een van hen zal haar verraden.

De beste jaren van juffrouw Brodie is een briljante humoristische roman met een van de onvergetelijkste personages in de wereldliteratuur.

Toon meer Toon minder
€ 21,50

Verwachte leverdatum: zaterdag 06 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789493081284
Verschijningsdatum
december 2019
Druk
Onbekend
Aantal pagina's
176 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Uitgeverij Orlando

Vertaald door
W.A.C. Whitlau

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden