Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De drie levens van Josef Klein

Auteur(s): Ulla Lenze
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
De drie levens van Josef Klein
De drie levens van Josef Klein
De drie levens van Josef Klein

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marnix Verplancke
3/5

De man die zichzelf wou zijn

Centrale zin

“Op een bepaald moment kreeg hij door dat gewoon ‘zijn’ het moeilijkste was. Iedereen wilde iets van hem maken.”

[Recensie] Tijdens een oorlog moet je keuzes maken, toont de Duitse Ulla Lenze in haar nieuwe roman, en als jij niet kiest, kiezen anderen wel voor jou.

Nadat Josef en Arthur in het New York van midden jaren 1930 hun eerste radio in elkaar geknutseld hebben en met een aantal andere radioamateurs van over de hele wereld hebben gesproken, beseffen ze dat ze iets heel nieuws in handen hebben. “‘Nu kan alles gezegd worden’, merkt Josef op, ‘Hoe het echt in de wereld toegaat. Ooit zijn er geen geheimen meer.'” Die utopische gedachte blijkt echter ietwat naïef, toont Ulla Lenze in haar roman De drie levens van Josef Klein. Via de radio kon je immers niet alleen de wereld de waarheid vertellen, in oorlogstijd bleek het toestel ook ideaal voor Duitse spionnen om hun in New York ingewonnen informatie in geen tijd op een Berlijns bureau te laten belanden. Daar had Josef niet aan gedacht toen hij zijn euforische blijdschap uitschreeuwde, maar voor hij het goed en wel besefte zat hij er tot over de oren in.

Lenze, die haar roman losweg baseerde op de briefwisseling van haar oudoom Josef Klein en diens broer Carl, schakelt vlot tussen drie significante periodes uit het leven van haar hoofdpersoon. In een eerste focust ze op zijn jaren in New York, van toen hij daar als migrant arriveerde in 1925, tot hij na WO II terugkeerde naar Duitsland. Een tweede verhaallijn speelt in 1949, wanneer Josef bij zijn broer Carl in Neuss logeert en het besef begint te dagen dat er voor hem geen rol weggelegd is in zijn arme en kapotgebombardeerde vaderland. En dan is er nog Costa Rica, waar Josef in 1953 woont en hij nog steeds niet met rust gelaten wordt door de Duitse nazi’s die hem midden jaren dertig voor hun kar spanden.

Als geen ander weet Lenze een beeld te scheppen van het New York van die tijd, toen America for White People de slagzin ‘Save America First’ lanceerde, de Amerikaanse nazipartij druk bijgewoonde rally’s hield en leden van de zwarte organisatie Pacific Movement of the Eastern World niet alleen een foto van Adolf Hitler aan de muur hingen omdat ze zijn gevecht tegen de Engelsen en de joden steunden, maar ook nog eens supporterden voor de Japanners omdat ze geloofden dat dit in feite uitgeweken Afrikanen waren die blank Amerika een lesje gingen leren.

Het is tegen deze achtergrond dat Josef zich domweg laat inlijven door de Duitse spionagedienst om versleutelde berichten naar Berlijn te sturen. Ze werken voor de Duitse textielindustrie zeggen ze, en Josef gelooft dat. Wat hem nog het meest stoort aan die hele situatie is dat iedereen iets in hem ziet. Voor de nazi’s is hij een patriot, voor de Amerikanen is hij een verrader en zelfs voor Carl is hij nooit gewoon maar een broer. De enige die hem neemt voor wie hij is, lijkt Lauren te zijn, een jonge vrouw die hij via zijn radio heeft leren kennen, maar wil zij uiteindelijk ook niet iemand in hem zien die hij niet is?

De drie levens van Josef Klein is een boeiende historische roman, gebaseerd op veel onderzoek en netjes verteld, maar uiteindelijk blijf je toch wat op je honger zitten. Plaats er C van Tom McCarthy tegenover, ook een roman over een radioamateur tijdens de oorlog, en je merkt meteen waar het Lenze aan ontbreekt: literaire durf en bravoure.

Eerder verschenen op Knack

Recensie door: Nico Hylkema

Wonderbaarlijke familiegeschiedenis

[Recensie] Wat een wonderbaarlijke familiegeschiedenis te midden van grote wereldgebeurtenissen is De drie levens van Josef Klein. De Duitse schrijfster Ulla Lenze schrijft die geschiedenis aan de hand van brieven van haar oudoom Josef Klein. Een droge aaneenrijging van brieven is het zeker niet geworden.

Josef Klein staat model voor de vele mensen die in tijden van oorlog tussen de wal en het schip vallen. Ongewild, want wat Josef wil is feitelijk onzichtbaar zijn. Onzichtbaar voor de Duitse nazi´s in het New York van vlak voor de Tweede Wereldoorlog en even onzichtbaar voor de Duitsers in Latijns-Amerika. En niet te vergeten voor de Duitsers in hun verwoeste land na de oorlog.

Lenze weet soepel te manoeuvreren in de tijd. Ongemerkt volgen we Josef in 1939, in 1946 en na 1949 en dat niet altijd in logische volgorde. Het is bijzonder knap geschreven, niet alleen als historische roman maar evengoed als familiegeschiedenis. Niet veroordelend, niet verontschuldigend, gewoon zoals het was en soms ook zoals het is.

Josef Klein in een onopvallende immigrant in New York, die die status het liefst zo wil houden. Zijn hobby, zendamateur, brengt hem in de problemen. Want in dat vooroorlogse Amerika maken Duitse spionnen zich op voor de oorlog en een zendamateur met apparatuur kennis is bijzonder welkom. Al is Klein allerminst een nazi.

Ongewild valt de kleine man zo op en niet alleen voor de nazi´s. Ook de FBI lijkt hem in het vizier te hebben. En dan is er Lauren, een weinig sexy jonge vrouw, met wie hij een verhouding begint. Hetgeen uiteindelijk leidt tot zijn verblijf in het interneringskamp op Ellis Island, van waaruit hij de oorlog gedeporteerd wordt, terug naar Duitsland.

Deze geschiedenis heeft iets treurigs, maar het behelst ook een waarschuwing. Zaken zijn vaak niet wat ze lijken. En dat zien we pas jaren nadien. Dat belooft nog wat voor literatuur over onze tijd.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Samenvatting

‘De kwintessens van literatuur.’ – Bücher Magazin

Het broeit in de straten van New York. Antisemitische en racistische groeperingen wedijveren om de sympathie van de massa en Duitse nationalisten bewieroken Hitler als dé man. Voor de teruggetrokken Josef Klein is Harlem zijn wereld, jazz zijn muziek – en hij is een hartstochtelijk amateur radio-ontvanger. Zijn technische vaardigheden trekken de aandacht van invloedrijke mannen en voor hij het doorheeft is hij een radartje in een Duits spionagenetwerk.

Jaren later voert zijn weg naar zijn broer en zijn gezin in naoorlogs Duitsland, en naar Zuid-Amerika, waar hem lang na de gebeurtenissen een poststuk uit Neuss bereikt met daarin een journalistieke reportage over de inzet van de Duitse geheime dienst in Amerika.

Aan de basis van De drie levens van Josef Klein ligt een stapeltje correspondentie tussen Ulla Lenzes oudoom Josef Klein en zijn broer Carl Klein. Het resultaat is een prachtig melancholisch portret van de familie Klein. En het is onmogelijk niet te zien hoezeer het politieke klimaat van radicalisering, nepnieuws en racisme van die jaren zijn echo lijkt te hebben in de Verenigde Staten van nu.

‘Het enge van De drie levens van Josef Klein is een actualiteit, die echter nergens duidelijk tentoon wordt gesteld. (…) De roman seint de tekenen van het verleden in morseschrift door naar het heden. In de ether van het politieke blijft alles voor altijd bestaan. Van Josef Klein is een bundel brieven bewaard gebleven die hij zijn broer had geschreven. En nu is er een complete, uiterst gevoelige roman over een mens die niet veel gevoelens kende. Op één na: het vitale gevoel te kunnen verdwijnen.’ – Neue Zürcher Zeitung

[binnenflap voor]

fragment

Neuss, juni 1949

Josef zet zijn reistas neer op een stoel en merkt dat Carls blik zijn hand volgt.

‘Meer heb je niet?’

‘Alleen dit hier.’ Omdat Carl niets meer zegt, tilt Josef de tas nog eens op en durft hem dit keer niet weer neer te zetten. Carl neemt de tas van hem over en brengt hem naar de aangrenzende kamer, een soort salon: bruinfluwelen gordijnen, donkere stijlmeubelen, landschapsschilderijen in olieverf, behang met theatraal druppelpatroon.

‘Dat hebben we allemaal door de oorlog weten te krijgen,’ helpt Carl een handje, want Josef zwijgt, hij krijgt geen lof over zijn lippen. Hij voelt een vage pijn opkomen en verzet zich ertegen.

‘Kom,’ zegt Carl zacht. ‘Jij slaapt in de kleine kamer achterin.’

[binnenflap achter]

‘Een politiek boek dat tijdloze vragen stelt over een apolitiek mens.’ – Blick

‘Lenze legt zichzelf net zo weinig vast als haar held dat doet. Ze vertelt, in plaats van te oordelen en te moraliseren. Zo creëert ze de ruimte waarin haar personages levendig kunnen worden en verandert dat deel van haar familiegeschiedenis in literatuur.’ – Süddeutsche Zeitung

‘Ulla Lenze voegt op meesterlijke wijze familiegeschiedenis en historische gebeurtenissen samen, ze schrijft briljant, laconiek en tegelijkertijd meeslepend over een vriendelijke man, die zich schuldig maakt omdat hij wegduikt.’ – WDR

‘Historisch is de roman interessant en dat je bij het lezen weet dat hij gebaseerd is op feiten, ondersteunt de spanning. (…) Maar het is vooral een goede roman om hoe Ulla Lenze vertelt. Niet als thriller, maar als een boek over de herinnering van een man die zich voor zichzelf verstopt.’ – taz

‘Ik was zo onder de indruk van de romanconstructie, van de collage van diverse momenten en plekken, de perfect georkestreerde wissel tussen de voor- en naoorlogse jaren, New York, Neuss en Costa Rica (…). Zó, dacht ik, precies zó, moet je schrijven. De kwintessens van literatuur.’ – Bücher Magazin

Toon meer Toon minder
€ 22,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 11 mei


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789493169111
Verschijningsdatum
februari 2021
Druk
1
Aantal pagina's
280 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Meridiaan Uitgevers

Vertaald door
Kris Lauwerys, Isabelle Schoepen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden