Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Jezus in Christendom en Islam

Auteur(s): Eduard Verhoef
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Jezus in Christendom en Islam
Jezus in Christendom en Islam
Jezus in Christendom en Islam

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marijke Laurense
4/5

Een nog altijd smeulende religieuze controverse

De schrijver

[Recensie] Eduard Verhoef (1943) studeerde theologie en semitische talen en promoveerde indertijd op de oudtestamentische citaten in Paulus’ brief aan de Galaten. Na een loopbaan als gereformeerd predikant ging hij Arabisch studeren. Dat liep in 2015 uit op een goed ontvangen vertaling van de Koran en een uitleg daarbij.

De thematiek

De christenen hebben Jezus en de moslims Mohammed. Minder algemeen bekend is dat Jezus (‘Īsā), als messias en zoon van Maria ook in de Koran een vooraanstaande rol speelt. Veel van wat daar over hem verteld wordt, sluit goed aan bij de verhalen uit het Nieuwe Testament: hij wordt op wonderbaarlijke wijze geboren uit de maagd Maria, God heeft hem bij zich in de hemel opgenomen en hij heeft nog belangrijk werk te verrichten op de komende dag des oordeels.

Maar er zijn ook verschillen. Zo kan Jezus in de Koran als baby al spreken en boetseert hij uit klei echte vogels – wonderen waarover het apocriefe ‘kindheidsevangelie’ van Thomas overigens eveneens ­verhaalt.

Naast zo’n aardig extraatje spreken de christelijke en islamitische versie van Jezus elkaar op een aantal punten echter ook faliekant tegen. Zo is Jezus met zijn barmhartigheid, opoffering en liefde volgens de Koran weliswaar een groot profeet, maar is er geen denken aan dat hij de zoon van God, zelf God of onderdeel van een goddelijke ­drie-eenheid zou zijn: er is immers maar één God. Punt. Evenmin zou hij aan het kruis gestorven zijn: God heeft er namelijk voor gezorgd dat er iemand anders in zijn plaats gekruisigd is. Ja, en met zulke ­meningsverschillen over letterlijk cruciale feiten en leerstukken kan een vreedzame interreligieuze dialoog inderdaad knap lastig ­worden.

Opvallendste stelling

Toch is die tegenstelling niet zo absoluut en vanzelfsprekend als vaak gedacht, zo blijkt als Verhoef inzoomt op de geschiedenis van het vroege christendom, toen Jezus’ goddelijkheid bepaald nog geen uitgemaakte zaak was.

Lang niet al zijn vroege, joodse volgelingen (zoals de ebionieten) konden Jezus’ (hellinistische) vergoddelijking verenigen met de joodse wet en ook de Alexandrijnse priester Arius verzette zich aan het begin van de vierde eeuw fel tegen het idee dat Jezus God was. Tijdens de concilies van Nicea (325) en Chalcedon (451) werd het conflict beslecht ten gunste van het dogma van de drie-eenheid – wie daar niet aan wilde, werd geëxcommuniceerd. Waarop een aantal dissidenten (arianen, nestorianen en monofysieten) de wijk nam naar het oosten en het Arabische schiereiland, alwaar zij met hun ‘ketterse’ christologie begin zevende eeuw hun stempel zouden gaan zetten op het Jezusbeeld in de Koran. En dat vloekt daardoor inderdaad soms flink met dat van de ‘conciliechristenen’. Maar buiten de joods-christelijke, Bijbelse traditie? Nee.

Belangrijkste argument

“Opgemerkt moet worden dat de discipelen nergens in de drie synoptische evangeliën Jezus als God beschouwen. […]. Ook Paulus, eveneens van joodse komaf, noemt ­Jezus nergens God.”

Redenen dit boek niet te lezen

Met Kuitert stelt Verhoef dat alle spreken over boven van beneden komt: de keuze, destijds, voor het dogma van de drie-eenheid zou zelfs vooral politiek gemotiveerd zijn. Dus als die leerstelling (of die van Maria als moeder Gods) u hoogst heilig is, dan heeft u weinig bij dit boek te zoeken. Dat geldt eveneens voor wie de Koran uitsluitend ziet als een goddelijke openbaring en niet ook als een boek met een menselijke, aardse geschiedenis.

Redenen dit boek wel te lezen

Verhoef werpt een informatieve en verkoelende blik op een nog altijd smeulende religieuze controverse. Hij peutert een belangrijke angel uit de oude, bijkans onnavolgbare kwestie van Jezus’ goddelijkheid. Mooi is dan toch ook, dat hij pal blijft staan voor zijn geloof in ­Jezus’ historische kruisdood en de verlossende en verzoenende ­betekenis daarvan: wat dat aangaat, zaten Mohammed en de (christelijke) nestorianen er volgens hem toch echt naast. Gespreksstof te over dus. Ook in eigen kring.

Eerder verschenen in dagblad Trouw en op Marijke Laurense

Recensie door: Bert Altena

Verschillende visies op Jezus

[Recensie] In een handzaam boekje loopt theoloog Eduard Verhoef de geschiedenis van de eerste eeuwen christendom tot aan het ontstaan van de Islam na. Hij concentreert zich op de verschillende visies ten aanzien van Jezus. In de vroege christelijke geschiedenis is een waaier aan opvattingen te vinden. Pas geleidelijk krijgt de orthodoxe visie op Jezus, als Zoon van God, met een goddelijke status gestalte. De opvatting die Jezus vooral als mens en bijzonder profeet ziet, wordt afgewezen. Het is juist deze opvatting, die we in de Koran tegenkomen.

Al vanaf het prille begin van de Jezus-beweging zijn er grote verschillen tussen zijn aanhangers. Sporen daarvan zijn in de nieuwtestamentische teksten terug te vinden. Met name het verschil tussen Joodse Jezusaanhangers en christenen uit andere bevolkingsgroepen (heidenen, in het Bijbelse jargon), springt eruit. Zoals Jezus een Jood was, waren zijn leerlingen dat ook. Maar al snel gingen ook niet-Joden erbij horen. Dat zorgde voor discussie over de vraag in hoeverre voor deze nieuwelingen de Joodse reinheidswetten golden én natuurlijk over de pijnlijke hamvraag, of zij – tenminste de mannen – ook besneden moesten worden.

Later ontstonden er andere twistpunten. Die hadden betrekking op de eventuele goddelijke status van Jezus. Was Jezus nu een bijzonder mens of was hij God, of allebei, maar op wat voor manier dan? Voer voor theologen, die elkaar naar goed kerkelijk gebruik de tent uitvochten.

Toen het christendom na ruim 300 jaar de officiële godsdienst van de macht werd, drong de keizer aan op kerkelijke eenheid. Ondanks keizerlijke druk, hadden de theologen nog zo’n anderhalve eeuw tijd nodig voordat ze, na diverse vergaderingen (concilies), één verbindende orthodoxe geloofsbelijdenis opstelden. Jezus kreeg daarin een goddelijke status. Zij die er anders over dachten en Jezus vooral als een bijzondere profeet zagen, heetten nu opeens ketters.
Maar: “is het juist als met meerderheid van stemmen wordt uitgemaakt wat ‘orthodox’ is? Hoeveel ruimte is er voor bezinning als onder invloed van de keizer wordt vastgesteld wat men moet geloven? En hebben dan de andersdenkenden die het veld moesten ruimte een onjuiste mening? “, vraagt Verhoef zich terecht af (p. 61).

Hij laat vervolgens zien dat het verschil tussen de orthodoxe conciliechristenen en ketterse christenen ook een geografisch karakter heeft. De ‘ketterse’ opvattingen vind je met name in de randgebieden van het Romeinse, later Byzantijnse rijk.

Dat was de situatie in de zevende eeuw, toen de Islam zijn stormachtige opkomst beleefde. Op het Arabisch schiereiland kwam Mohammed in aanraking met christelijke groeperingen die Jezus als profeet zagen en minder ophadden met de officiële vergoddelijkte Jezus. Deze groepen stonden daardoor open voor de nieuwe leer die Mohammed introduceerde. Het verklaart misschien ook waarom de islamisering van deze streken zo snel en vlot verliep.

Verhoef, die eerder een Koran-vertaling maakte en een uitleg van de Koran schreef, geeft een goed overzicht van de verschillende standpunten, vanaf het Nieuwe testament, via de vroegchristelijke kerk tot en met de vindplaatsen van Jezus/Isa in de Koran.

Duidelijk is dat er vanaf het begin verschillende visies op Jezus naast elkaar hebben bestaan. Met de vaststelling van het christologisch dogma is geprobeerd om daar een einde aan te maken, maar tevergeefs. Het leven is – gelukkig – weerbarstiger dan de leer. Juist de erkenning dat er verscheidenheid in visie op Jezus mogelijk is, kan het gesprek tussen christenen en moslims bevorderen. “Misschien komen we zo al pratend dichter bij een samenleving waarin mensen met verschillende visies naast elkaar staan in plaats van tegenover elkaar” (p. 18).

Eerder verschenen op NieuwWij en Bert Altena

Samenvatting

Wie is Jezus? Door de eeuwen heen zijn er veel uiteenlopende Jezusvisies geweest. Verhoef laat zien dat de visie van de oorspronkelijke – joodse – Jezusbeweging aan het begin van de jaartelling opmerkelijk genoeg misschien wel het best bewaard is gebleven in de islam.

Die eerste ‘jodenchristenen’ zagen Jezus als mens, als een groot profeet. Pas na die eerste periode manifesteerde zich in de toenmalige Romeinse wereld – die sterk beïnvloed was door de Griekse filosofie en mythologie – de tendens om Jezus groter te maken en te vergoddelijken. Geleidelijk ontstond een waaier aan visies, vaak gekoppeld aan geografische gebieden.

De jodenchristenen weken veelal uit naar gebieden aan de noordelijke randen van het Arabisch schiereiland en kregen invloed in wat de bakermat van de islam zou worden. Hun Jezusvisie werd voor Mohammed belangrijk en kreeg neerslag in de Koran. Mohammed verzette zich fel tegen een goddelijke status van Jezus, en keerde zich daarmee tegen de Grieksdenkende ‘conciliechristenen’, die Jezus als ‘zoon van God’ zagen en later ook als God zelf.

Eduard Verhoef laat treffend zien hoe de beeldvorming over Jezus zich in de eerste eeuwen na zijn leven ontwikkelde langs verschillende sporen. Hij analyseert de visies in het Nieuwe Testament, de Koran en andere relevante bronnen, en neemt de culturele en politieke invloeden daarbij mee. Islam en christendom blijken ondanks verschillen veel meer gemeenschappelijke wortels te hebben dan doorgaans gedacht.

Met een voorwoord van islamtheoloog en arabist dr. Tijani Boulaouali (KU Leuven)

DR. EDUARD VERHOEF is theoloog en kenner van het vroege christendom. Daarnaast is hij islamkenner, Koranvertaler, en auteur van Uitleg bij de Koran.

Zijn Koranvertaling geldt als de standaard in het Nederlandse taalgebied. VOLKSKRANT: “Eindelijk een goede vertaling voor de Koran.”

Toon meer Toon minder
€ 18,95

Verwachte leverdatum: donderdag 24 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789493220027
Verschijningsdatum
april 2021
Druk
1
Aantal pagina's
140 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
700: Theologie algemeen
Categorieën

Uitgever
Skandalon Uitgeverij B.V.

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden