Am I a House?

Donderdag, 14 juli, 2022

Geschreven door: Merel van den Nieuwenhof
Herman Tibosch
Artikel door: Jan Stoel

Wandel door het huis dat Erwin Wurm zelf is

[Recensie] Een van de eerste foto’s in het boek Am I a house?, over het werk van de Oostenrijkse kunstenaar Eric
Wurm (1954), is die van Villa Constance met op het balkon een ‘mannetje opgebouwd uit worstjes.’
Villa Constance is nu Museum Jan Cunen in Oss en van Wurm is er tot en met 28 augustus 2022 een
overzichtstentoonstelling te zien.

Het worstmannetje is treffend in allerlei opzichten. De villa werd in 1888 gebouwd als woonhuis voor de familie van Margarinefabrikant Arnold van den Bergh en genoemd naar diens dochtertje. Hij verkocht het pand overigens snel aan zijn concurrent Arnold Jurgens. Beide fabrikanten gingen samen op in de Margarine Unie die in 1929 fuseerde met de Lever Brothers in Engeland en Unilever werd. De bekende Unox-worst was oorspronkelijk een product van de Zwanenbergfabriek uit Oss.
Van den Bergh betrok vleesvet van deze fabrikant t.b.v. zijn kunstboter. Unox is nu een product van Unilever. Ziedaar een mooie verwijzing naar het worstmannetje. Maar het beeld geeft ook kritiek. Is vet gezond? En het verwijst zo zegt conservator Merel van den Nieuwenhof “ook naar de zelfgenoegzaamheid van de mannen die deze tak van industrie grootmaakten. Want terwijl hun bedrijven glorieerden en voor veel werkgelegenheid zorgden, nam de sociale ongelijkheid toe en ook de werkomstandigheden lieten vaak te wensen over.” Bij Wurm valt de speelsheid van zijn werk op, zijn humor, maar ook het absurde. En dat helpt om op een andere manier naar de dingen te kijken, te reflecteren op onze maatschappij.

Merel van den Nieuwenhof heeft van de catalogus van de tentoonstelling iets bijzonders gemaakt. Ze neemt je in haar toegankelijk geschreven teksten mee door de villa waarvan de meeste ruimtes nog hun oorspronkelijke vorm hebben en combineert de betekenis/functionaliteit én de geschiedenis van die ruimtes met het werk van Wurm. Zo staan er in de hal Kastenmänner, een soort menselijke kleerkasten zonder hoofd, in het zwart als ware het bedienden. Een ruimte verder is het of de bewoners ze staan op te wachten.

“Voor Wurm is een huis als een tweede huid, een laag om onze eigen huid heen”. “Het huis biedt bescherming en geeft ons zekerheid, maar is ook een status waarmee we pronken,” zegt Wurm. “Het zegt iets over onze identiteit; misschien gaan we er zelfs een beetje op lijken. Met alle technologische ontwikkelingen kun je je afvragen hoe dat in de toekomst zal zijn; worden we dan echt één met onze bezittingen? Kan een lichaam ook een huis zijn?” Am I a house? is dan ook een goed gekozen titel.
Wurms objecten hebben vaak menselijke eigenschappen en zetten tot nadenken over maatschappelijke thema’s.

Wordt Vervolgd


Kritiek
Een huis betekent ook ‘thuis’ zijn. In de taal van Wurm kan een huis ‘dik’ zijn, maar ook krap. Hij verwijst naar de benauwende sfeer waarin hij zelf opgroeide in Oostenrijk. Hij liet daarom het meubilair krimpen, perste het samen. Een smalle fauteuil en smalle pantoffels, een smal bed, een smalle telefoon: het geeft iets beklemmends. Hij noemt het zelf ‘Narrow House’. In witte kunststof uitgevoerd bevreemden ze nog meer. Elke ruimte heeft zo zijn functie: een woonkamer voor contemplatie. In een kinderkamer kan er gespeeld worden. Je ziet er dan ook de sculpturen waar Wurm zo bekend om geworden is, de One minute sculptures. Dat zijn gewone voorwerpen als een trui, een knuffel, tennisballen waarbij in een tekening een instructie gegeven wordt. Als toeschouwer kun je de knuffel om je nek slaan, gaan liggen op de tennisballen. Dat is ongemakkelijk, want je bent
in een museum gewend nergens aan te komen en alleen maar te kijken. Alleen kijken is dus voor Wurm niet voldoende. Je moet het ook voelen.

De tekst, de heldere foto’s (met name de foto’s waar je mensen in interactie met de One minute sculptures aan het werk ziet) maken dit boek tot een feest. Van den Nieuwenhof heeft het vermogen de villa en het werk tot één geheel te maken, leidt je rond in de villa en in het werk van Wurm. Op iedere pagina verbaas je je opnieuw en leer je ‘het huis dat Wurm zelf is ontdekken’. Klasse. De verbinding van zijn werk met dat van Villa Constance is buitengewoon sterk. Wurm verrast je steeds opnieuw, maar confronteert ook. Hij opent – om in de taal van de villa te spreken – deurtjes waardoor je op een andere manier naar de werkelijkheid kijkt. En is kunst daar ook niet voor bedoeld?

Voor het eerst gepubliceerd op Bazarow