Geopolitieke atlas van Rusland

Dinsdag, 10 januari, 2023

Geschreven door: Delphine Papin
Artikel door: Gaëtan Regniers

De oorlog van Rusland tegen (en niet: met) Oekraïne

[Recensie] Zelden was een boek zo actueel als de Geopolitieke atlas van Rusland die de dataredactie van de Franse krant Le Monde voorbereidde. Daarin brengt men heel wat, vaak verbluffend gevisualiseerde, feiten en informatie bij elkaar, die ook voorzien worden van de nodige duiding. In een drang om zo actueel mogelijk te zijn is sommige informatie ondertussen wel achterhaald, al blijft het een huzarenstuk dat de makers erin slaagden om zoveel uiteenlopende informatie bij elkaar te brengen.

De ondertitel ‘De geschiedenis van Rusland en de oorlog met Oekraïne in kaarten en infographics’ laat er geen twijfel over bestaan: deze geopolitieke atlas van Rusland is ingegeven door de recente gebeurtenissen: de oorlog van Rusland tegen (en niet: met) Oekraïne. De atlas is een creatie van de dataredactie van de Franse krant Le Monde, een onderdeel waar de redacties van de meeste Nederlandse en Belgische kranten enkel kunnen van dromen.

Het Russische imperium
De Nederlandse editie kreeg een puntig voorwoord van de Ruslandkenner Hubert Smeets, die wijst op de paradox dat Poetin de terugkeer naar de duizendjarige geschiedenis van het Russische imperium als enige optie voor de toekomst ziet. “Wie het waagt een eigen toekomst uit te stippelen, wordt van de kaart geveegd.” Een prachtige vergelijking (zeker in een atlas), maar helaas ook bittere realiteit. Wie wil begrijpen waarom veel Russen aan het begin van deze eeuw Poetin slaafs volgden (en dat in grote meerderheid tot op vandaag doen) moet zich baseren op informatie uit een reeks kaarten en grafieken.

Zo is het nog steeds weinig bekend in het Westen dat de levensverwachting in Rusland tijdens de jaren negentig daalde tot 59 jaar voor mannen, het land is daarmee het enige in de moderne geschiedenis waar de levensverwachting afnam (zonder oorlog, weliswaar). Ook vandaag wordt de gemiddelde Rus slechts 68 jaar (ter vergelijking: in Nederland is dit 79 jaar). En zelfs met de enorme olie- en gasvoorraden is de Russische economie van dezelfde grootte als die van de Benelux. Met een BNP van 130 blijft Rusland zelfs in vergelijking met Polen (BNP van 309) ver achter bij zelfs de minder rijke landen van de Europese Unie.

Wordt Vervolgd

De staatskist
De omvang van de Russische economie verbergt dan nog de immense verschillen tussen de regio’s, waar de atlas evenwel niet stil bij staat. Van de 89 Russische regio’s zijn er slechts een handvol die de staatskist meer opbrengen dan ze kosten, en die bevinden zich zonder uitzondering in Siberië, en dat zou wel in de toekomst wel eens voor separatistische spanningen kunnen zorgen. Er is wel aandacht voor demografie, maar daarbij ontbreekt het aandeel van emigratie (wat in 2022 zeker een factor van betekenis was). Her en der lijkt het alsof de vertaling met de nodige haast tot stand kwam. Een uitdrukking als ‘doorn in het vlees’ of een woord als ‘opheffening’ waren wellicht vermijdbare foutjes, een datum als ’30 mars’ bleef onvertaald en sommige data in de tekst stemmen niet overeen met de grafieken.

De makers van het boek wilden duidelijk sterk inspelen op de actualiteit. Zo zijn er kaarten opgenomen over de ‘statische fronten’ in Oekraïne in maart 2022, die er ondertussen alweer helemaal anders uitzien. Dit soort hyperrecente informatie maakt een geopolitieke atlas -die een naslagwerk hoort te zijn- al heel snel gedateerd, en dat is jammer want heel wat informatie blijft nuttig. De auteurs verdienen lof omdat ze erin slagen om heel wat uiteenlopende informatie samen te brengen, van de uitbreiding van de NAVO en de impact van de klimaatopwarming, en dat alles voorzien van verhelderende visualisaties. Enkel de hoeveelheid aan gepresenteerde informatie is indrukwekkend, al was een hoofdstukje over de informatie zelf ook relevant geweest. Betrouwbare informatie over Rusland is immers zeker niet altijd vanzelfsprekend. Dit alles neemt niet weg dat ik de bottom line van dit boek, dat historische kaarten en andere data beter inzicht verschaffen in het Rusland van vandaag, ten volle onderschrijf.

Voor het eerst gepubliceerd op Bazarow