Het beschavingsfront

Zondag, 24 juli, 2022

Geschreven door: Frank Hermans
Artikel door: Evert van der Veen

De wereld wordt steeds beter

[Recensie] “De centrale stelling van dit boek is dat catastrofes op den duur mensen beschaafder hebben gemaakt” (p. 11) Socioloog Frank Hermans zet in dit boek in kort bestek in chronologische volgorde catastrofes, rampen, oorlog en ziekten op een rij en ziet wanhoop als een drijfveer voor verandering. Zo komen onder andere de Krimoorlog, Eerste en Tweede Wereldoorlog en de oorlog in Vietnam ter sprake.

Geleidelijk hebben we meer aandacht voor de slachtoffers van oorlog en de psychische gevolgen voor militairen gekregen. Een begrip als PTSS heeft inmiddels een plek in het medische handboek DSM verworven. Daarnaast zijn er ook vele andere vormen van geweld waaronder mensen gebukt kunnen gaan.

Aanvankelijk zijn de hiervoor genoemde ingrijpende gebeurtenissen louter negatief en brengen ze onnoemelijk veel leed onder mensen teweeg. Ze ondermijnen ons onbezorgde geluk en vormen een ernstige bedreiging voor een gelukkig en goed leven.

Er is volgens Hermans ook een ándere kant: het leed dat ons overkomt of dat mensen elkaar moedwillig aandoen, maakt ook iets in mensen los. Het leed van slachtoffers wordt nu erkend en er is hulp voor slachtoffers die traumatische ervaringen hebben opgedaan. De laatste jaren zijn door onze regering en koning excuses gemaakt voor gebeurtenissen in de geschiedenis waar mensen onder hebben geleden zoals de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Dit zijn goede ontwikkelingen al kan een cynicus opmerken dat het best lang heeft geduurd voordat dit gebeurt. Blijkbaar moet er eerst een gezonde afstand tot het verleden zijn ontstaan alvorens de optimale bereidheid om excuses te maken er is.

TijdvoorTijdschriften

In dit opzicht worden we in zekere zin echt wel ‘beschaafder’. Tegelijk zien we helaas ook dat de geschiedenis zich gewoon herhaalt en dat het met de groeiende beschaving nogal tegenvalt. De bereidheid om van het verleden te leren is er dikwijls niet. Wat misschien wél is veranderd, is onze reactie: we vinden het leed niet meer normaal en accepteren het daarom niet klakkeloos.

Slavernij ‘kan’ nu echt niet meer maar er zijn nieuwe meer subtiele vormen van slavernij voor teruggekomen als je kijkt naar verslaving, de macht van media, reclame en telefoon. We zijn in veel opzichten minder vrij dan we denken.

Ook de actuele situatie rond de klimaatcrisis komt ter sprake. Hermans is vrij positief over de groeiende bewustwording onder mensen dat we onze levensstijl dienen te veranderen.

Dit boek Het beschavingsfront behandelt een boeiend thema maar de uitwerking blijft toch wat summier en doet aan de huidige gecompliceerde werkelijkheid niet helemaal recht. De oproep tot bewustwording en actie is toch meer een wens dan algemene realiteit. In dit opzicht weet de auteur zijn stelling niet overtuigend te vertalen en is de huidige toestand in de wereld er naar mijn indruk ook niet naar om dit duidelijk zo te stellen.

Frank Hermans is socioloog en publiceerde eerder Het mondiale beschavingsproces. De evolutie van het medeleven.