Tasten naar God

Zondag, 18 september, 2022

Geschreven door: Evert Leeflang
Artikel door: Wolter Huttinga

Een introductie in moderne theologie

De auteur

[Recensie] Evert Leeflang studeerde theologie aan de Evangelische Theologische Faculteit te Leuven. Hij is als docent verbonden aan het Evangelisch College in Zwijndrecht, dat theologische verdiepingscursussen geeft.

Thematiek

Dit boek biedt een overzicht van de theologie in de negentiende en twintigste eeuw. Op allerlei manieren hebben theologen gereageerd op de moderne tijd en het moderne denken, vertelt de auteur, waarmee hij doelt op het denken van de verlichting en daarna. Dat varieerde van sterk afkeurend en afwerend tot volstrekte omarming van de tijdgeest en alles daartussenin. Hoe verhoud je je tot God, de Bijbel, de traditie en ben je tegelijk volop betrokken op je eigen tijd en context? Leeflang beschrijft de zoektocht van moderne theologen als een spannende en belangrijke exercitie die hij waardeert. ‘Het aangaan van de uitdaging.’

Boekenkrant

Na een korte aanloop krijgen we eerst de negentiende eeuw opgediend: Schleiermacher, Hegel en de vele door hen beïnvloede (veelal Duitse) theologen. In de twintigste eeuw gaat de aandacht al gauw uit naar Karl Barth en latere theologen in zijn spoor. Maar ook is er aandacht voor postmoderne theologie, bevrijdingstheologie, katholieke theologie voor en na het Tweede Vaticaanse Concilie en oosters-orthodoxe theologie. Een apart hoofdstuk is dan nog gewijd aan moderne theologie in het Nederlandse protestantisme.

Opvallend

Het is interessant dat een theoloog uit de evangelische hoek zo breed en open omgaat met een keur aan theologen die in deze kring vanouds als ‘vrijzinnig’ en ‘onbijbels’ te boek stonden. De titel maakt al duidelijk hoe verbonden Leeflang zich voelt met deze denkers. Zij ‘tasten naar God’ en gelovigen kunnen vandaag de dag vooral van hen leren en bij hen inspiratie opdoen in hun eigen zoektocht. De beschrijvingen van de vele theologen in dit boek zijn bijzonder objectief en informatief geschreven. De auteur wil uitleggen en niet oordelen.

Reden om dit boek niet te lezen

Die objectiviteit is natuurlijk heel goed voor een boek dat een introductie wil bieden, maar het wordt daardoor ook wel saai. Waar staat de auteur zelf? Waar komt hij vandaan en waar wil hij naar toe? Met welke inzet is dit boek geschreven? Zelfs een voorwoord kan er niet vanaf. Ja, het is duidelijk dat Leeflang wil doceren, hij wil de lezer introduceren in een lang en ingewikkeld gesprek tussen theologie en moderniteit. Maar iets meer persoonlijke betrokkenheid, kleur, voorkeur en richting had gerust gemogen.

Daar komt bij dat het boek wel breed is, maar niet erg diep. Dat wil niet zeggen dat de beschrijvingen van theologen incorrect of summier zijn, integendeel. Leeflang leunt echter vooral op secundaire literatuur. De hier besproken theologen zijn immers al zo vaak in overzichtswerken terechtgekomen dat je in feite grotendeels die andere boeken weer kunt samenvatten om een redelijk beeld te krijgen. Al met al zorgt dit voor een boek dat weinig opwindend en bevlogen is.

Reden om dit boek wel te lezen

Als introductie in de theologie van de negentiende en twintigste eeuw is dit boek bijzonder geslaagd. Ik kan me voorstellen dat beginnende studenten theologie er goed mee uit de voeten kunnen. De toon is, als gezegd, objectief en rustig. Leeflang presteert het om een enorm veld van complexe theologische oeuvres en personages inhoudelijk correct weer te geven. Als je wilt weten wat Wolfhart Pannenberg of Paul Tillich nog maar weer precies beweerden kun je op zich prima terecht bij Wikipedia, maar als je Tasten naar God op de plank hebt staan krijg je meer en beter materiaal.

Eerder gepubliceerd in Trouw