Exit West

Auteur(s): Mohsin Hamid
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
Exit West
Exit West
Exit West

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marijke Laurense
2/5

Beklemmend bericht voor een planeet op drift

Mohsin Hamid (1971) is een echte wereldburger. Geboren in Lahore (Pakistan), deels opgegroeid in de Verenigde Staten, aan de universiteit van Harvard opgeleid tot jurist en in Princeton als schrijver in de leer geweest bij Nobelprijswinnares Toni Morrison. Sinds 2006 ook in het bezit van een Brits paspoort en inmiddels terug in Lahore of onderweg naar New York, Londen of Griekenland – een globetrotter die net zo makkelijk het vliegtuig pakt als u en ik auto, trein of fiets. Vooropgesteld natuurlijk dat hij vlot door de douane komt en niet eerst moet bewijzen dat hij geen snode plannen heeft.

Tien jaar geleden maakte Hamid grote indruk op mij met De val van een fundamentalist, een intelligente roman over hoe een briljante en gevoelige Pakistaanse jongeman eerst als yup carrière maakt in de VS en na 11 september steeds anti-Amerikaanser wordt. Ook van zijn cynische zelfhulpboek Hoe word je stinkend rijk in het nieuwe Azië (2013) spatten schrijftalent en engagement af. Dus als zo’n auteur een roman wijdt aan het ongeveer grootste thema van deze tijd, migratie, dan ga je er goed voor zitten.

Exit West is het verhaal van Saïd en Nadia, die in een naamloze stad in het Midden-Oosten (Aleppo? Mosul?) een weinig hemelbestormend leven leiden. Hij doet iets in de reclame, houdt van sterrenkijken en woont nog bij zijn ouders; zij werkt bij een verzekeringsmaatschappij, rijdt in een wijd zwart gewaad op een motor rond en woont, nogal uitzonderlijk, op zichzelf. Ze worden verliefd op elkaar (hij meer dan zij), roken jointjes en hebben slinkse seks. Hoewel ze dat niet zo noemen zolang het niet tot de vaginale daad komt, want daar wil brave borst Saïd liever niet aan – de vrijgevochten Nadia doet daar minder moeilijk over.

Nauwelijks een roman waard, ware het niet dat oorlog en islamitische rebellen oprukken tot in ook de rustiger woonwijken en het leven steeds moeilijker wordt: geen telefoon, geen werk en geen water meer. En als dan Saïds moeder wordt doodgeschoten, de bovenbuurman wordt gekeeld en de bommen en drones ook door hun straat vliegen, besluit het stel te vluchten. Tot hun grote verdriet moeten ze daarvoor afscheid nemen van Saïds vader, die weigert het graf van zijn vrouw in de steek te laten.

Ze belanden op Mykonos, in Londense kraakpanden en uiteindelijk in de Californische woestijn. Hoe? Hamid bespaart zichzelf de beschrijving van gevaarlijke reizen over land en zee, want in Exit West reis je à la Alice in Wonderland en Harry Potter via geheime toverdeuren naar voorlopig veiliger oorden. Waar verder niets sprookjesachtigs aan is, want eenmaal door zo’n deur dreigen cultuurschokken, vijandige autochtonen, gettovorming en verbittering.

Het zet de liefde onder druk en hoe dat afloopt, laat zich makkelijk raden; vooral het laatste hoofdstuk, waarin Saïd en Nadia een halve eeuw later terug zijn in hun geboorteplaats,  is ergerlijk voorspelbaar. Ontroerend is hun verhaal dan allang niet meer, vooral dankzij Hamids zakelijke en vlakke manier van vertellen: hij laat zijn personages dingen doen en vooral nalaten, duidt hier en daar hun gedrag, roert wat in hun ziel, maar een echte stem geeft hij ze niet.

Die sprakeloze sfeer heerst ook in een tiental anonieme intermezzo’s, rond deuren die uitkomen in Dubai, Wenen en zelfs Amsterdam. De verrassendste (want eerste) scène daarvan speelt zich af in een welgestelde buurt in Sydney, waar een vrouw, “bedekt door een laken dat nog witter was dan zij”, in haar eentje ligt te slapen, terwijl een donkere man uit ‘het hart der duisternis’ via haar inloopkast in haar slaapkamer terechtkomt. En als hij dan angstaanjagend met zijn ogen begint te rollen en zich over de slapende vrouw buigt, dan heeft vakman Hamid je toch even flink tuk op je  culturele reflexen over gevaar en kwetsbaarheid.

Hamid kan bedwelmend lange zinnen bouwen en hij trakteert graag uit zijn snoeptrommel vol elegante vergelijkingen. Zo sterk als De val van een fundamentalist is Exit West niet – daarvoor steken de botten van de bedachte constructie te veel door het vel heen. Maar zijn licht apocalyptische bericht voor een planeet op drift is beklemmend genoeg, net als zijn voorspelling dat niemand aan de migratie ontkomt, ook al blijf je stug zitten waar je zit met de voordeur dicht.

Eerder verschenen in Trouw en op http://marijkelaurense.nl/

Recensie door: Marnix Verplancke
4/5

Verpoppen tot andere mensen

De Pakistaanse Mohsin Hamid schreef een roman die alle grenzen doorbreekt, de aardrijkskundige natuurlijk, maar ook die van ruimte en tijd. Het boek zaait verwarring en lijkt in geen enkel literair genre te passen. “We zijn allemaal migranten,” lees je, en meteen ervaar je ook hoe dat voelt.

[Recensie] “Mensen in de stad kregen een andere verhouding met ramen,” schrijft Mohsin Hamid in Exit West. Waar deze voorheen uitzicht boden op de blauwe lucht en deden dromen van de vrijheid, waren het poorten geworden waar de dood doorheen kwam, in de gedaante van een kogelregen, maar veel vaker nog in die van een schervenstorm, veroorzaakt door de ontploffing van een straatbom. Het was ooit anders geweest in de niet bij naam genoemde stad waar Nadia en Saïd wonen.

Hij was een neutraal geklede jongeman die nog bij zijn ouders woonde en voor een reclamebureau werkte. Zij ging traditioneel in een lang zwart gewaad gekleed, maar wanneer ze na de dagtaak de deur van het verzekeringskantoor uitstapte, zette ze wel een helm op en reed ze op haar motorfiets naar haar eigen flat, waar ze zich overgaf aan paddo’s en vinyl. De twee leerden elkaar kennen op avondles en begonnen al gauw een relatie, al kon seks voor het huwelijk niet volgens Saïd. Nadia kon hem wel overtuigen elkaar op andere manieren te bevredigen.

De stad waar Nadia en Saïd wonen zou best wel eens Damascus kunnen zijn, begin je na een tijd te vermoeden. Er heerst een burgeroorlog in het land. De stad wordt daardoor overspoeld door vluchtelingen. Rebellen krijgen bepaalde wijken in handen. De overheid legt het telefoonnetwerk plat uit veiligheidsoverwegingen en ga zo maar door. Dat belletje moet uiteindelijk wel gaan rinkelen. Of is het een alarmbelletje dat we horen? Want de toestand verslechtert zienderogen. Wanneer zowel het reclamebureau als het verzekeringskantoor er de brui aan hebben gegeven, lijkt het buitenland de enige uitweg voor Nadia en Saïd. “Deuren kregen eveneens een ander effect op mensen,” schrijft Hamid, verwijzend naar het fabelachtige gegeven dat de deuren in zijn Exit West steevast toegang geven tot andere plaatsen, op Mykonos bijvoorbeeld, of in Londen of Californië.

Mohsin Hamid schoot tien jaar geleden als een vuurpijl door het firmament van de internationale literatuur toen zijn roman The Reluctant Fundamentalist op de shortlist van de Booker Prize stond. Het boek ging over een Pakistaanse moslim die naar de VS trok en daar de maatschappelijke ladder met rasse schreden beklom tot de aanslagen van 9/11. Tegen zijn wil werd hij vervolgens een fundamentalist. De kracht van het boek schuilde in de vorm: die van een monoloog waarin de man zelf vertelde hoe hij psychologisch in het nauw gedreven was. Ook in zijn tweede roman, How to Get Filthy Rich in Rising Asia, hanteerde Hamid een niet alledaags vertelstandpunt. De roman had de vorm van een self-helpboek en toonde je zogezegd de weg naar het succes. Hoeft het dan te verwonderen dat ook Exit West geen doordeweeks romannetje is geworden? Wellicht niet.

Aanvankelijk vermoed je dat deze roman een klassiek vluchtelingenverhaal zal brengen. Net op het moment dat je denkt het verhaal van Nadia en Saïd ook al eens in de krant gelezen te hebben, komt die passage met die deuren, een passage die trouwens al via een paar eerdere kleine intermezzo’s aangekondigd werd. Zo onderbreekt Hamid zijn verhaal bijvoorbeeld om in te zoomen op een zwarte die in de slaapkamer van een Australische opeens uit “het hart der duisternis” van haar kleerkast stapt. Geen bootvluchtelingen en containerdoden dus in Exit West, maar wel een paar Oosters aandoende magisch-realistische deuren.

Nadia en Hamid belanden uiteindelijk in Londen, waar de roman opnieuw een genretwist neemt. Die stad wordt immers door zoveel migranten overspoeld dat ze in een soort getto opgesloten worden, afgesloten van water en elektriciteit en gesurveilleerd door drones. Van daar worden de migranten naar een kamp gebracht van waaruit ze dagelijks naar de ‘London halo’ mogen reizen, een gigantische vluchtelingenopvang in de voormalige groene rand rond de stad, waar ze zelf hun veertig vierkante meter kleine huisje mogen bouwen. Terwijl zij daar mee bezig zijn, filosofeert Hamid over de hedendaagse staat van verscheuring die de wereld treft: landen vallen uiteen, steden willen zich afscheiden, miljoenen mensen zijn onderweg en met iedere verplaatsing drijven ze verder van elkaar af.

Dat is wat trouwens ook Nadia en Saïd overkomt, waarmee Exit West nog maar eens van genre vervelt, want onder alle maatschappij- en oorlogskritiek schuilt een tragisch liefdesverhaal met filosofische allures. Wanneer twee geliefden van huis en omgeving veranderen, laat staan van land en cultuur, moeten ze elkaar ook weer leren kennen, laat Hamid een van zijn personages zeggen. We verpoppen immers tot andere mensen. Dat die nadien nog even goed bij elkaar zullen passen ligt niet altijd voor de hand. Ook wie nooit verhuist, ziet de wereld om zich heen veranderen. Buren gaan en andere komen, en hoe langer je leeft, hoe groter de onthechting. “We zijn allemaal migranten,” zegt een bejaarde vrouw wiens kinderen op haar huis azen omdat het zoveel waard is geworden maar die zich niet laat vermurwen. Uiteindelijk evolueren we allemaal naar eenzaamheid en nostalgie, ervaren ook Nadia en Saïd, want steden die vandaag branden kunnen morgen weer opgebouwd worden, maar een gebroken mens wordt nooit weer heel.

Eerder verschenen in De Morgen

Samenvatting

Twee jonge mensen ontmoeten elkaar in een stad aan de vooravond van een burgeroorlog. De moderne Nadia wordt verliefd op de aardige en bescheiden Saïd, terwijl de situatie in het land steeds explosiever wordt. Dan horen ze over deuren die je, tegen betaling, naar een veiligere plaats in het Westen leiden. Als Saeed en Nadia geen andere mogelijkheid meer zien, besluiten ze over de drempel te stappen, richting een onbekende wereld.

Exit west is een liefdesverhaal in tijden van migratie. Mohsin Hamid vat in deze intieme roman de dagelijkse realiteit samen van het tegemoet treden van een onzekere toekomst en het achterlaten van hetgeen je liefhebt.

Toon meer Toon minder
€ 20,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 07 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789023466512
Verschijningsdatum
mei 2017
Druk
1
Aantal pagina's
176 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Auteur
Uitgever
Bezige Bij, De

Vertaald door
Saskia Lingen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden